Кіріспе

Британдық ғалым және ақын Томас Эдвард Браун (5 мамыр 1830 – 29 қазан 1897), көбінесе Т. Э. Браун деп аталатын, 19 ғасырдың соңында Ман аралынан шыққан ғалым, мектеп мұғалімі, ақын және теолог. Оксфордтағы Крайст-Черчте екі рет үздік нәтиже көрсетіп, 1854 жылдың сәуірінде Ориел колледжінің мүшесі болып сайланған Браун алдымен Глостердегі Крипт мектебінің директоры, содан кейін Бристольдің жанындағы жаңадан ашылған Клифтон колледжінде жас оқытушы болып жұмыс істеді (Крипт мектебіндегі ақын Уильям Эрнест Хенлиге де әсер етті). Оқытушылық қызметін атқарыған кезеңде Браун поэзия жинағын жасады – «Fo'c's'le Yarns» (1881), «The Doctor» (1887), «The Manx Witch» (1889) және «Old John» (1893) – бұл Ман аралының тарихи диалектісінде, яғни манкс гаэль тілінің элементтерін қамтитын ағылшын-манкс тілінде жазылған повестік өлеңдер. 1892 жылы жазуға толыққандай көңіл бөлу үшін зейнеткерлікке шыққан Браун 1897 жылы (67 жасында) Клифтонға сапар барысында қайтыс болды.

Өмір

Браун 1830 жылдың 5 мамырында Дуглас қаласында, Мэн аралында, дін қызметкері Роберт Браун мен оның әйелі Доротидің он баласының алтыншысы болып дүниеге келді. Оның ағасы баптист уағыздаушысы, пастор және реформатор Хью Стоуэлл Браун (10 тамыз 1823 – 24 ақпан 1886) болды. Томас екі жаста болғанда отбасы Кирк Брэдданға көшіп келді. Браунның әкесі "қатаң, эмоциясыз, евангелистік уағыздаушы" деп сипатталады. Діңгер Роберт Браун жартылай соқыр болғандықтан, ұлдарын түрлі туындылардан, романдардан басқа, оқып беруге жұмылдырды. Браун балаға шіркеу мектебінің мұғалімімен бірге білім берді. Браун көп ұзамай аралдан кетіп, шамамен 1857 жылы Глостердегі Крипт мектебінің директоры лауазымына қабылданды, онда комиссия жұмысқа алу және басқа да күш-жігерлер арқылы мектепті қайта жаңғыртуға тырысты. Браун академиялық жағынан дараланған деп есептелді; мектептегі жұмысы салыстырмалы түрде қысқа болды (шамамен 1857–1863) – ол мектептегі әкімшілік жүктемені көтере алмады – бірақ осы кезеңде Уильям Эрнест Хенлиге, оның ішінде 1861 жылдан 1863 жылға дейін араласқан Уильям Эрнест Хенлиге үлкен әсер етті. Көп жылдар өткен соң, сәтті жарияланған ақын болғаннан кейін (мысалы, "Invictus" және басқа да туындылары), Хенли директор Браунды "аян" және "мен көрген тұңғыш дарынды адам" деп еске алады, сондай-ақ оны "мен жігерленуге қарағанда мейірімділікке көбірек мұқтаж болған кезде ерекше мейірімді адам" деп мақтайды. Квилер Коуч былай дейді: "Глостерден [Браунды] Джон Персиваль (кейін Херефорд епискобы) шақырып алды, ол жақында Клифтон колледжінің жаңа құрылған, күресіп жатқан мектебіне тағайындалған еді, ол оны тез арада үлкен мемлекеттік мектептердің біріне айналдырды. Персиваль заманауи пәндерді оқытатын ұстазды іздеді және Оксфордта Браунмен кездесуді жоспарлады; "және сол жерде", - деп жазады ол, "Мен оны Сент-Мэри кіреберісінің бұрышында тұрғанда кездестірдім, Джонсондық позада, төрт бұрышты, қолын қалтасына терең салып, өзін ұстап тұрып, анық жанартаудай көрінді. Біз тез келісімге келдік және оны келесі семестрдің басында Клифтонға әріптесім ретінде келуге уәде беріп, сол жерде қалдырдым". Браун 1863 жылдың қыркүйегінен 1892 жылдың шілдесіне дейін [Клифтон колледжінде] жұмыс істеді, содан кейін зейнеткерлікке шықты – ұландар мен ұстаздардың үлкен өкінішіне олар көптен бері "Т. Е. Б."-ның дарынын және тіпті ерекшеліктерін ерекше мақтан тұтқан, бала кезінен құрмет тұтқан және әнмен даңқатқан аралда қалған күндерін өткізуге шықты. Оның "Бетси Ли" атты өлеңі Macmillan's Magazine журналында (1873 жылдың сәуір және мамыр айларында) жарияланды және сол жылы жеке басылып шықты. Ол 1889 жылы екінші рет басылған Fo'c's'le Yarns (1881) жинағына енді. Бұл жинаққа кем дегенде үш тағы бір көрнекті өлең кірді: "Томми Үлкен көздер", "Рождестволық гүл" және "Капитан Том және капитан Хью". Одан кейін "Дәрігер және басқа да өлеңдер" (1887), "Мэн сиқыры және басқа да өлеңдер" (1889) және "Ескі Джон және басқа да өлеңдер" (1893) жинақтары жарық көрді, соңғысы лирикалық туындылардың көпшілігін қамтыды. Оның өлімінен кейін осы және бірнеше қосымша өлеңдер мен үзінділер Macmillan мырзаларымен "Т. Е. Браунның жинақталған өлеңдері" (1900) деген атпен бір томда жарияланды. 1897 жылдың қазанында ол мектепке сапармен оралды. Ол үйдің бір иесінің қонағы болды және 29 қазан, жұма күні кешке үйдің оқушыларына арнап сөз сөйледі. Ол әдеттегідей тіршілдікпен бірнеше минут сөйлегеннен кейін дауысы қалыңдады және ол теңселіп кетті. Ол екі сағаттан соң қайтыс болды. [Секкомбе былай деп жазады: "Ол Клифтон колледжінде балаларға сөз сөйлеп жатқанда, 30 қазан 1897 жылы мидағы қан тамырларының жарылуынан кенеттен қайтыс болды. Ол Бристольдегі Редленд Гринде жерленді."] Браунның маңызды өлеңдері баяндамалық, Мэн диалектісінде жазылған, үзілістерді еркін пайдаланады және кейде ырғақтың қатал бұзылуымен ерекшеленеді. Олардың ең ерекше белгісі – мұңды нәзіктік; бірақ эмоция, қуаныш пен қайғымен бірдей жарылатын болса да, білімді эмоция болып қалады, білімді тілдің сезімімен тәртіптеледі. Олар арал патриотизмінің (оның шектерін біле отырып) және қарапайым табиғи дінге деген құлшынысты сезінеді. Оның лирикалық өлеңдерінде ол осы сезімдердің бірін немесе екіншісін өмір философиясын қызмет етуге мәжбүрлеген кезде ең бақытты, көбінесе батыл, бірақ әрқашан керемет болады.

Поэзия

Фо'с'л Йарнс. "Бетси Ли" өлеңін қоса алғанда, бірінші басылым, Макмиллан, 1881 жыл. Жаңа басылым, Макмиллан, 1889 жыл. "Доктор" және басқа өлеңдер, 1887 жыл, атау өлеңін, сондай-ақ "Шерраг Вэйннің Киттисі" және "Мектеп мұғалімдері" өлеңдерін қамтиды. Атау өлеңінен "Ақша - бал, ұлым! / Байдың әзілі әрқашан күлкілі!" деген әзілді шумақ алынған. Т. Э. Браунның өлеңдері, 1922 жыл, Браунның ең маңызды поэзиялық туындыларының жинағы.