Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бикеш спорты – негізінен континенттік Еуропалық практика.
Bull sports
the primarily continental European practice
Бұқаларды қосып жіберу (исп. тілінен, encerrar етістігінен – 'қоршауға алу, айдауға салу'; сөзбе-сөз – 'асығу, қарқын'; 'көшедегі бұқалар', немесе correbous – 'бұқаны қуушы') – қала көшелерінде босатылған, әдетте алты, кейде он немесе одан да көп бұқалардың алдында жүгіруді қамтитын шара. Бұл бүгінде дәстүрлі, жергілікті фестивальден мүлдем өзгешеленетін, ірі әлемдік туризм оқиғасына айналды. Дәстүрлі жазғы бұқаларды қуу іс-шаралары Испания мен Португалияның қалалары мен ауылдарында, Мексиканың кейбір қалаларында, сондай-ақ Оңтүстік Франциядағы Окситан (Камарг) аймағында өткізіледі. Бұрын Англияның ауылдық аймақтарында да, ең әйгілісі – 1837 жылға дейін Стемфордта бұқаларды қуу кең таралған.
A running of the bulls (lang es, from the verb encerrar, 'to corral, to enclose'; , literally 'haste, momentum'; 'bulls in the street', or correbous 'bull runner') is an event that involves running in front of a small group of bulls, typically six but sometimes ten or more, that have been let loose on sectioned off streets in a town, It has become a major global tourism event, today very different from the traditional, local festival. More traditional summer bull runs are held in other places such as towns and villages across Spain and Portugal, in some cities in Mexico, and in the Occitan (Camargue) region of southern France. Bull running was formerly also practiced in rural England, most famously at Stamford until 1837.
Тарих
Бұл шараның бастауы – бұқаларды қала сыртындағы жайылымдардан алып, кешке сойылатын аренаға жеткізу еді. Осы "қозғалыс" барысында жергілікті жастар олардың арасына секіріп түсіп, батылдықтарын көрсеткен. Памплона және басқа да жерлерде осы күні кешке аренада күресетін алты бұқа да осылай жүгіріп келеді. Испан дәстүрі бойынша, бұқаларды жүгіру 14 ғасырдың басында Испанияның солтүстік-шығысында пайда болған. Мал өсірушілер малдарын баржалардан немесе ауылдан қала орталығына сатуға немесе бұқа күресіне апару үшін оңай әдіс іздеген. Малды базарға сату үшін жеткізгенде, оны қорқытып немесе қоздырып, жылдамдатуға тырысқан. Осы тәжірибе жылдар бойы дамып, малды жеткізу мен асығу жарысқа айналды, жас адамдар бұқалардың алдында жүгіріп, олардан озып кетпей, қақпаға аман-есен жетіп үлкеруге тырысқан. Бұл практиканың танымал болуымен және Испания қалаларының өсуімен бірге, дәстүр қалыптасып, бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 2020 және 2021 жылдары Испаниядағы COVID-19 пандемиясы салдарынан жүгіру тоқтатылды, бірақ 2022 жылдың 7-14 шілдесінде қайта жаңғыртылды.
The event has its origins in the old practice of transporting bulls from the fields outside the city, where they were bred, to the bullring, where they would be killed in the evening. During this "run", local youths would jump among them in a display of bravado. In Pamplona and other places, the six bulls that run are also in that afternoon's bullfight. Spanish tradition holds that bull running began in northeastern Spain in the early 14th century. Cattle herders who wanted to transport their animals from barges or from the countryside into city centers for sale or bullfights needed an easy way to move their precious animals. While transporting cattle in order to sell them at the market, men would try to speed the process by hurrying their cattle using tactics of fear and excitement. After years of this practice, the transportation and hurrying began to turn into a competition, as young adults would attempt to race in front of the bulls and make it safely to their pens without being overtaken. When the popularity of this practice increased and was noticed more and more by the expanding population of Spanish cities, a tradition was created and stands to this day. The Running was cancelled in 2020 and 2021 due to the COVID 19 pandemic in Spain, but resumed 7–14 July 2022.
Памплонадағы бұқалар жарысы
Памплона – Сан-Фермин фестивалінің ең маңызды шарасы, ол әр жыл сайын 6-14 шілде күндері өткізіледі. Көрермендер екінші қоршаудың артында ғана тұра алады, ал екі қоршаудың арасындағы кеңістік қауіпсіздік және медициналық қызметкерлерге, сондай-ақ шара барысында қорғануға мұқтаж қатысушыларға бөлінген.
The Pamplona It is the highest profile event of the San Fermín festival, which is held every year from 6–14 July. Spectators can only stand behind the second fence, whereas the space between the two fences is reserved for security and medical personnel and also for participants who need cover during the event.
Киім үлгісі
Дұрыс киіну ережесі болмаса да, ең көп таралған және дәстүрлі киім – ақ шалбар, беліне қызыл белдік (құмшекер) тағылған ақ көйлек және мойнына қызыл мата оралған. Кейбіреулердің көйлектерінде үлкен логотиптер болады; интернет дәуірінде бұл фотодағы адамды көзге түсірудің бір жолы деп есептеледі. Бұл киім – мереке ортасы Сан-Ферминнің құрметіне, оның шейіт болғандығы үшін киіледі; ақ киімдер әулиенің тазалығы мен қасиеттілігін бейнелейді, ал қызыл жамылғылар (пануэльолар) оның басы кесіліп өлгенін көрсетеді. Көк түс те қызылға альтернатива ретінде жиі қолданылады.
Though there is no formal dress code, the very common and traditional attire is white trousers, a white shirt with a red cummerbund around the waist, and a red neckerchief around the neck. Some have large logos on their shirts; in the Internet age this is thought to be a way to highlight someone in a photo. This dress is to honor San Fermin, the center of the celebration, because of his martyr's death; the white outfits represent the purity and holiness of a saint, and the red kerchiefs (pañuelos), represent his death by decapitation. A common alternate color to red is blue.
Медиа
Памплонаның encierro әдебиетте, теледидарда немесе жарнамада көптеген рет бейнеленген, бірақ оны бүкіл әлемге танытқан – Эрнест Хемингуэйдің «Күн де шығады» және «Күнде өлім» кітаптарындағы сипаттамалары. Киноның алғашқы режиссері Луи Люмьер 1899 жылы осы жарысты түсірген. Бұл оқиға Джеймс Миченердің 1971 жылғы «Дрифттер» романындағы бір тараудың негізі болды. 1991 жылғы Билли Кристалдың «Сити Сликерс» фильмінде де осы жүгіру көрсетілген, онда «Митч» (Кристал) кейіпкері, басқа басты кейіпкерлермен бірге демалыс кезінде бұқадан (қауапсыз) артынан шағылысқан. Фильм түсірушілер Испанияға, екінші режиссер Хестон Фрейзермен бірге, бұқалардың нақты жүгіруін түсіру үшін барды. «Сити Сликерс» режиссері Рон Андервуд актерлермен бірге бұқалардың жүгіруін сахналау үшін Универсал студиясының алаңында Памплона орнын қайта жасайды. 2011 жылғы Зоя Ахтардың «Зиндаги На Милеги Добара» фильмінде бұл жүгіру үш дос тізіміндегі соңғы қауіпті сынақ ретінде бейнеленген, олар өлімнен қорқуларын жеңуге тиіс. Алдымен үштік жолдың бір бөлігін жүгіреді, алаңда тоқтап, бірақ қайта күш жинап, соңына дейін жалғастырады. Жүгіруді аяқтау олардың азаттығын көрсетеді, өйткені олар өлімге қарсы тұрып, қуаныш табуға болатынын түсінеді. Construct Creatives түсірген және Джейсон Фаррел ұсынған 2012 жылғы «Running with Bulls» деректі фильмі осы даулы дәстүрдің артықшылықтары мен кемшіліктерін көрсетеді. 2014 жылдан 2016 жылға дейін Esquire Network АҚШ-та бұқалардың жүгіруін тікелей эфирде көрсетті, сондай-ақ NBCSN комментаторлары, «Men in Blazers» тікелей түсініктемелер берді және күні бойы жазбадағы шолу жасады. Олар Мадридте туған жүгіруші Дэвид Убеда, бұрынғы АҚШ армиясының сарбазы, кинорежиссер Деннис Кланси, Джозеф Дистлер, Нью-Йорктегі әйгілі бұқа жүгіруші және бұрынғы британдық бұқа күресіші және жазушы Александр Фиске Харрисон сияқты белгілі қатысушылармен сұхбаттасты. 2014 жылы Александр Фиске Харрисон, Джо Дистлер, Эрнест Хемингуэйдің немересі Джон, Орсон Уэллстің қызы Беатрис және Памплона мэрінің алдын ала сөзімен жазылған нұсқаулық, жарық көргеннен кейін бірден Билл Хиллманн бұқадан жарақат алғандықтан, әлемдік жаңалықтарда кеңінен таралды. 2017 жылы ол «Памплонаның бұқалары» деген атпен қайта басылды, онда Деннис Кланси жазған жаңа тарау қосылды. 2015 жылғы «Chasing Red» деректі фильмі, Деннис Клансидің режиссерлігімен, 2012 жылғы Памплона фиестасындағы төрт жүгірушінің, оның ішінде Билл Хиллманн мен Дэвид Убеданың басынан өткен оқиғаларды көрсетеді.
The encierro of Pamplona has been depicted many times in literature, television or advertising, but became known worldwide partly because of the descriptions of Ernest Hemingway in books The Sun Also Rises and Death in the Afternoon. The cinema pioneer Louis Lumière filmed the run in 1899. The event is the basis for a chapter in James Michener's 1971 novel The Drifters. The run is depicted in the 1991 Billy Crystal film City Slickers, where the character "Mitch" (Crystal) is gored (non fatally) from behind by a bull during a vacation with the other main characters. Filmmakers traveled to Spain to shoot the actual running of the bulls with second unit director, Heston Fraser. City Slickers director, Ron Underwood, recreated the Pamplona location on the Universal Studios backlot to stage the running of the bulls with the actors. The run appears in the 2011 Bollywood movie Zindagi Na Milegi Dobara, directed by Zoya Akhtar, as the final dare in the bucket list of the three bachelors who have to overcome their ultimate fear; death. At first, the trio run part of the route. They stop at the square, but then recover their nerve, and continue to the end. The completion of the run depicts their freedom as they learn that surviving a mortal danger can bring joy. Running with Bulls, a 2012 documentary of the festival filmed by Construct Creatives and presented by Jason Farrel, depicts the pros and cons of the controversial tradition. From 2014 until 2016, the Esquire Network broadcast the running of the bulls live in the United States, with both live commentary and then a recorded 'round up' later in the day by NBCSN commentators the Men in Blazers, including interviews with noted participants such as Madrid born runner David Ubeda, former US Army soldier turned filmmaker Dennis Clancey, Joseph Distler, famous New York bull runner, and former British bullfighter and author Alexander Fiske Harrison. In 2014, a guidebook authored by Alexander Fiske Harrison, Joe Distler, Ernest Hemingway's grandson John, Orson Welles' daughter Beatrice, and with a foreword by the Mayor of Pamplona, caused headlines around the world when one of the contributors, Bill Hillmann, was gored by a bull soon after its publication. It was republished in 2017 under the title The Bulls Of Pamplona with a replacement chapter by Dennis Clancey. The award winning 2015 feature documentary Chasing Red directed by Dennis Clancey, follows four runners during the 2012 fiesta in Pamplona, including Bill Hillmann and David Ubeda.
немесе
Bous al carrer, correbou немесе correbous (каталон тілінде "көшедегі бұқалар", "көше бұқалары" немесе "бұқалардың шабуылы") – Валенсия аймағындағы, Террес-де-л-Эбре, Каталония және Майоркадағы Форналукс сияқты көптеген ауылдардағы дәстүрлі мереке. Тағы бір ұқсас дәстүр – soltes de vaques, онда бұқалардың орнына сиырлар қолданылады. Бұл шаралар жыл бойы өткізілуі мүмкін, бірақ көбінесе жергілікті мерекелерде (әдетте тамыз айында) жиі кездеседі. Encierros-тан айырмасы, жануарлар бұқа сарайына (аренаға) бағытталмайды. Мұндай мерекелерді әдетте ауыл жастары бұқамен күрестегі батылдықтары мен шеберліктерін көрсету үшін ұйымдастырады. Кейбір дереккөздер бұл дәстүрді еркектердің ересек өмірге қадам басқандағы бастамашылық рәсімі деп санайды.
Bous al carrer, correbou or correbous (meaning in Catalan, 'bulls in the street', 'street bulls' or 'bull running') is a typical festivity in many villages in the Valencian region, Terres de l'Ebre, Catalonia, and Fornalutx, Mallorca. Another similar tradition is soltes de vaques, where cows are used instead of bulls. Even though they can take place all along the year, they are most usual during local festivals (normally in August). Compared to encierros, animals are not directed to any bullring. These festivities are normally organized by the youngsters of the village, as a way for showing their courage and ability with the bull. Some sources consider this tradition a masculine initiation rite to adulthood.
Франциядағы окситан аймағы
Францияда Соммиер аймағында Камарг дәстүріне сәйкес, бұқаларға қасақана зиян келтірмейтін немесе өлтірмейтін көптеген бұқа шабуылы іс-шаралары өтеді. Мысалы, Калвиссон қаласында жыл сайынғы шара 20 шілде күні бес күнге созылады. Төрт түрлі іс-шара бар: abrivado, онда кемінде он бұқа ақ Камарг аттарындағы он екі күзетшінің тобы басқарып, бірге көшеде шабады; encierro, онда бір бұқа фойеден босатылып, өздігінен қораға қайта оралады; bandido, онда бір бұқа көшеде шабылып, оған сүйемелдеу жасалады; және bandido de nuit, ол қараңғыда осыған ұқсас іс-шара. Ұлдар мен еркектер бұқалармен бірге шабады және оларды жылқылардан бөліп, тоқтатып, физикалық күш қолданып жылқылардан алшақтатуға тырысады.
Numerous bull running events happen in France in the region around Sommières, in accordance with the Camargues tradition, in which no bulls are intentionally injured or killed. For instance, in Calvisson, the annual event takes place around 20 July over a period of five days. There are four events: the abrivado, in which at least ten bulls are run together through the street guided by a group of twelve gardians mounted on white Camargue horses; the encierro, in which one bull is released outside the foyer and finds his own way back to the pen; the bandido, in which one bull is run, accompanied through the streets; and the bandido de nuit, which is the same thing but after dark. Boys and men run with the bulls and try and separate them from the horses, stop them, and physically turn them away from the horses.
Стамфорд бұқалар жүгіруі
Англияның Линкольншир округындағы Стэмфорд қаласында 700 жылға жуық Стамфорд бұқа жүгіруі өткізіліп, 1837 жылы тоқтатылды. Жергілікті дәстүр бойынша, бұл әдет король Джон тұсында Суррейдің 5-ші графы Уильям де Варрен төмендегі шалғында екі бұқаның шайқасқандарын көрген кезден бастау алған. Кейбір қасапшылар оларды айырысуға келді, ал бұқалардың бірі қалаға кіріп, үлкен қырсық тудырды. Граф, жылқысына мініп, жануардың артынан қуды және бұл ойын оған қатты ұнады. Сондықтан ол шайқас басталған шалғынды Стэмфорд қасапшыларына, олар әр жылғы 13 қарашада қалада жүгірілетін бұқаны ұстап беру шартымен сыйға берді. 2013 жылға қарай бұқа жүгіруі салтанатты, фестивальдік стильдегі қоғамдық шара ретінде қайта жандандырылды.
The English town of Stamford, Lincolnshire was host to the Stamford bull run for almost 700 years until it was abandoned in 1837. According to local tradition, the custom dated from the time of King John when William de Warenne, 5th Earl of Surrey, saw two bulls fighting in the meadow beneath. Some butchers came to part the combatants and one of the bulls ran into the town, causing a great uproar. The earl, mounting his horse, rode after the animal, and enjoyed the sport so much, that he gave the meadow in which the fight began, to the butchers of Stamford, on condition that they should provide a bull, to be run in the town every 13 November, for ever after. As of 2013 the bull run had been revived as a ceremonial, festival style community event.
Жүгірудің қимылдары
Оның бір түрі – түнгі "өрт бұқасы", онда мүйіздеріне жанғыш материалдан жасалған шарлар бекітіледі. Қазіргі уақытта бұқаның орнына көбінесе фейерверктер орнатылған тіреуге ие жүгірушілер жүгіреді, ал олардан қашу үшін, әдетте балалар, жанындағы оттардан сақтануға тырысады. Encierro de la Villavesa ("қалалық автобустың жүгіруі") 1984 жылғы 15 шілдеде Памплонада басталды, онда фестиваль аяқталғаннан кейін жастар дәстүрлі encierro бағытымен өтетін ең алғашқы қалалық автобустың алдында жүгіретін болды. 1990 жылдан бастап Памплона автобус компаниясы қауіпті азайту үшін ерте автобустың бағытын өзгертіп, басқа жолмен жүргізді. Қазіргі уақытта жастар Наварра велосипедшісі Мигель Индюрайнға құрмет көрсету мақсатында сары жейде киген велосипедшінің алдында жүгіреді. 2008 жылы Red Bull Racing жүргізушісі Дэвид Коултард және Scuderia Toro Rosso жүргізушісі Себастьен Бурде Испанияның Памплона қаласында "бұқа жүгіруінің" нұсқасын көрсетті, онда Формула-1 машиналары 500 жүгірушіні нақты Памплона маршрутымен қуды. Big Easy Rollergirls роллер-дерби командасы 2007 жылдан бері Нью-Орлеанда, Луизиана штатында жыл сайынғы бұқа жүгіруін имитациялайды. Команда мүшелері бұқаларға ұқсас киімдермен, Француз кварталы арқылы жүгірушілердің артынан коньки теуіп жүреді. 2012 жылы 14 000-нан астам жүгіруші және елдің түкпір-түкпірінен келген 400-ден астам "бұқа" қатысты, сондай-ақ ірі кештер ұйымдастырылды. Ирландияның Баллиджемесдуф қаласында жыл сайын шағын шошқалармен "Шошқа жүгіруі" атты іс-шара өткізіледі. Бұл шағын encierro-ға ұқсайды, бірақ бұқалардың орнына шошқалар қолданылады. Делавэр штатының Дьюи-Бич қаласындағы The Starboard бары жыл сайынғы "Бұқа жүгіруін" демелеумен айналысады, онда жүздеген қызыл және ақ киім киген жағажай туристері жағалау бойымен бір "бұқа" (пантомималық жылқы стиліндегі костюм киген екі адам) тарапынан қуаланады. Жаңа Зеландияның Рангиора қаласында жыл сайын қой жүгіруі өткізіледі, онда 1000-нан 2000 қой шағын шаруашылық қаланың басты көшесіне жіберіледі. Running of the Bulls UK – бұл Лондонның Хэмпстед Хитс аймағында өтетін пабтар арасындағы жүгіру іс-шарасы, онда бұқалардың орнына жылдам жүгіретін адамдар қолданылады. 2014 жылы Памплона маусым айында бірқатар жүгіру шараларын ұйымдастырды, оның ішінде Сан-Фермин марафоны (42,195 км), жартылай марафон (21,097 км) немесе 10 км жол жарысы өткізілді, олардың барлығы encierro маршрутының соңғы 900 метрінде аяқталады, ал жүгірушілер финиш сызығын бұқа аренасының ішінде кесіп өтеді. 2008 жылдан бері Аляска штатының Анкоридж қаласында Fur Rendezvous фестивалі аясында "Көпірдің жүгіруі" іс-шарасы өткізіледі, онда адамдардың "тобы" қаланың орталық көшесінде төрт блокқа дейін жүгіреді, ал олардың артынан тайғақтар жіберіледі.
A variation is the nightly "fire bull" where balls of inflammable material are placed on the horns. Currently the bull is often replaced by a runner carrying a frame on which fireworks are placed and dodgers, usually children, run to avoid the sparks. The Encierro de la Villavesa ("running of the town bus") started in Pamplona on 15 July 1984 when, after the end of the festival, youths would run before the earliest urban bus entering the traditional encierro course. Starting in 1990, the Pamplona bus company detoured the early bus to defuse the risk. Currently, the youths run before a cyclist in a yellow jersey as an homage to the Navarrese cycling champion Miguel Induráin. In 2008, Red Bull Racing driver David Coulthard and Scuderia Toro Rosso driver Sébastien Bourdais performed a version of a 'bull running' event in Pamplona, Spain, with the Formula One cars chasing 500 runners through the actual Pamplona route. The Big Easy Rollergirls roller derby team has performed an annual mock bull run in New Orleans, Louisiana since 2007. The team, dressed as bulls, skates after runners through the French Quarter. In 2012, there were 14,000 runners and over 400 "bulls" from all over the country, with huge before and after parties. In Ballyjamesduff, Ireland, an annual event called the Pig Run is held with small pigs. It looks just like a mini encierro but with pigs instead of bulls. In Dewey Beach, Delaware, a bar named The Starboard sponsors an annual Running of the Bull , in which hundreds of red and white clad beachgoers are chased down the shore by a single "bull" (two people in a pantomime horse style costume). In Rangiora, New Zealand, an annual Running of the Sheep is held, in which 1000–2000 sheep are released down the main street of the small farming town. The Running of the Bulls UK is a pub crawl event that takes place on London's Hampstead Heath and uses fast human runners in place of bulls. In 2014, Pamplona inaugurated a series of running events in June, the San Fermín Marathon, of a full marathon (42.195 km), half marathon (21.097 km), or 10 km road race that concludes with the final 900m of each race using the encierro route, runners crossing the finish line inside the bullring. Since 2008 in Anchorage, Alaska during the Fur Rendezvous Festival the Running of the Reindeer sends "herds" of people running down a four block downtown street, with a group of reindeer released behind them.
Қарсылық
Көптеген қарсыластар бұқалардың қатысушылар мен көрермендердің мазалауы мен шуынан психикалық стресске ұшырайтынын, ал кейбір жануарлар стрестен қаза болуы мүмкін екенін айтады, әсіресе олар арқанмен байланған немесе мүйіздеріне от тілшіктерін орнатқан жағдайда (бу эмболат түрі). Осының барлығына қарамастан, бұл мерекелер ауылдарда кең қолдауға ие болып көрінеді. Мексиканың Сан-Мигель-де-Альенде қаласы 2006 жылдан кейін Санмигелада бұқаларды жүгірту іс-шарасын тоқтатты, себебі бұл оқиғамен байланысты қоғамдық тәртіпсіздіктер болған. Сан-Мигельде шара тоқтатылғаннан кейін, Гуанахуато штатындағы Сальватиерра қаласы оны өздері жалғастырды. Қазір бұл шара "Ла Маркесада" деп аталады және үш күндік іс-шара қыркүйек айының соңғы демалыс күнінде немесе қазан айының бірінші демалыс күнінде өтеді. 2002 жылдан бері, бұқаларды жүгіртуден екі күн бұрын "Жылаңаш жүгіру" шарасы өткізіледі. Бұл шараны PETA сияқты жануарларды қорғау ұйымдары қолдайды, олар бұқаларды жүгіртуге қарсы, оны қатыгездік деп санайды және бұқа күресін мақұлдайды, ал олар осыған қарсы тұрады.
Many opponents state that bulls are mentally stressed by the harassment and voicing of both participants and spectators, and some of animals may also die because of the stress, especially if they are roped or bring flares in their horns (bou embolat version). Despite all this, the festivities seem to have wide popular support in their villages. The city of San Miguel de Allende, Mexico, cancelled its Sanmiguelada running of the bulls after 2006, citing public disorder associated with the event. After the event was cancelled in San Miguel, the city of Salvatierra, also in the state of Guanajuato, picked up the event. It is now called La Marquesada and the three day event is held during the last weekend of the month of September or first weekend of October. As of 2002, a Running of the Nudes occurs two days before the running of the bulls. The event is supported by animal welfare groups, including PETA, who object to the running of the bulls, claiming that it is cruel and glorifies bullfighting, which the groups oppose.