Герхарт Гауптман: Неміс жазушысы және драматурының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Неміс жазушысы (1862–1946)

Герхард Иоганн Роберт Хауптманн (15 қараша 1862 – 6 маусым 1946) – неміс драматургі және романист. Ол әдеби натурализмнің ең ірі өкілдерінің бірі саналады, алайда ол өзінің шығармаларына басқа стильдерді де енгізген. 1912 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығына ие болды.

Балалық шағы мен жастық шағы

Герхард Хауптман 1862 жылы Оберзалцбрунн қаласында, қазіргі Шчавно-Здрой, Төменгі Силезияда (сол кезде Пруссия Корольдігінің, қазіргі Польшаның бір бөлігі) дүниеге келді. Оның ата-анасы Роберт және Мари Хауптман болды, олар сол аймақта қонақ үй басқарды. Жастық шағында Хауптман шындықты айтуда еркін мінезді болғандығымен танымал еді. Оның үлкен ағасы Карл Хауптман болды. 1868 жылдан бастап ол ауыл мектебінде оқыды, содан кейін 1874 жылы Бреслаудағы Реалшюледе оқуға түсті, бірақ емтиханды қиындықпен ғана өтті. Хауптман қаладағы жаңа ортаға бейімделуде қиындықтарға тап болды. Ол ағасы Карлмен бірге пастордың үйіне орналасқанша, біраз уақыт төмен деңгейдегі студенттік жатақханада тұрды. Ол пруссиялық бағытталған мектеппен мәселелерге ұшырады. Ең бастысы – мұғалімдердің қаталдығы және оның ақсүйек сыныптастарына жақсы қарауы болды. Оның ұнамайтындығы мен көптеген аурулары сабаққа қатысуына кедергі келтірді, нәтижесінде ол бірінші курсты қайталауға мәжбүр болды. Уақыт өте келе, ол театрға бару мүмкіндігі болғандықтан Бреслауды бағалай бастады. 1878 жылдың көктемінде Хауптман Реалшюлені тастап, Лохнигтегі (қазіргі Польшаның Уданин коммунасындағы Лагиевники-Средцкие) ағасының шаруашылығында ауыл шаруашылығын үйренуге кетті, ол үшін ол Германиядан тыс жерлерде ең танымал. Оның шығармаларына комедиялар да кірді, оның ішінде «Коллега Кремптон» (1891) және «Бобрдың былғарысы» (1893). 1893 жылы ол актриса Маргарет Маршалькты өзінің сүйіктісі етіп алды. Мари мен ұлдары АҚШ-қа көшіп кетті, арақашықтық сақтау үшін. Хауптман «Ханнельдің көтерілуі» пьесасының француз тіліндегі тұңғыш қойылымын дайындады, содан кейін тіпті премьераға күтпестен Маридің ізденісіне кетті. Бірақ бұл жарылысты жабу мүмкін болмады. Бірнеше жылдық ажырасып жүргеннен кейін, олардың некесі 1904 жылдың шілдесінде бұзылды. Дегенмен Мари Хауптманның Дрезденде салған вилласында тұруын жалғастырды.

Танылу және Бірінші дүниежүзілік соғыс

1901 жылдан бастап Хауптманн Маргарет Маршалкпен Агнетендорфта (қазіргі Польшадағы Ягнятков) бірге өмір сүрді. Ол оны «жан дүниемнің жұбанышпен қорғалған тынысы» деп атады. Алдыңғы жылы Маргарет Бенвенуто есімді ұл тауып, онымен бірге болды. 1904 жылдың қыркүйегінде олар үйленді; бұл екінші неке оның өмірінің соңына дейін жалғасты, бірақ 1905 және 1906 жылдары 16 жасар актриса Ида Орлоффпен болған махаббаты оны ауыр дағдарысқа ұшыратты. 1910 жылы Хауптманн «Имануэль Квинт – Мәсіхтегі ақымақ» атты алғашқы толыққанды романын жариялады. 1912 жылы жазған «Атлантида» романы осы аттас даттық үнсіз фильмнің негізі болды. Роман «Титаник» апатынан бір ай бұрын жазылған, ал фильм 1913 жылы оқиғадан бір жыл өтпей көрсетілді. Екеуінің де сюжеті құлаған кемедегі махаббат туралы болды, және апатқа ұқсастығы айқын байқалды. Осы себепті фильм Норвегияда тыйым салынды. Дегенмен, осы жаңа өнер түрінің мүмкіндіктеріне қызыққан Хауптманн бірнеше сценарий жазды, бірақ олардың ешқайсысы түсірілмеді. Ғасырдың басында Хауптманн ресми түрде мойындала бастады. Ол үш рет Австрияның Франц Гриллпарцер сыйлығына ие болды. Сондай-ақ, 1905 жылы Оксфордтағы Вустер колледжінен және 1909 жылы Лейпциг университетінен құрметті докторлық атағын алды. 1912 жылы ол Пруссия ғылым академиясының мүшесі Эрих Шмидт ұсынғаннан кейін «негізінен драмалық өнер саласындағы жемісті, алуан түрлі және көрнекті туындылары үшін» әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алды. Бірақ император Вильгельм II «әлеуметтік-демократиялық» ақынға қызығушылық танытпады. Ол 1896 жылғы Шилер сыйлығын (Ганнельдің көтерілуі үшін) беруге вето қойды, ал оның ұлы, тәж шаһзада Вильгельмнің ықпалымен 1913 жылы Бреслаудағы Хауптманнның «Еске алу маскасы» (Festspiel in deutschen Reimen) пьесасының қойылымы тоқтатылды, себебі онда Германияның Наполеоннан азат етілуінің жүз жылдығы патриоттық емес, бейбітшілдік рухта бейнеленген. Алайда, Маскеде милитаризмді сынаған сол Хауптманн келесі жылы соғысты қолдағандардың қатарында болды. Хауптманн «Тоқсан үштің манифестіне» қол қойды, бұл манифесті 93 неміс ғалымы, зерттеушісі және суретшісі қол қойды, олар Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында неміс әскери әрекеттерін толық қолдайтындарын жариялады. Ол соғысты қолдайтын өлеңдер жариялады (олардың көптегені қасақана сатира ретінде қабылданып, кейіннен қолжазбадан өшірілді). 1915 жылы Вильгельм II оған төртінші дәрежелі Қызыл бұрқыт орденін табыс етті. Германияның әскери жеңілісінен және монархияның құлауынан кейін Хауптманн Швейцарияның Локарно қаласындағы Монте-Верита бейбітшіл колониясына қашып кетті. Бірнеше жылдан кейін ол Ханс Паашеге арналған «Тилль Эуленшпигель» атты поэзиялық естелік жазды, ол бейбітшіл және реформатор болған және ультраұлтшылдар тарапынан өлтірілген.

From 1901, Hauptmann lived with Margarete Marschalk in Agnetendorf (today Jagniątków in Poland). He called it "the mystical protective sheathing of my soul". In the preceding year, Margarete had borne him a son, Benvenuto. In September 1904, they were married; this second marriage lasted until his death, though it was thrown into a serious crisis in 1905 and 1906 by his affair with a 16 year old actress, Ida Orloff. In 1910, Hauptmann's first full length novel was published, The Fool in Christ, Emanuel Quint, which told the story of a wandering preacher who mixed sun worship with Christianity. His 1912 novel, Atlantis, became the basis for a Danish silent film of the same name. The novel was written one month before the RMS Titanic disaster, and the film's 1913 release was less than one year after the event. The storyline for both involved a romance aboard a doomed ocean liner, and the similarity to the disaster became obvious. This coincidental untimeliness caused the film to be banned in Norway, due to perceived insensitivity. Nevertheless, excited by the possibilities of this new medium, Hauptmann wrote several screenplays, none of which were ever filmed. Around the turn of the century, Hauptmann began to receive official recognition. Three times he was awarded the Austrian Franz Grillparzer Preis. He also received honorary doctorates from Worcester College at Oxford in 1905 and from the University of Leipzig in 1909. In 1912, he was awarded the Nobel Prize for Literature "primarily in recognition of his fruitful, varied and outstanding production in the realm of dramatic art", after he had been nominated in that year by Erich Schmidt, member of the Prussian Academy of Science. Kaiser Wilhelm II, however, did not care for the "social democratic" poet. He vetoed the awarding of the 1896 Schiller Preis (for The Assumption of Hannele) and at the instigation of his son, Crown Prince Wilhelm, in 1913, a Breslau production of Hauptmann's play Commemoration Masque (Festspiel in deutschen Reimen) was canceled, because in it the hundredth anniversary of the Liberation of Germany from Napoleon was depicted with a pacifistic rather than patriotic tone. However, the very same Hauptmann who had criticized militarism in the Masque, the very next year was among those who supported the war. Hauptmann signed the Manifesto of the Ninety Three, a manifesto signed by 93 German scientists, scholars and artists, declaring their unequivocal support of German military actions at the beginning of World War I. He published supportive poems (many of which read as unintentional satires and which he later crossed out in the manuscript). In 1915, Wilhelm II awarded him the Order of the Red Eagle, Fourth Class. After Germany's military defeat and the fall of the monarchy, Hauptmann fled to the pacifist colony Monte Verità in Locarno, Switzerland. Several years later, he wrote Till Eulenspiegel, a poetic memorial to Hans Paasche, the pacifist and reformer who was assassinated by ultra nationalists.

Германияның өкілді ақыны

1918 жылы ол бірнеше неміс зиялыларының қол қойған және "Berliner Tageblatt" газетінде жарияланған декларацияға қосылып, Республикаға қолдауын білдірді. Республиканың алғашқы жылдары ол Рейхспрезиденттік лауазымға үміткер ретінде қарастырылды және Рейхсканцлер лауазымын ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. Келесі жылдары ол алғашқы болып «Неміс рейхінің бүркіт қалқаны» (Adlerschild des Deutschen Reiches) сыйлығымен марапатталды, бұл сыйлық ғылыми немесе көркем жетістіктері үшін беріледі. Осы кезеңде Хауптманның туындыларына деген сұраныс азайды, тіршілік деңгейін сақтау үшін ол фильмдер мен сериалдарға қатысуға мәжбүр болды. Бұл тұрғысынан ол танымалдылығын жоғалтпады. Ол шетелде неміс әдебиетінің өкілі ретінде танылды. 1932 жылы Гёте қайтыс болғанның жүз жылдығына орай, ол АҚШ-қа лекциялық сапарға шықты және Колумбия университетінің құрметті докторлық дәрежесімен марапатталды. Сонымен қатар, ол Франкфурт-на-Майне қаласының Гёте сыйлығын алды. 70 жылдық мерейтойында ол бірнеше қаланың құрметті азаматы атанды. Оның шығармаларын көптеген көрмелер мен қойылымдар көрсетілді, олардың көпшілігі белгілі актерлердің қатысуымен өтті. Макс Рейнхардт Хауптманның «Күн батпай тұрып» атты жаңа пьесасының премьерасында басты рөлді сомдады. 1926 жылдан 1943 жылға дейін Хауптман отбасымен бірге Хиддензеде жазғы демалысын өткізді.

Нацистік дәуір

1933 жылы Германияда нацистер билікке келгеннен кейін, Хауптман Пруссия өнер академиясының бір бөлімі – Неміс әдебиет академиясына адалдық ант беруге қол қойды. Сол жылдың жазында, жазушы және тарихшы Эрнст Клее айтуынша, ол нацистік партияға мүшелікке өтініш берді. Хауптманның «Менің күресім» кітабының көшірмесі, қазір Берлин мемлекеттік кітапханасындағы Хауптманның жинағында сақталады. Ол өзін саяси тартыстан жоғары тұрған, негізінен ақын ретінде қарастырды және оның еңбектеріне нацистік идеологияның ешқайсысы енбеді. Дегенмен, ол 1905 жылы Берлиндегі евгеника ұйымы – Неміс расалық гигиена қоғамының негізін қалаушы мүшесі болған. Оның «Күн шығу алдында» пьесасы евгенистер арасында кең таралған идея – тұқым қуалайтын алкоголизмге арналған, ал басты кейіпкер балаларының генетикасы туралы алаңдаушылықтан құдайынан бас тартады. Хауптман неміс халқының жоғары құрметіне ие болғандықтан, нацистер оның көптеген әріптестерінің эмиграциясына қарамастан, оның елден кетуіне жол бермеу үшін бар күштерін жұмсады. Кейде ол ресми айыпталуға ұшырады. Пропаганда министрі Гёббельстің цензуралық қызметкерлері Хауптманның шығармаларын қадағалап, тіпті оның «Парктағы оқ» повесінің жаңа басылымын қара терілі кейіпкер болғандықтан тыйым салды. Хауптманға қағаз жетіспеуіне байланысты қайта басылым мүмкін емес екені айтылды. «Бабырдың тон» және «Күн шығу алдында» фильмдері цензураланды, ал «Шлюк пен Жау» фильмінің түсіріліміне тыйым салынды. 1942 жылы Хауптманның 80 жылдығына орай, нацистік режимнің өкілдері құрмет көрсету, мерекелеу және салтанатты қойылымдармен қатысты. Хауптманның баспасы оған 17 томдық «Толық шығармалар» жинағының алғашқы данасын табыс етті. Хауптман Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуын өз үйі Визенштейнде күтті. 1944 жылы ол төрт жыл бойы жұмыс істеген «Атрей тетралогиясын» жариялады. Ол «Дельфидегі Ифигения», «Аулистегі Ифигения», «Агамемнонның өлімі» және «Электрадан» тұрады. 1944 жылы Хауптманның есімі «Құдай сыйлағандар» тізіміне енгізілді, бұл тізімде неміс мәдениеті үшін маңызды деп саналатын суретшілер болды және олар соғысқа жұмылдырудан босатылды. Ол «алмастырылмас суретшілердің» арнайы тізіміндегі алты ең маңызды жазушының бірі болды. Дрезденді бомбалау кезінде Хауптман ауыр пневмонияға шалдыққандықтан Дрездендегі санаторияда жатты. Ол осы қырқыстың жайлы былай деді: «Жылауды ұмытқандар Дрезденнің қирауынан қайта үйренді. Мен өмірімнің соңында тұрмын және осы оқиғадан аман қалған, қайтыс болған жолдастарымды қызғанамын». Соғыстан кейін Хауптман тұрған Силезия Польшаның бір бөлігіне айналды, бірақ Хауптманға қорғау хатының арқасында уақытша қалуға рұқсат берілді. Содан кейін 1946 жылдың 7 сәуірінде оған кеңес әскери билігі Польша үкіметі оның қоныс аударуын талап етіп отырғанын хабарлады. Қоныс аударудан бұрын ол ауыр сырқатқа шалдықты.

After the Nazis came to power in Germany in 1933, Hauptmann signed a loyalty oath of the German Academy of Literature, a section of the Prussian Academy of Arts. In the summer of the same year, according to writer and historian Ernst Klee, he applied for membership in the Nazi party

Hauptmann's copy of Mein Kampf, which can now be found in the Hauptmann collection at the Berlin State Library, was heavily annotated. He regarded himself as being fundamentally a poet, above the political fray; and certainly nothing from the Nazi ideology was incorporated into his works. However, he had earlier been a founding member of the eugenics organization the German Society for Racial Hygiene, in Berlin in 1905, and his play Before Sunrise is deeply concerned with hereditary alcoholism, a popular idea with eugenicists, and the main character rejects his fiancée due to concerns about his potential children's genetics. Because Hauptmann remained highly regarded by the German people, the Nazis did everything to keep him from leaving the country, despite the emigration of many of his colleagues. At times he suffered from official disapproval. The censors of the Propaganda Minister Goebbels kept an eye on Hauptmann's work and even banned a new edition of his novella The Shot in the Park because it featured a black character. Hauptmann was told that reprinting was impossible because of a paper shortage. The film versions of The Beaver Coat and Before Sunrise were censored, and the film adaptation of Schluck and Jau was banned. For Hauptmann's 80th birthday, in 1942, representatives of the Nazi regime cooperated with honors, celebrations, and celebratory performances. Hauptmann was presented by his publisher with the first copy of his 17 volume Complete Works. Hauptmann lived through the end of World War II at his house, Wiesenstein. In 1944, he published his Atreus Tetralogy, which he had been working on for four years. It comprises Iphigenia in Delphi, Iphigenia in Aulis, Agamemnon's Death, and Electra. In 1944, Hauptmann's name was included in the Gottbegnadeten list (the "God gifted list"), a list of artists considered crucial to the German culture, who were therefore exempt from mobilization in the war effort. He was one of the six most important writers in the special list of the "irreplaceable artists.". During the bombing of Dresden, Hauptmann was staying at a Dresden sanatorium due to severe pneumonia. He said of the inferno, "Whoever had forgotten how to cry learned again at the destruction of Dresden. I stand at the end of my life and envy my dead comrades, who were spared this experience." After the war, Silesia, where Hauptmann was living, became part of Poland, but Hauptmann was temporarily allowed to stay due to a letter of protection. Then, on 7 April 1946, he was informed by the Soviet military authorities that the Polish government was insisting on his resettlement. Before his expulsion, he became very ill.

Өлім

1946 жылдың мамыр айының басында Хауптман Польша үкіметінің барлық немістерді ешқандай ерекшеліксіз қууды талап етіп отырғанын білді. 6 маусымда ол Агнешковта (қазіргі Жагняцков, Хиршберг-им-Рисенгебирге бөлігі, қазіргі Jelenia Góra) бронхиттен қайтыс болды. Оның соңғы сөздері: "Мен әлі өз үйімдемін бе?" Өсиетімен соңғы тілегіне қарамастан, Хауптман өз үйінде жерленбеді. Кеңес Одағында жоғары бағаланған жазушыны қолдаған Кеңес әкімшілігінің ресми хаты нәтижесіз болды, бірақ отбасына мүлкін алып кетуге рұқсат берілді. Оның қайтысынан бір сағат өткен соң, жергілікті милиция оның өлім төсегінің астындағы терезеден тысқары жиналып, ыдыс-аяқтарды соғып, сыбызғылар мен кернейлерді үрледі.

Жерлеу рәсімі

Стральзунд қаласында, Хауптманның Хиддензее аралындағы жазғы үйіне жақын жерде өткен жерлеу рәсімінде Германияның кеңестік оккупациялық аймағындағы Германия Социалистік Бірлік партиясының сол кездегі тең төрағасы Вильгельм Пьек, ақын Йоханнес Р. Бехер және кеңестік шенеунік Сергей Иванович Тиулпанов сөз сөйледі. 28 шілде күні таңертең, оның қайтысынан кейін 52 күн өткен соң, күн шығар алдында Хиддензее зиратында жерленді. Оның жесірі Силезиядағы Рисенгебирге / Карконоше тауларынан (Крконоше) әкелген шағын топырақ қапшығын, оның жерленген Балтық теңізі жағалауының құмды топырағымен араластырды. 1951 жылы қабір тасына гранит тақта орнатылды. Хауптманның өтініші бойынша, онда тек оның есімі ғана жазылған. 1983 жылы оның әйелі Маргаретаның күлі 1957 жылы қайтыс болған күйеуінің қасына қойылды.

Әсерлер

Хауптманн 1885 жылы "Дюрт" авангардтық қоғамы арқылы натуралистік қозғалыстың түрлі өкілдерімен алғаш танысты, бұл оған маңызды әсер етті. Бұл қоғам тарихи мысалдарға, әсіресе 1848 жылғы төңкерістерге дейінгі Вормерц кезеңіне дейін Харт ағайындыларына бағытталған "Штурм унд Дранг" қозғалысына үңілді. Олардың бас қосуларында идеализм, реализм және натуралистік қозғалыстың эстетикалық мәселелері талқыланды. Хауптманн бұрын көпшілікке ұмытылған ақын және драматург Георг Бюхнер туралы лекция оқыды. Осылайша ол өзінің натуралистік бағытын анықтады. 1880-ші жылдардың соңында ол антисоциалистік қозғалыстың күшеюімен бетпе-бет келді. Антисоциалистік заңдардың біріншісі 1878 жылы қабылданды және 1887 жылы күшейтілді. Хауптманн 1887 жылы Бреслау қаласындағы сотқа шақырылды, себебі ол "ихариандардың" жақтасы болды, олардың идеялары француз коммунисі Этьен Кабеттің ойларына тікелей байланысты болды. Қудалаудан қашу үшін ол Цюрихтегі ағасының үйіне сиынып, сол жерде психиатр Август Форел мен уағыздаушы Йоханнес Гутцзитті кездестірді, олардың идеялары "Күн шығу алдында" туындысына әсер етті. Хауптманның утопиялық социалистік қоғам туралы ерте армандары 1919 жылы бірнеше рет қонаққа барған ақын Гюсто Грейзермен кездесуі арқылы одан әрі күшейді. "Соананың еретігі", "Иса Мәсіхтегі ақымақ" романы (Эммануэль Квинт) және "Тилл Эуленшпигель" шығармасының соңғы тарауы оның дионисийлік, иезуиттік саяхатшы-пайғамбарлық тәжірибесін көрсетеді.

Табиғаттылық

Хауптманн Цюрихте натуралистік туындылар жасай бастады. Одан ол өзінің алғашқы натуралистік туындысы – «Bahnwärter Thiel» қолжазбасын сыншы Майкл Георг Конрадқа оқу үшін Мюнхенге жіберді. Гауптманның 1889 жылғы «Күн шығар алдында» пьесасы неміс театры тарихындағы ең ірі дау-жанжалдардың біріне себеп болды. Буржуазиялық көрермендер алкоголизм мен сексуалдық қатынастардың ашық суреттелуінен қорқып, ойыққа түсті. Франц Йозеф Пайрхубердің сөзіне сүйенсек, «Күн шығар алдында» – эпохалық туынды, бірақ ол натуралистік драманың үлгісі емес, бұл аталым Арно Хольц бен Йоханнес Шлафтың «Селике отбасы» пьесасына тиесілі. Дегенмен, Хауптман Отто Брамның қолдауымен неміс сахнасында натуралистік драманы орнатуда маңызды рөл атқарды. Брам басқаратын театрлар Хауптманның 17 пьесасын тұңғыш рет сахнаға қойды. Осы пьесалар мен Германия бойынша көптеген қойылымдар натурализмге кең танылу мен қоғамдық әсерін сыйлады. Хауптман Цюрихте жүрген кезінде ойлап шыққан ең маңызды пьесасы – «Тіккендер» пьесасы арқылы әлемдік деңгейде танылды және натуралистік кезеңінің шыңына жетті.

Сыни қабылдау

Хауптманның алғашқы еңбектері әртүрлі бағалауларға ие болды. Консервативті топтар және үкімет оның әлеуметтік сын-ескертулері бар драмаларына құлшынбады, бұл цензура арқылы сезілді. Оның оппозициядағы орны оның шығармаларының осы аспектілерін бағалайтын прогрессивті, зиялы топтардағы беделін арттырды. Көптеген натуралистік ықпалмен жазылған туындылардан кейін Хауптманның стилі өзгерді және ол білімді және жоғары сыныптар арасында жақсы қабылдана бастады. Дегенмен, ол әлі де жазушы ретінде сұранысқа ие болды және шетелде Германияның көрнекті ақыны ретінде танылды. Венгр философы және әдебиет сыншысы Георг Лукач кейін Хауптманды "буржуазиялық Германияның көрнекті ақыны" деп атады, бірақ бұл оның Хауптманның жоғары мәртебесін атап өтуі емес еді. Ол Хауптманның "революциялық бастамаларына" деген ымырасыздығы мен құлшынысының жоқтығына наразылығын білдірді. Оның беделіне қарамастан, басқа ақындар мен драматургтер назар аударғандықтан, оның туындыларының сатылымы азайды. Хауптман сәнді өмір салтын ұстанды, қымбат қонақ үйлерде тұрды, жиі қонақтар қабылдады және Италияға сапарлар жасады. Ол жазда Hiddensee-дегі үлкен үйінде демалды, оны Гюнтер Кунерт "өз қолымен жасалған Олимпиада" деп атады. Томас Манн 1922 жылы оны "Республиканың патшасы" деп атағанда осы сәнді өмір салтын атап өтті. Манн Хауптманмен Альпіде кездесіп, ағасына: "Мен Хауптманмен әр кеш сайын араласамын, ол шынымен жақсы адам" деп жазды. Сонымен қатар Манн "Сиқырлы тау" кітабында Хауптманның кейбір ерекшеліктерін Mynheer Peeperkorn кейіпіне бейімдеді. Нацистер билікке келгеннен кейін де Хауптман Германияда тұрды, олар оны өз мақсаттары үшін пайдалануға тырысты. Партия басшыларына ұнамайтын бірнеше туындыларға тыйым салынды, бірақ басқалары қойыла берді. 1942 жылы 80 жасқа толған күні үкімет оны мерекелік шаралармен және құрметпен құттықтады, ол оны қабылдады. Хауптманның өзгеруші мінезі Уильям Л. Ширердің "Үшінші рейхтің өрлеуі мен құлдырауы" еңбегінде ерекше атап өтілді. Ширер бірінші тұлғада былай деді:

Hauptmann's early work received differing reviews. Conservative circles and also the government were not excited about his socially critical dramas, which made itself felt through censorship. His position in the opposition raised his profile in progressive, intellectual circles, which appreciated these aspects of his work. After many naturalistic influenced works, Hauptmann's style changed and he grew increasingly well received among the educated and upper classes. Nevertheless, he was still in demand as a writer and was regarded abroad as the representative poet of Germany. The Hungarian philosopher and literature critic, Georg Lukacs later called Hauptmann the "representative poet of bourgeois Germany," by which he did not mean to underscore Hauptmann's prominent position. Rather, he expressed displeasure with Hauptmann's fickleness and lack of attachment to his "revolutionary beginnings." Despite his preeminence, the sale of his works steadily declined as other poets and playwrights took the spotlight. Hauptmann had taken up a lavish lifestyle, lived in expensive hotels, often received guests, and took trips to Italy. He summered in his large house on the Hiddensee, that Günter Kunert called a "do it yourself Olympia." Thomas Mann referred to this lavish lifestyle when he called him in 1922 the "King of the Republic." Mann met Hauptmann at an Alpine resort and wrote to his brother, "I hobnob every evening with Hauptmann, who is a really good fellow." In addition Mann adapted some of Hauptmann's traits for his character Mynheer Peeperkorn in his book The Magic Mountain. When Hauptmann continued to live in Germany after the Nazis came to power, they attempted to use Hauptmann for their own purposes. Various works that displeased the party leaders were banned but others continued to be performed. At his 80th birthday, in 1942 he was honored by the government with a festival and tributes, which he accepted. Hauptmann's ebb and flow character was highlighted in William L. Shirer's The Rise and Fall of the Third Reich. Shirer offered in a first person account:

Ол бір кезде жарықтанған социалист болғандықтан, оның пьесалары император Вильгельм II кезінде императорлық театрларда тыйым салынған. Республика кезінде ол Германиядағы ең танымал драматург болды және ол үшінші рейхте де сол мәртебесін сақтап қалды. Оның пьесалары қойыла берді. Мен оның соңғы пьесасы "Кафедральдік қыздың" премьерасының соңындағы көріністі ешқашан ұмытпаймын. Ақ шашы қара плащысының үстінен құлап жатқан, қадірлі Хауптман доктор Гёббельс пен [Ганс] Йостпен бірге сахнадан шықты. Ол, көптеген көрнекті немістер сияқты, Гитлермен келісімге келді, ал Гёббельс, епті саясаткер, оны тиімді үгіт ретінде пайдаланды, неміс халқына және әлемге Германияның ең ұлы драматургі, бұрынғы социалист және қарапайым халықтың чемпионы үшінші рейхте ғана қалмай, пьесаларын жазуды және қоюды жалғастырды деп үнемі еске салды. Осы қартайған драматургтің шынайылығы, не мүмкіндік іздеушілігі, не жай ғана өзгергіштігі соғыстан кейін болған оқиғалардан көрінеді. Америка билігі Хауптман нацистерге тым жақсы қызмет еткенін сеніп, оның пьесаларын Батыс Берлиндегі өз секторларындағы театрлардан тыйым салды. Орыстар оны Берлинге шақырып, батыр ретінде қарсы алып, Шығыс Берлинде оның пьесаларының гала-концертін ұйымдастырды. 1945 жылдың 6 қазанында Хауптман коммунистердің басымдығымен құрылған "Германияның демократиялық жаңаруы үшін мәдениет одағына" сәттілік тілеп, неміс халқының "рухани жаңаруына" қол жеткізеді деген үміт білдірді. Өмірінде танылған даңқы өлгеннен кейін азайды. Оның нацистерге қатысты сынсыз көзқарасы оның беделін одан әрі төмендетті. Дегенмен, 1962 жылы көптеген неміс қалаларында оның туғанына 100 жыл толуы тойланды, ал оның туындылары Батыс Германия сахналарында 1970 жылдарға дейін, әсіресе "Бобр терісі" және "Егеуқұйрықтар" пьесалары қойыла берді.