Кіріспе

Неміс тарихшысы және ғалымы (1776–1861)

Фридрих Кристоф Шлосер (17 қараша 1776 – 23 қыркүйек 1861) – неміс тарихшысы, Гейдельберг университетінің тарих профессоры және Пруссияның құпия кеңесшісі.

Алғашқы жылдар

Ол Фрисландия округінің Жевр қаласында дүниеге келген. Ол негізінен Геттингенде дінтануды оқыды, содан кейін жеке сабақтар берді. Тарихты зерттеуге көшкеннен кейін, ол ширек ғасыр бойы Германияның ең танымал тарихшысы болып қала берді.

Жұмыс

1807 жылы Данте туралы зерттеулерінен шабыттанған ол өзінің алғашқы еңбегі – «Абелард және Дулцин» (Abélard und Dulcin) еңбегін жариялады, ол схоластика мен ортағасырлық ой-сананы қорғауға арналған болатын. Екі жыл өткен соң, Теодор Беза мен Петр Мартир Вермилидің (Leben des Theodor de Bela und des Peter Martyr Vermili, Heidelberg, 1809) өмірбаяны жарияланып, көптеген маңызды зерттеулерге жол ашты. 1812 жылы «Шығыс рим империясының иконокласт императорларының тарихы» (Geschichte der bilderstürmenden Kaiser des oströmischen Reichs) жарық көрді, онда ол Эдвард Гиббонның бірқатар пікірлеріне қарсы шығып, өткенді қазіргі заманғы көзқараспен бейнелеуден аулақ болды. Бұл оған архиепископ Карл Теодор Дальбергтің құрметін әкеліп, Франкфурт лицейінде профессорлық қызметке тағайындалуына мүмкіндік берді. 1815 жылы оның «Дүние тарихы» (Weltgeschichte in zusammenhängender Erzählung) атты еңбегінің бірінші томы жарық көрді. Бұл еңбек толыққанды аяқталмаса да, көп томдық болып, автордың шексіз күші мен терең білімін көрсетті. Винсент де Боведің педагогикалық нұсқаулығының аудармасы және оған қоса берілген монография әлі де құнды деп есептеледі. Содан кейін жарық көрген маңызды еңбек – ежелгі дүниенің тарихы және мәдениеті туралы «Жалпы тарихи шолу» (Universalhistorische Übersicht der Geschichte der alten Welt und ihrer Kultur, 1-бөлім, 1826; 2-бөлім, 1834) еңбегі, ол Ф.А. Вольф пен Б.Г. Нибур бастаған жаңа дереккөздерді сынау әдісі туралы көп білмесе де, тақырыпты ерекше тәсілмен және көркем стильмен ұсыну арқылы оқырманның ықыласын жеңіп алды. 1823 жылы ол екі томдық «18 ғасырдың тарихы» (Geschichte des 18ten Jahrhunderts) еңбегін жариялады. Кейіннен кеңейтіліп, жаңартылған бұл еңбек алты томдық «18 ғасыр тарихы және француз империясының құлауы» (Geschichte des 18ten Jahrhunderts und des 19ten bis zum Sturz des französischen Kaiserreichs, 1836–1848) деген атаумен жарық көрді. Бұл тарих, әсіресе қарапайым халық арасында, үлкен сәттілікке ие болды, себебі автор адамдар мен оқиғаларға батыл және қатал баға беріп, өз пікірлерінде сол кездегі неміс халқының сезімдерін білдірді. Оны Д. Дэвисон ағылшын тіліне аударды (8 том, 1843–1852). Соңында, Шлоссер неміс халқына арналған «Дүние тарихы» (Weltgeschichte für das deutsche Volk, 1844–1857) еңбегін жазды, ол да оны жазғандардың құрметіне ие болды. 1819 жылы ол Франкфуртты қалдырып, Гейдельберг университетінде тарих профессоры болып жұмыс істеді және өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Ол Копенгагендегі Корольдік Дания ғылым академиясының және Лейдендегі әдебиет қоғамының, сондай-ақ басқа да ғылыми қоғамдардың сайланған мүшесі болды.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

XVIII ғасыр мен XIX ғасыр тарихы, Француз империясының құлауына дейін, 1–8 томдық, Чапман және Холл. Лондон, 1843–1852 жылдар.

Сын

Шлоссер 19 ғасырдағы Германиядағы ғылыми тарихқа қатысты қозғалыстан ерекшеленеді. Леопольд фон Ранке сияқты тек саяси тарихпен шектелуге тырыспаған ол, ғылыми тарихшылар сияқты әдеби көздерін сақтықпен пайдалануды ешқашан үйренбеді. Оған тарих, Цицеронға болғандай, ізгілік мектебі болды, бірақ тарихшының қызмет аясының кеңдігін Ранкеге қарағанда дұрыс түсінген болуы мүмкін.