Кіріспе

Британ үкіметінің 1964 жылға дейін Корольдік теңіз күштеріне (флотқа) жауапты болған министрлігі.

Адмиралтейство – 1964 жылға дейін Ұлыбритания үкіметінің құрамындағы Корольдік теңіз күштеріне (флотқа) басшылық етуге жауапты ведомство болды. Тарихи тұрғыдан алғанда, оның номиналды басшысы – Мемлекеттік жоғары лауазымды тұлғалардың бірі – Лорд-адмирал болды. Тарихының көп бөлігінде, 18 ғасырдың басынан бастап таратылғанға дейін, Лорд-адмиралдың рөлі көбінесе «комиссияға» беріліп, Адмиралтейство басқару кеңесінде отырған Адмиралтействоның Лорд комиссарлары арқылы жүзеге асырылды, емес, бір адам арқылы. 1964 жылы Адмиралтейство Қорғаныс министрлігі мен оның Теңіз департаментінің (кейін Теңіз қолбасшылығы) құрылуына байланысты реформалардың бөлігі ретінде Адмиралтейство кеңесімен алмастырылды. 1707 жылғы Одақ актілеріне дейін Адмиралтейство және теңіз істері кеңсесі Англия Корольдігінің Корольдік теңіз күштерін (флотын) басқарды, ол Шотландия Корольдігінің теңіз күштерімен (флотымен) біріктіріліп, Ұлыбритания Корольдігі құрылған кезде Шотландия Корольдігінің Лорд-адмиралының өкілеттіктерін қабылдады. Адмиралтейство британ үкіметінің ең маңызды департаменттерінің бірі болды, себебі Корольдік теңіз күштерінің (флотының) 17 ғасырда ағылшынның теңіз арқылы иеліктерін кеңейтуде және сақтауда, 18 ғасырда Британ империясында және одан кейін атқарған рөлі өте зор болды. 1964 жылы Адмиралтействоның функциялары берілген қазіргі Адмиралтейство кеңесі – Ұлыбританияның үш түрлі әскерлік қызметтердің Қорғаныс кеңесінің комитеті. Бұл Адмиралтейство кеңесі жылына екі рет ғана жиналады, ал Корольдік теңіз күштерінің (флотының) күнделікті басқаруын Теңіз кеңесі (тарихи Теңіз кеңесімен шатастырмау керек) жүзеге асырады. Қазіргі уақытта Корольдік теңіз күштеріне (флотқа) жауапты барлық органдарды «Адмиралтейство» деп атау қалыпты жағдай. Ұлыбританияның Лорд-адмиралының лауазымы 1964 жылдан 2011 жылға дейін монархқа берілді. Бұл лауазымды Елизавета II патшайым өз 90 жылдығында Эдинбург герцогы, принц Филиппке берді, ал ол 2021 жылы қайтыс болғаннан кейін монархқа қайтарылды. Сонымен қатар, Ұлыбританияның вице-адмиралы және контр-адмиралы да бар, екеуі де құрметті лауазымдар.

Тарих

Англияның адмиралы (кейіннен лорд-адмирал, одан кейін лорд-жоғары адмирал) лауазымы 1400 жыл шамасында құрылды; бұрын солтүстік және батыс теңіздерінің адмиралдары болған. Король Генрих VIII 1546 жылы Теңіз кеңесін құрды, кейін ол Теңізшілер кеңесі болып өзгерді. Корольдік теңіз флотының операциялық басқаруы тоғыз мемлекеттік жоғары лауазымды шенеуніктердің бірі болған Лорд-жоғары адмиралдың жауапкершілігінде болды. Бұл басқару тәсілі Корольдік теңіз флотында 1832 жылға дейін сақталды. Король Карл I 1628 жылы Лорд-жоғары адмирал лауазымын комиссияға берді, ал Корольдік теңіз флотын басқару Адмиралтейство кеңесі түріндегі комитетке өтті. Лорд-жоғары адмирал лауазымы 1709 жылға дейін бірнеше рет комиссиядан шығып, қайта кірді, содан кейін лауазым дерлік тұрақты түрде комиссияда болды (соңғы Лорд-жоғары адмирал 19 ғасырдың басында болашақ король Уильям IV болды). Осыдан кейін 1912 жылы Әскери-теңіз штабы деп аталатын жаңа кеңесші орган құрылды, оны Әскери-теңіз штабының бастығы басқарды, ол операциялар, барлау және жұмылдыруға жауапты үш жаңа бөлімшелерді басқаруға жауапты болды. Жаңа Әскери-теңіз штабы толыққанды жұмыс істеуге үлкермеді және жоғары шенеуніктердің оның құрылуына қарсылығымен үнемі күресті. Олар штабқа қатысты түбегейлі қарсы болды. Осы мемлекеттік департаменттің жүйесіндегі кемшіліктер Дарданелл операциясында байқалды. Маңызды стратегиялық сұрақтарға жауап беретін ешқандай механизм болған жоқ. 1914 жылы Сауда бөлімі құрылды. Сэр Джон Джеллико 1916 жылы Адмиралтействоға келді. Ол әскери штабты келесідей қайта ұйымдастырды: Әскери-теңіз штабының бастығы, Операциялар, Барлау, Сигнал бөлімі, Жұмылдыру, Сауда. Тек 1917 жылы Адмиралтейство департаменті қайтадан дұрыс қайта ұйымдастырылды және кәсіби әскери штаб ретінде жұмыс істей бастады. 1917 жылдың мамыр айында «Адмиралтейство Әскери-теңіз штабы» термині өзгертілді және осы департамент пен оның функционалдық рөлі жаңа «Адмиралтейство Теңіз штабымен» алмастырылды; сонымен қатар, жаңадан құрылған Теңіз штабының бастығы лауазымы Бірінші теңіз лордының кеңсесімен біріктірілді. Сондай-ақ, Теңіз штабының бас орынбасары және Теңіз штабының көмекші бастығы сияқты жаңа лауазымдар тағайындалды; олардың барлығына Адмиралтейство кеңесінде орын берілді. Бұл алғаш рет теңіз штабына кеңесте тікелей өкілдік етуге мүмкіндік берді; кеңесте үш жоғары теңіз шенеунігінің болуы кез келген соғыс операцияларын сәтті жүзеге асыру үшін қажетті билікті қамтамасыз етті. Теңіз штабының бас орынбасары флоттың барлық операцияларын және қозғалыстарын басқаратын, ал Теңіз штабының көмекші бастығы коммерциялық қозғалыстар мен суастына қарсы операцияларға жауапты болады.