Кіріспе

5 ғасырдағы афиналық саясаткер және генерал Никиас (Νικίας Νικηράτου Κυδαντίδης; шамамен 470–413 б.з.д.) – Пелопоннес соғысы кезеңіндегі афиналық саясаткер және генерал. Никиас афиналық аристократияның мүшесі болды және әкесінен зор байлық мұраға алды, ол Аттиканың Лауриум тауы маңындағы күміс кендеріне инвестицияланды. 429 ж.б.д. Периклдің қайтысынан кейін, ол Афина мемлекетінің саяси басшылығы үшін күресте Клеон мен демократтардың басты қарсыласы болды. Ол саяси көзқарастарында орташа болды және демократтардың агрессивті империализміне қарсы тұрды. Оның басты мақсаты – Афина үшін қолайлы шарттарда мүмкіндігінше тезірек Спартамен бейбіт келісімге қол жеткізу болатын. Пелопоннес соғысы кезінде ол Афинаның стратегиясы (генералы) қызметіне үнемі сайланды. Ол бірнеше экспедицияға жетекшілік етті, бірақ олар көп нәтиже бермеді. Дегенмен, ол 421 ж.б.д. Никиа бейбітшілігіне әкелген сәтті келіссөздерге басты жауапкер болды. Бейбітшілікке қол жеткізілгеннен кейін, ол Алькивиадтың Афинаның мүддесін ілгерілетуге бағытталған амбициялық жоспарларына қарсылық білдірді. Осыған қарамастан, Никиас Афинаның Сицилияға басып кіруіне қатысуға тағайындалды. Сиракуза қаласын афиналықтардың қоршауы Спарта генералы Гилипптің келгеніне дейін жақын бола жаздады, ол жағдайды өзгертіп, афиналықтарды қоршауға алды. Никиас әскерін құрлықпен қашуға тырыстырды. Бірақ олар кесіліп қалды, ол және оның афиналық әскері жеңіліске ұшырады. Оның әскері дерлік құрылысқа жақын болды, бірақ Гилипп оны Спартаға қайтаруды қалағанмен, Никиас Сиракузаның одақтастары тарапынан өлтірілді.

Ерте өмір

Ники атасы Никераттан мол мүлік мұраға алған, ол негізінен Лауриумның күміс кендеріне инвестицияланған. Никидің кенде 1000-нан астам құлы жұмыс істегендігі айтылады. Плутарх Никидің байлығымен ерекше жомарт болғанын, ақшасын Афинадағы қайырымдылық шараларына және көптеген діни мерекелерді қаржыландыруға жұмсағанын мәлімдейді. Алкивиад Спарталықтар Никиас пен Лахес арқылы осы келісімге келгеніне, оны жастығы үшін назарда ұстамағанына ашуланған. Келісімді түсіндірудегі даулар Спарталықтарды барлық еңсеулі мәселелерді реттеу үшін толық өкілеттікпен Афинаға елшілерді жіберуге мәжбүр етті. Афиналықтар бастапқыда осы елшілерді жақсы қарсы алды, бірақ Алкивиад олармен афиналық ассамблеяға (халық жиналысына) сөйлеу алдында жасырын кездесіп, ассамблеяның мақтаншыл және зор мақсаттарға ұмтылғанын айтты. Ол оларды Спартаны өкілдік етуге берілген дипломатиялық өкілеттерінен бас тартуға және оның орнына афиналық саясатындағы ықпалы арқылы оларға көмектесуге рұхсат етуге шақырды. Өкілдер келісіп, Алкивиадқа әсерленіп, Никиаспен келісімге келуге ниетті болса да, одан алшақтады.

Никия мен Гипербола

416 және 415 жылдары бір жағынан Гиперболос, екінші жағынан Никий мен Алкибиадтар арасында күрделі күрес өтті. Гиперболос осы екеудің біреуін остракизмге салуға тырысты, бірақ Никий мен Алкибиадтар күштерін біріктіріп, халықты Гиперболосты қууға көндірді. Бұл оқиға Никий мен Алкибиадтардың әрқайсысының жекелеген жақтастары болғанын көрсетеді, олардың дауыстары көшбасшылардың тілегімен шешілді.

Сицилиялық экспедиция

415 жылы б.з.д. Сицилияның Сегеста (Егеста) қаласынан келген делегаттар Афинаға Селинге қарсы соғыста афиналықтардың қолдауын сұрау үшін келді. Келесі пікірталастар барысында Никиас афиналықтардың араласуына қарсы күшті дауыс білдірді, себебі бұл жорыс сәтті аяқталса да, тым қымбатқа түсер еді. Ол экспедицияны қолдаған Алькивиадтың мінез-құлқы мен ниеттерін сынады. Алькивиад Сицилиядағы жорық қалаға байлық пен империяны кеңейтуді әкеледі деді, дәл Персия соғыстары сияқты. Алькивиадтың жоспарға ынталы қолдауына қарамастан, қарапайым шаруаны алып науқанға айналдырған және Сицилияны жаулап алу мүмкін екенін және қауіпсіз екенін көрсеткен Никиас еді. Никиас ұсынғаннан кейін флоттың құрамы 60 кемеден "140 трирема, 5100 гоплит және шамамен 1300 садақшы, сапқыш және жеңіл қаруланған әскер" деңгейіне дейін өсті. Никиас жиналысты қажетті күштердің жоғары бағасымен таң қалдыруды көздеген секілді, бірақ оның талдауы азаматтарды ынталандырғаннан гөрі оларды одан да ынталы етуге себеп болды. Өзінің қалауына қайшы, Никиас Алькивиад пен Ламахпен бірге генерал болып тағайындалды, олардың үшеуі де Сицилияда Афинаның мүддесі үшін қажеттінің бәрін жасауға толық өкілеттік алды. Экспедицияға дайындық кезінде бір түні бүкіл Афинада Гермес құдайының бастары, фалоспен бірге тұғырға орнатылған гермаилер қиратылды. Бұл діни дау тудырды және миссия үшін жаман белгі ретінде қарастырылды. Плутархтың айтуынша, саяси көшбасшы Андрокл Алкивиад пен оның достарын мүсіндерді қиратуға және Элевсин құпияларын қорлауға айыптап, жалған куәгерлерді пайдаланды. Кейін оның қарсыластары, олардың ішінде Андрокл мен Кимонның ұлы Фессалус, Алкивиадтың жоспарланғандай теңізге шығуын және жорықтан қайтып келгеннен кейін сотталуын талап ету үшін ораторларды шақырды. Алькивиад олардың ниетіне күдікпен қарап, өзін ақтау үшін өлім жазасымен бірге дереу сотталуға рұқсат беруді сұрады. Бұл өтініш қабылданбады, және б.з.д. 415 жылы флота айыптаулар шешілмей жатып жолға шықты. Сицилиядағы Катанаға келгенде үш қолбасшының Сиракузаға шабуыл жасаудың әртүрлі жоспары болды. Ол жерде афиналық кеме Алькивиадқа ол гермаилерді қиратқаны үшін ғана емес, сонымен қатар Элевсин құпияларын қорлағаны үшін тұтқындалғанын хабарлады. Алькивиад кемемен қайтуға келісті, бірақ кеме Оңтүстік Италиядағы Тюрийде тоқтағанда ол қашып, Пелопоннеске жүзіп кетті, содан кейін Спартада пана тапты. Ол жақын арада спартандықтарға Сиракузадағы жағдайды Афинаның есебінен олардың пайдасына айналдыру қалай болатыны туралы кеңес беруді бастады. Афинада оның кінәсі дәлелденгендей, өлім жазасы берілді. Никиас басшылығымен афиналық әскер Сиракузаға жақын Дасконға қонды, бірақ көп нәтижеге қол жеткізбеді. Гермократ Сиракузаның қорғанысына жетекшілік етті. Темірде Алькивиад спартандықтарды Глиппке Сиракузаға көмек жіберуге көндірді. Нәтижесінде Спарта флоты Сиракузадағы одақтастарын нығайту үшін келді. 414 жылы Афина Никиас ұсынған өтінішке жауап ретінде 73 кеме мен 5000 сарбазды Сицилияға, афиналық генералдар Демосфен мен Евримедон басшылығымен, Сиракузаны қоршауға көмектесу үшін жіберді. Афина әскері Сиракузаны басып алуға аттанды, ал афиналық кемелердің үлкен флоты теңізден қалаға кіруді тосқауылдады. Алғашқы жетістіктерге қарамастан, афиналық әскерлер түнгі операция кезінде дезорганизацияға ұшырап, Глипппен толық жеңіліске ұшырады. Афиналық қолбасшылар Ламах пен Евримедон қаза тапты. Никиас, ауырғанмен, Сиракузаны қоршауды жалғыз өзі басқарды. Бұл шайқастағы жеңілістен кейін Демосфен афиналықтарға Сиракузаны қоршаудан дереу бас тартып, Афинаға оралуға кеңес берді, онда олар Аттикаға Алькивиадтың ықпалымен келген спарталық шабуылдан қорғану үшін қажет болды. Никиас бас тартты. Плутархтың айтуынша, Никиас афиналықтардың қолынан емес, жаудың қолынан өлгенін қалағанын түсіндірді, себебі олар жеңілген жағдайда оны айыптаған болар еді.

Өлім

Алайда, б.з.д. 413 жылы Гермократ басшылығымен сиракуздықтар мен спартандықтар афиналықтарды портта қоршап алып, афиналықтар екінші Сиракуз шайқасында ауыр қатыгездіктерге ұшырады. Демосфен сиракуздықтардың шабуылына ілігіп, қарсыласудан бас тартып, қолды берді. Никиас та көп ұзамай тұтқындалды, және екеуі де Глипптің бұйрығына қарамастан одақтас күштер тарапынан жазаланды. Афиналық сарбаздардың көп бөлігі Сиракузаның жанындағы тас карьерлерде ұсталды (басқа жер болмағандықтан), онда көптегені ауру мен аштықтан жайлап өлімге ішін тірідей жеді. Афинаға аман қалғандардың саны аз болды.