Парламенттік демократия және үкіметтің жауапкершілігі

Кіріспе

Парламенттік демократия тұжырымдамасы

Жауапты үкімет – парламенттік демократияның Вестминстер жүйесінің негізі болып табылатын парламенттік есеп беру принципін қамтитын үкімет жүйесінің тұжырымдамасы. Вестминстерлік демократиялардағы үкіметтер (атқару билігінің эквиваленті) монархқа емес, парламентке, ал отарлық контексте – империялық үкіметке, республикалық контексте – президентке толық немесе ішінара жауап береді. Парламент екі палаталы болса, үкімет ең алдымен парламенттің төменгі палатасына жауапты болады, ол жоғары палатаға қарағанда өкілдігі жоғары, себебі оның мүшелері көбірек және олар әдетте тікелей сайланады. Парламенттік есеп берудің жауапты үкімет принципі бірнеше жолмен көрінеді. Министрлер өздерінің шешімдері мен ведомстволарының жұмысы үшін Парламент алдында есеп береді. Парламентте мәлімдеме жасау және сұрақтарға жауап беру қажеттілігі министрлердің парламенттің екі палатасының бірінің мүшелеріне ғана берілетін «сөз құқығына» ие болуын білдіреді. Екіншіден, және ең маңыздысы, министрлер ресми түрде мемлекет басшысының өкілеттігімен тағайындалса да және теориялық тұрғыдан егеменнің қалауынша қызметтен босатылуы мүмкін болса да, олар төменгі палатаның сенімін сақтайтын жағдайда ғана қызметте қалады. Егер төменгі палата үкіметке сенімсіздік білдіретін резолюцияны қабылдаса, үкімет дереу отставкаға кетеді немесе өзін жаңа жалпы сайлауда сайлаушылардың қалауына ұсынады. Соңында, мемлекет басшысы өз кезегінде атқару билігін осы жауапты министрлер арқылы ғана жүзеге асыруға міндетті. Олар ешқашан басшылар мен кеңесшілердің «көлеңкелі» үкіметін құруға тырыспауы керек және оларды үкімет құралы ретінде пайдалануға немесе олардың «бейресми» кеңестеріне сүйенуге болмайды. Әдетте, олар өздерінің жауапты министрлерінің кеңесі мен пікірі болмаса, атқару билігінің құқығымен әрекет етуге рұқсат етілмейді. Бұл ережеден төтенше жағдайлардағы немесе соғыс кезіндегі қажеттілік актілері және белгілі бір мемлекеттік наградаларды беру сияқты ерекшеліктер бар. Олардың министрлері оларға кеңес беруі керек (яғни, оларға түсіндіру және олар «шешім қабылдауға» шақырылатын кез келген мәселені түсінгендеріне көз жеткізу) және оларға таңдау үшін ұсыныстар мен кеңестер дайындауы керек, яғни, министрлердің қандай әрекеттер жасалуы керек деген ресми, негізделген ұсыныстары.

Responsible government is a conception of a system of government that embodies the principle of parliamentary accountability, the foundation of the Westminster system of parliamentary democracy. Governments (the equivalent of the executive branch) in Westminster democracies are responsible to parliament rather than to the monarch, or, in a colonial context, to the imperial government, and in a republican context, to the president, either in full or in part. If the parliament is bicameral, then the government is responsible first to the parliament's lower house, which is more representative than the upper house, as it usually has more members and they are always directly elected. Responsible government of parliamentary accountability manifests itself in several ways. Ministers account to Parliament for their decisions and for the performance of their departments. This requirement to make announcements and to answer questions in Parliament means that ministers must have the privileges of the "floor", which are only granted to those who are members of either house of Parliament. Secondly, and most importantly, although ministers are officially appointed by the authority of the head of state and can theoretically be dismissed at the pleasure of the sovereign, they concurrently retain their office subject to their holding the confidence of the lower house of Parliament. When the lower house has passed a motion of no confidence in the government, the government must immediately resign or submit itself to the electorate in a new general election. Lastly, the head of state is in turn required to effectuate their executive power only through these responsible ministers. They must never attempt to set up a "shadow" government of executives or advisors and attempt to use them as instruments of government, or to rely upon their "unofficial" advice. They generally are not permitted to take any action under the color of their executive power without that action being as a result of the counsel and advisement of their responsible ministers. Common exceptions to this rule include emergency or wartime acts of necessity and the granting of certain state honours. Their ministers are required to counsel them (i. e., explain to them and be sure they understand any issue that they will be called upon to “decide”) and to form and have recommendations for them (i. e., their advice or advisement) to choose from, which are the ministers' formal, reasoned recommendations as to what course of action should be taken.

Британ империясы мен Британдық одақтастықтың тарихы

XIX ғасырдың ортасынан бастап Ұлыбритания Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африка сияқты көшпенділер орналасқан колонияларындағы колониялық үкіметтерге жауапты үкімет жүйесін енгізе бастады. Бұл жүйелер тарихи түрде Ұлыбританияда қалыптасқан екі палаталы заң шығару органы және Төменгі палатаға есеп беретін атқарушы билікке негізделген.

Канада

Жауапты үкімет 1848 және 1850 жылдар аралығында Британдық Солтүстік Американың (қазіргі Канада) бірнеше колонияларында енгізілді. Атқарушы кеңес заң шығарушы тармақтың көмегімен саясатты қалыптастырды, ал заң шығарушы орган мақұлдау немесе мақұлдамау үшін дауыс берді, содан кейін тағайындалған губернатор заң шығарушы орган бекіткен саясатты қолдануға кірісті. Бұл бұрынғы жүйені алмастырды, онда губернатор атқарушы кеңестен кеңес алып, заң шығарушы органының негізгі қызметі ақша жинау болған. Жауапты үкімет Канаданың тәуелсіздікке қарай бірте-бірте дамуының маңызды факторы болды. Канадада жауапты үкімет тұжырымы парламенттік бақылаудан гөрі өзін-өзі басқарумен байланысты; сондықтан, Ньюфаундленд доминионы 1933 жылы қаржылық қиындықтарға байланысты өзін-өзі басқару құқығынан айырылғанда, "жауапты үкіметтен бас тартты" деген пікір қалыптасқан. Ол 1949 жылы Канаданың провинциясы болғанға дейін жауапты үкіметке қайта қол жеткізе алмады.

Өмірбаян

1758 жылы Новая Шотландиядан бастап сайланған заң шығарушы жиналыстар құрылғаннан кейін, губернаторлар мен олардың атқарушы кеңестері өздерінің барлық функцияларын орындау үшін сайланған заң шығарушылардың келісімін талап етпеді. 1867 жылы Канада Конфедерациясына дейінгі онжылдықтарда ғана сол Британдық Солтүстік Америка колонияларының басқарушы кеңестері халықтың сайланған өкілдері алдында жауапты бола бастады. Америка революциясынан кейін, «виртуалды өкілдіктің» жетіспеушіліктерінен туындаған алабалықтылықтан кейін, британ үкіметі Еуропалық текті көптеген отарлаушылары бар қалған колонияларындағы наразылыққа көбірек сезімтал болды. 1791 жылғы Конституциялық актімен Жоғарғы Канада мен Төменгі Канадада сайланған жиналыстар құрылды. Көптеген реформаторлар осы жиналыстардың атқарушы билікке белгілі бір деңгейде бақылау жасауы керек деп есептеді, бұл Жоғарғы және Төменгі Канададағы губернаторлар мен жиналыстар арасында саяси тұрақсыздыққа әкелді. Жоғарғы Канаданың вице-губернаторы сэр Фрэнсис Бонд Хед Лондонға жолдаған хатында, егер жауапты үкімет құрылса, «колонияларымызда демократия ең нашар түрінде жеңіске шығады» деп жазды. 1837-1838 жылдардағы Канададағы көтерілістерден кейін Дархэм графы Британдық Солтүстік Американың генерал-губернаторы болып тағайындалды, оның міндеті мәселелерді зерттеп, шиеленісті қалай азайтуға болатынын анықтау болды. Оның баяндамасындағы ұсыныстардың бірі – жеткілікті дамыған колонияларға «жауапты үкімет» беру қажеттігі туралы болды. Бұл термин британдық тағайындалған губернаторлардың сайланған колониялық жиналыстардың еркіне бағынуын білдіретін саясатты нақты білдірді.

Іске асыру

Ұлыбританияның өзінен тыс Британ империясында жауапты үкіметтің алғашқы мысалы 1848 жылдың қаңтар және ақпан айларында Джозеф Хоудың күш-жігері арқасында Жаңа Шотландия колониясында іске асырылды. Хоудың жауапты үкіметке ұмтылысы Томас МакКаллок пен Жотам Бланшардың шамамен екі онжылдық бұрынғы еңбектерінен шабыттанды. Канаданың тарихи орындары мен ескерткіштер жөніндегі кеңесі Новая Шотландияның Әлемдік Ассамблеясында орнатылған тақтада былай деп жазады:
Британ империясындағы алғашқы жауапты үкімет. Колониялық заң шығарушы органның өкілдік тармағында көпшілік дауысқа ие партиядан ғана таңдалған алғашқы атқарушы кеңес 1848 жылдың 2 ақпанында Жаңа Шотландияда құрылды. Алдыңғы кеңеске сенімсіздік білдірілгеннен кейін, бұл резолюцияны ұсынған Джеймс Бойл Юниак бас прокурор және үкімет басшысы болды. Осы «бейбіт революция» үшін ұзақ жылдар бойы күрескен Джозеф Хоу провинциялық хатшы қызметін атқарды. Кеңес құрамына Хью Белл, Ум. Ф. Десбаррес, Лоуренс О. К. Дойл, Герберт Хантингдон, Джеймс МакНаб, Майкл Тобин және Джордж Р. Янг кірді. Жаңа Брансуик колониясы да көп ұзамай 1848 жылдың мамыр айында осы үрдіске қосылды, губернатор-лейтенант Эдмунд Уокер Хед Заң шығарушы Ассамблея мүшелерін Атқарушы кеңеске теңгерімді түрде тарта отырып, осы органға қосымша өкілеттіктер берді. Канада провинциясында жауапты үкімет Луи Ипполит Лафонтен мен Роберт Болдуиннің қызметіне Елгин ант берген 1848 жылдың 11 наурызында енгізілді. Бұл келесі жылы сынақтан өтті, сол кезде реформаторлар 1837-1838 жылдардағы көтерілістер кезінде француз канадалықтарының материалдық шығындары үшін өтемақы қарастырған Көтеріліс шығындары туралы заң жобасын қабылдады. Елгин бұл заң жобасына күмәнмен қарады, бірақ консерваторлардың қарсылығына қарамастан, оған қол қойды. Осыдан кейін ол ағылшын тілді наразылардың шабуылына ұшырады, ал Монреальдегі парламент ғимараты туған тәртіпсіздіктер кезінде өртеніп кетті. Дегенмен, Көтеріліс шығындары туралы заң жобасы жауапты үкіметтің Канада саясатындағы орнықтыруына көмектесті. Уақыт өте келе, жауапты үкімет беру толық тәуелсіздікке қадам жасаудың алғашқы кезеңіне айналды. Канада императорлық және Достастық дипломатиясы арқылы, соның ішінде 1867 жылғы Британ Солтүстік Америка актісі, 1931 жылғы Вестминстер статуты және 1982 жылғы Конституция актісін елге қайтару арқылы біртіндеп үлкен дербестікке ие болды.

The first instance of responsible government in the British Empire outside of the United Kingdom itself was achieved by the colony of Nova Scotia in January and February 1848, through the efforts of Joseph Howe. Howe's push for responsible government was inspired by the work of Thomas McCulloch and Jotham Blanchard almost two decades earlier. The plaque erected by the Historic Sites and Monuments Board of Canada in the Nova Scotia House of Assembly reads:
First Responsible Government in the British Empire. The first executive council chosen exclusively from the party having a majority in the representative branch of a colonial legislature was formed in Nova Scotia on 2 February 1848. Following a vote of want of confidence in the preceding council, James Boyle Uniacke, who had moved the resolution, became attorney general and leader of the government. Joseph Howe, the long time campaigner for this "peaceable revolution", became provincial secretary. Other members of the council were Hugh Bell, Wm. F. Desbarres, Lawrence O. C. Doyle, Herbert Huntingdon, James McNab, Michael Tobin, and George R. Young. The colony of New Brunswick soon followed in May 1848, when Lieutenant Governor Edmund Walker Head brought in a more balanced representation of members of the Legislative Assembly to the Executive Council and ceded more powers to that body. In the Province of Canada, responsible government was introduced when Elgin swore in the ministry of Louis Hippolyte Lafontaine and Robert Baldwin on 11 March 1848. It was put to the test in the following year, when Reformers in the legislature passed the Rebellion Losses Bill, which provided compensation to French Canadians who suffered losses during the Rebellions of 1837–1838. Elgin had serious misgivings about the bill, but, nonetheless assented to it, despite demands from the Tories that he refuse to do so. Elgin was physically assaulted by an English speaking mob for this and the parliament building in Montreal was burned to the ground in the ensuing riots. Nonetheless, the Rebellion Losses Bill helped entrench responsible government into Canadian politics. In time, the granting of responsible government became the first step on the road to complete independence. Canada gradually gained greater autonomy through inter imperial and Commonwealth diplomacy, including the British North America Act, 1867; the Statute of Westminster, 1931; and the patriation of the Constitution Act, 1982.

Еске алу

Канада королі Карл III 2023 жылғы 2 ақпанда Новая Шотландия тұрғындарына, провинцияда жауапты үкіметтің құрылғанына 175 жыл толуына орай хабарлама жіберді. Король өз сөзінде былай деді:

Канада демократиясының тірегіне айналған Новая Шотландияның жауапты үкімет жүйесін орнатудың 175 жылдығын атап өту мүмкіндігіне ие болғаныма қуаныштымын. Осы тарихи оқиға Галифакстағы Үкімет үйінің қонақ бөлмесінде болды, онда вице-губернатор сэр Джон Харви Канада тарихындағы алғашқы демократиялық сайланған кабинетке ант берді. 2014 жылы, Уэльс ханзадасы ретінде, мен сол бөлмеде Канаданың Королевасының құпия кеңесіне ант беріп, үлкен мәртебеге ие болдым. Сол кезде Канада және Ұлттар Достастығы тарихындағы осы тарихи орынның және оның терең маңызының өзіне таң қалдым. Сіздер осы маңызды мерейтойды тойлап, еске алып отырғанда, сіздерге шын жүректен тілектестігімді білдіремін. Ал бұрынғы вице-король Джон Ралстон Саул 2023 жылғы 11 наурызда "Глоб энд Мейл" газетінде жариялаған мақаласында елдің 1848 жылғы "Біз демократияға айналған күн" деп санайтын күнді тойламауына өкініш білдірді. Осы салтты сақтамау, Канаданың жаңа ел екендігі туралы бұрыс түсініктерді күшейтеді.

Австралия мен Жаңа Зеландия

Еуропалық отарлаудан бұрын Австралия құрлығында аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының халқы қоныстанды, олардың өздеріне тән өзін-өзі басқарудың дәстүрлі формалары болған. Олар түрлі ұлттар мен руларға бөлінді, ал кейбір жағдайларда бірнеше ұлттардың арасындағы ірі одақтар құрылды. 1770 жылы Корольдік теңіз флоты офицері Джеймс Кук Австралияның шығыс жағалауын бойлап саяхаттап, оны король Георг III атынан иеленді. Шамамен екі онжылдықтан кейін, 1788 жылы Артур Филипп басқарыған Бірінші флот Порт-Джексонде Австралиядағы тұрақты еуропалық қоныстың негізін қалады. Қоныс аударушылар континент бойынша біртіндеп кеңейіп, жергілікті халықты ығыстырып, ақырында алты колония құрды; осы колониялардың құқықтық жүйесі ағылшын ортақ құқығының негізінде қалыптасты. Бастапқыда Австралия колонияларын автократиялық губернаторлар басқарды. Олар британ монархы тағайындаған, бірақ іс жүзінде губернаторлар өте шектеулі бақылаумен кең ауқымды атқарушы және заң шығару билігін жүзеге асырды. Мұның бірнеше себебі болды: осы алғашқы колониялардың көпшілігі жазатайымдық колониялар еді, олар Ұлыбританиядан қашықта жатқан және байланыс баяу болды. Сонымен қатар, континент өте кең аумақты болды және Австралия колониялары еуропалықтар тарапынан толық зерттелмеген және сирек қоныстанған еді. 1808 жылы «Рум көтерілісі» деп белгілі әскери төңкеріс губернатор Блайды қызметтен шеттетуге және Лаклан Маккуори жаңа губернатор болып тағайындалып, Ұлыбританиядан келгенге дейін Жаңа Оңтүстік Уэльс колониясында әскери билікті уақытша орнатуға әкелді. Бұл жауапты немесе өкілдік үкімет құруға көмектеспеді. Көптеген жағдайларда Ұлыбританиядан (1801 жылдан бастап Ирландияны да қамтиды) келген алғашқы қоныс аударушылар Вестминстер жүйесімен таныс болды және қарапайым адамдардың қатысу мүмкіндігін арттыру үшін жергілікті басқаруды реформалауға тырысты. Сондықтан губернаторлар мен Лондон колонияларда Вестминстер жүйесін орнатудың кезең-кезеңмен жүзеге асырылатын процесін іске қосты. Олар халық санының немесе экономикалық өсудің алдында болғысы келмеді, сонымен қатар американдық революциялық соғыста болғандай, революциялық өзгерістерді талап етуге алып келуі мүмкін емес еді, сондай-ақ 1837–1838 жылдардағы Канададағы көтерілістерде болған сияқты қауіп тудырмағысы келмеді. Үкімет алдымен тағайындалған немесе ішінара сайланған заң шығару кеңестерін құрды. Уильям Вентворт және осы кезеңдегі басқа да көрнекті қоныс аударушылар Австралия колонияларында жауапты үкіметті енгізуді жақтады. 1850 жылдары Виктория колониясында наразылық күшейіп, қарапайым халық арасында саяси көңілсіздік пен азаматтық мойынсұнбаушылық өршіді, әсіресе ішкі алтын кендерінің аймақтарында. Бұл 1854 жылы Балларат маңындағы Эврика көтерілісіне әкелді. 190 кенші қаруланып, бекініс салған және «Оңтүстік крест» туын көтерген. Олар өкілдіксіз салық салуды (құнды кеншілер лицензиясы арқылы) тоқтатуды, отарлық сайлауда дауыс беру құқығын және аймақтың жолдарының күтілуі мен жөнделуіне отарлық қаражат жұмсауды талап етті. Британдық колониялық әскерлері бекініске шабуыл жасап, ондаған кеншілерді тұтқындады немесе өлтірді және көптеген кеншілерді сот үшін Мельбурнге жеткізді. Алайда, халықтың кең қолдауы кеншілердің босатылуына әкелді. Бір жыл ішінде олардың көптеген талаптары орындалды, соның ішінде жауапты өзін-өзі басқару және Виктория колониясы үшін еркектердің жалпы сайлау құқығы. Эврика көтерілісі мен Викториядағы оқиғалар Австралия колонияларында өзгерістерді талап етушілерге әсер етті. Оңтүстік Австралия еркектердің жалпы сайлау құқығын тез қабылдады, ал Виктория мен Жаңа Оңтүстік Уэльс көп ұзамай соған ілесіп кетті. 1850 жылдардың соңына қарай Австралияның барлық колониялары мен Жаңа Зеландия жауапты өзін-өзі басқаруға қол жеткізді. Тек Батыс Австралия 1890 жылға дейін осы мақсатқа жете алды. Солтүстік территория бастапқыда Оңтүстік Австралияның бір бөлігі болды, бірақ 1911 жылы Австралияның одақтас үкіметіне берілді. Содан кейін ол жауапты өзін-өзі басқару құқығын жоғалтты (бірақ тұрғындары федералды сайлауда дауыс бере берді) және оны 1974 жылға дейін қайта алған жоқ. Сол сияқты, Австралия астанасы аумағы бастапқыда Жаңа Оңтүстік Уэльстің бір бөлігі болды. Ол 1911 жылы Достастық үкіметіне берілді және 1989 жылға дейін өзін-өзі басқару құқығын жоғалтты.

Prior to European colonisation, the Australian continent was inhabited by Aboriginal and Torres Strait Island peoples, who had their own traditional forms of self government. They were divided into various nations and clans and, in some cases, large alliances between several nations. In 1770, Royal Navy officer James Cook sailed along the east coast of Australia and claimed it for King George III. Nearly two decades later, in 1788 the First Fleet led by Arthur Phillip established the first permanent European settlement in Australia at Port Jackson. The settlers gradually expanded across the continent, displacing the indigenous population, until they had established six colonies; the legal system of these colonies were based on the common law system. At first, the Australian colonies were run by autocratic governors. They were appointed by the British monarch, but in practice the governors exercised vast executive and legislative powers with very little oversight. Several factors influenced this: most of these early colonies were penal colonies, they were at a great distance from the United Kingdom and communication was slow. In addition the continent was of enormous size and the Australian colonies were largely unexplored by Europeans and sparsely settled by them. In 1808 a military coup d'état known as the Rum Rebellion deposed Governor Bligh and briefly established military rule over the Colony of New South Wales until a new Governor (Lachlan Macquarie) was appointed and sent from Britain. This did not aid in establishing responsible or representative government. The early colonists, coming mostly from the United Kingdom (which by 1801 included Ireland), were familiar with the Westminster system and made efforts to reform local government in order to increase the opportunity for ordinary men to participate. The Governors and London therefore set in motion a gradual process of establishing a Westminster system in the colonies. They did not want to get ahead of population or economic growth, nor be so slow as to provoke clamouring for revolutionary change as had happened in the American Revolutionary War and was threatened in the Rebellions of 1837–1838 in Canada. The government first established appointed or partially elected Legislative Councils. William Wentworth among other prominent colonists in this time advocated for the introduction of responsible government in the Australian colonies. Violence erupted in the Colony of Victoria during the 1850s, where there was growing political discontent and civil disobedience among the common men, especially in the inland gold fields areas. This culminated in the 1854 Eureka Rebellion near Ballarat. 190 miners armed themselves, erected a stockade, and raised the Southern Cross Flag. They demanded an end to taxation (via an expensive miner's license) without representation, the right to vote in colonial elections, and colonial maintenance and upkeep of the area's roads. The British colonial forces overran the stockade, capturing or killing dozens of miners and bringing many to Melbourne for trial. However, mass public support led to the miners' release. Within a year, most of their demands had been met, including responsible self government and universal male suffrage for the Colony of Victoria. The Eureka Rebellion and events in Victoria resonated around the Australian colonies, which had their own regional agitators for change. South Australia was quick to pass universal male suffrage, and Victoria and New South Wales followed soon after. By the end of the 1850s, all the Australian colonies and New Zealand had achieved responsible self government. Only Western Australia took until 1890 to achieve this. The Northern Territory was originally part of South Australia, but transferred to the Australian Commonwealth Government in 1911. It then lost responsible self government (although residents could still vote in federal elections) and did not gain it back until 1974. Likewise, the Australian Capital Territory was originally part of New South Wales. It was transferred to the Commonwealth Government in 1911 and lost responsible self government until 1989.

Әйелдер мен жергілікті тұрғындардың қатысуы

Ақ әйелдердің сайлау құқығы (сол кезде жалпыға бірдей сайлау құқығы деп есептелді) 1890-1910 жылдары Австралия мен Жаңа Зеландияда (1893 ж.) қамтамасыз етілді, бұл этникалық еуропалық халықтың екінші жартысына жауапты өкілдік үкіметке қатысуға мүмкіндік берді. Жаңа Зеландияда 1840 жылғы Уайтанги шартының ағылшын және маори тілдеріндегі нұсқалары әртүрлі мазмұнда болды, бұл жерді басқару, меншікке ие болу және сату мәселелерінде келіспеушіліктерге әкеп соқты. Бұл жер және басқару құқықтары үшін кейінірек болған Жаңа Зеландия соғыстарының (1845–1872) себептерінің бірі болды. Маори еркектеріне 1867 жылы арнайы бөлінген маори орындары арқылы заңмен сайлау құқығы берілді. Австралияда отарлық кезеңде кейбір аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындары теориялық тұрғыдан отарлық сайлауда дауыс беруге құқылы болған. Бірақ, іс жүзінде олар көбінесе осы құқықты пайдалана алмады: олар колониямен байланыс жасамаған немесе шекаралық соғыстардың салдарынан зардап шеккен шалғай аймақтарда дәстүрлі өмір салтын сақтап өмір сүрді. Сонымен қатар, олар жиі нәсілдік кемсітушілік немесе мүліктік талаптарға байланысты дауыс беруден шеттетілді. Федерация құрылғаннан кейін, 1902 жылғы Ұлттық жеңілдіктер заңы аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарына, егер олар өз штаттарында дауыс беруге құқылы болмаса, федералды сайлауда дауыс беруден тыйым салды. Квинсленд штаты аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарына 1960 жылға дейін дауыс беруді тыйым салған, ал Батыс Австралия аборигендерге азаматтыққа үміткерлік еткен жағдайда ғана дауыс беруге рұқсат берген. Нәтижесінде, ел бойынша көптеген аборигендер, соның ішінде теориялық тұрғыдан сайлауға құқылы болғандар да, дауыс беруден алыс қалды. Кейіннен, 1962 жылғы Ұлттық сайлау заңы барлық аборигендерге сайлау тізіміне енуге мүмкіндік берді, бірақ көптегендер өз құқықтарын пайдалана алмады. 1967 жылғы Австралия референдумынан кейін федералды үкіметтің аборигендерді халық санағына қосуға және олардың дауыс беру құқықтары елде сақталатынын қамтамасыз етуге құқығы болды.

Кейп колониясы

Оңтүстік Африкадағы Кейп колониясы 1872 жылдан 1910 жылға дейін, Оңтүстік Африка одағының Кейп провинциясы болып құрылғанға дейін, өзін-өзі басқару құқығына ие болды. Бұрынғы өкілдік үкімет жүйесінде Кейп үкіметінің министрлері тікелей британдық императорлық губернаторға есеп берді, бірақ Кейп Парламентіне сайланған жергілікті өкілдерге емес. Кейп азаматтарының барлық нәсілдері арасында императордың ұнатпайтын шешімдеріне әсер ете алмауына байланысты наразылық пен ашу-ыза жиі наразылықтар мен даулы саяси жиналыстарға әкелді, әсіресе 1840 жылдардың басындағы "Мүжіктер дағдарысы" кезінде. Жергілікті көшбасшы Джон Молтено басшылығымен жауапты үкімет құру үшін халықтық қозғалыс пайда болды. Одан кейін келесі жылдары созылған күрес жүргізілді, өйткені бұл қозғалыс ("жауаптылар" деп белгілі) күшейе түсті және парламенттік көпшілігін британдық губернаторға қысым көрсету, мемлекеттік қаржыны тоқтату және халықты агитациялау үшін пайдаланды. Бірақ жауапты үкіметтің барлығы да жақтамады, және императорлық баспасөз бұл қозғалысты "шайтанның құрылысы мен шабуылдары" деп айыптады. Оның қолдаушылары жауапты үкіметті орнатудың ең тиімді жолы – конституцияның үкімет шенеуніктерінің парламентке сайлануына немесе парламент мүшелерінің атқарушы лауазымдарда қызмет етуіне кедергі келтіретін бөлімін өзгерту екеніне сенді. Сонымен, дау осы бөлімді өзгертуге байланысты болды. "Жауапты үкімет конституцияның 79-бабына түзету енгізуді талап еткенімен, бұл 1872 жылға дейін, Молтено басшылығындағы "жауаптылар" екі палатада да қажетті заң жобасын қабылдау үшін жеткілікті қолдау таба алғаннан кейін ғана іске асты". Ақырында, парламенттік көпшілікке және отарлау кеңсесі мен жаңа губернатор Генри Барклидің қолдауына ие болған Молтено жауапты үкіметті орнатып, министрлерді тікелей Кейп Парламентіне жауапты етіп, Кейптің алғашқы премьер-министрі болды. Одан кейін экономикалық жаңару, экспорттың үлкен өсімі және колония шекарасының кеңеюі болды. Уақыт өте келе туындаған саяси қиындықтарға қарамастан (мысалы, 1878 жылы британдық отарлау кеңсесінің Оңтүстік Африкада конфедерацияны құруға бағытталған сәтсіз жоспары және сауда мен теміржол құрылысы мәселелері бойынша африканерлер басымдығымен басқарылатын Трансвааль үкіметімен арадағы шиеленіс), Кейп колониясындағы экономикалық және әлеуметтік прогресс тұрақты түрде жалғасты, британдықтардың ішкі аймақтарды бақылауын кеңейтуге жасаған жаңа әрекеті 1899 жылы Англо-бур соғыстарының басталуына себеп болды. Кейп колониясының жауапты үкіметке ие болуының маңызды ерекшелігі – бұл Оңтүстік Африкадағы жалғыз мемлекет (және сол кездегі әлемдегі санаулы мемлекеттердің бірі) нәсілдік емес дауыс беру жүйесіне ие болды. Бірақ кейіннен – 1909 жылғы Оңтүстік Африка заңына сәйкес Оңтүстік Африка Одағы құрылғаннан кейін – бұл көпнәсілдік жалпы сайлау құқығы бірте-бірте жойылды және ақырында 1948 жылы апартеид үкіметімен толығымен жойылды.

The Cape Colony, in Southern Africa, was under responsible self government from 1872 until 1910 when it became the Cape Province of the new Union of South Africa. Under its previous system of representative government, the Ministers of the Cape Government reported directly to the British Imperial Governor, and not to the locally elected representatives in the Cape Parliament. Among Cape citizens of all races, growing anger at their powerlessness in influencing unpopular imperial decisions had repeatedly led to protests and rowdy political meetings – especially during the early "Convict Crisis" of the 1840s. A popular political movement for responsible government soon emerged, under local leader John Molteno. A protracted struggle was then conducted over the ensuing years as the movement (known informally as "the responsibles") grew increasingly powerful, and used their parliamentary majority to put pressure on the British Governor, withholding public finances from him, and conducting public agitations. Not everyone favoured responsible government though, and pro imperial press outlets even accused the movement of constituting "crafts and assaults of the devil". Supporters believed that the most effective means of instituting responsible government was simply to change the section of the constitution which prevented government officials from being elected to parliament or members of parliament from serving in executive positions. The conflict therefore centred on the changing of this specific section. "Although responsible government merely required an amendment to s.79 of the constitution, it transpired only after nearly twenty years in 1872 when the so called 'responsibles' under Molteno were able to command sufficient support in both houses to secure the passage of the necessary bill." Finally, with a parliamentary majority and with the Colonial Office and new Governor Henry Barkly won over, Molteno instituted responsible government, making the Ministers directly responsible to the Cape Parliament, and becoming the Cape's first Prime Minister. The ensuing period saw an economic recovery, a massive growth in exports and an expansion of the colony's frontiers. Despite political complications that arose from time to time (such as an ill fated scheme by the British Colonial Office to enforce a confederation in Southern Africa in 1878, and tensions with the Afrikaner dominated Government of Transvaal over trade and railroad construction), economic and social progress in the Cape Colony continued at a steady pace until a renewed attempt to extend British control over the hinterland caused the outbreak of the Anglo Boer Wars in 1899. An important feature of the Cape Colony under responsible government was that it was the only state in southern Africa (and one of very few in the world at the time) to have a non racial system of voting. Later however – following the South Africa Act 1909 to form the Union of South Africa – this multi racial universal suffrage was steadily eroded, and eventually abolished by the Apartheid government in 1948.

Неміс тарихында

1860-шы жылдардың басында Пруссияның премьер-министрі Отто фон Бисмарк Ұлыбритания үлгісіндегі жауапты үкімет құруды қалаған либералдармен қатыгез дауға түсті. Бұл талапқа күшті қарсылық көрсеткен Бисмарк, Германияны біріктіруді белсенді және сәтті бастап, қысымды сейілтуге қол жеткізді. Либералдар, сонымен қатар, жақтас неміс ұлтшылдары, Бисмарктің біріктіру шараларын қолдады және Бисмарк жасаған Императорлық Германия Конституциясында жауапты үкімет болмайтынын, канцлердің тек императорға ғана есеп беретінін және парламенттің сеніміне мұқтаж емес екенін көздерімен мойындады. Германия жауапты үкіметке тек Веймар Республикасымен және Германия Федеративтік Республикасы құрылғанда ғана ие болды. Тарихшылар біріккен Германияның алғашқы онжылдықтарында жауапты үкіметтің болмауы неміс демократиялық институттарының ұзаққа созылған әлсіздігіне себеп болған факторлардың бірі деп санайды, тіпті мұндай үкімет құрылғаннан кейін де бұл әлсіздік сақталды.