Кіріспе

Адамды жыныстық әрекетке итермелеу процесі. Сексуалдық контексте, азғыру – жыныстық қатынасқа итермелеуді білдіреді. Азғыру стратегияларына әңгімелесу, сексуалдық сценарийлер, паралингвистикалық ерекшеліктер жатады. Нәтижесінде, бұл термин оң немесе теріс мағынаға ие болуы мүмкін. Тарихтан немесе аңыздан белгілі азғырушылардың қатарында Лилит, Джакомо Казанова және құрастырылған кейіпкер Дон Жуан бар. Интернет пен технологияның дамуы азғыру туралы пікір алмасуға негізделген азғыру қауымдастығының пайда болуына және қолжетімділігіне ықпал етті. Бұл көбінесе "көңіл көтерушілер" (PUA) арқылы жүзеге асырылады. Азғыру маркетингте де қолданылады, адамдардың келісімге және ынтаға дайындығын арттыру үшін. Азғыру, теріс тұрғысынан алғанда, әдетте жыныстық сипатта болатын, құштарлық пен итермелеуді қамтиды, бұл адамды оның жыныстық қозған жағдайында болмағанда жасамайтын мінез-құлық таңдауына жетелеуі мүмкін. Оң тұрғысынан алғанда, азғыру – сезімдерге шақыру арқылы, көбінесе негізсіз қорқыныштарды жою және олардың "сексуалдық азаттығына" қол жеткізу мақсатымен ер немесе әйелді шармдау актісі. Қазіргі академиялық пікірталастардағы кейбір тараптар азғырудың моральдық жағы оның өзіне емес, оған қатысты адамдарға ұзақ мерзімді әсерлеріне байланысты екенін, сондай-ақ сөздіктерде көрсетілген теріс мағыналарды міндетті түрде білдірмейтінін айтады.

Тарих

Азғыру – тарих пен көркем әдебиетте жиі кездесетін тақырып, ол осы әрекетке барудың немесе оның құрбаны болудың әлеуметтік салдары туралы ескерту ретінде де, сонымен қатар күшті дағдыға құрмет ретінде де танылады. Киелі кітапта Ева Адамға тыйым салынған жемісті ұсынады. Еваның өзі жыланның сөздерімен азғырылды, христиан дінінде ол Шайтан деп есептеледі; кейін Нақыл сөздердің 7-тарауы азғырудың қауіптерін ескертеді. Грек мифологиясындағы сиреналар теңізшілерді ән салу арқылы кеме апаттарына ұшыратып, өлімге жеткізді; Клеопатра Юлий Цезарь мен Марк Антонийді өз ықпалына алды, Дионис – грек құдайы, ол азғыру мен шарапқа қатысты. Жыныстық тартымдылықпен аты шыққан атақты еркек азғырушылар Генжиден бастап Джон Уилмот, Рочестердің 2-ші графы мен Джеймс Бондқа дейін жетеді. Киелі кітап заманында бойжеткен қыздардың тазалығын жоғалту олардың некеге тұру мүмкіндігін азайтатындықтан, Ескі өсиеттегі Екзодус кітабында азғырушының оның құрбанына үйленуі немесе оның әкесіне неке бағасы үшін өтемақы төлеуі керек екені айтылған: «Егер бір ер адам үйленбеген қызды азғырып, онымен жақындасса, ол оны әйелі ретінде сақтау үшін міндетті түрде сыйлық беруі керек. Егер оның әкесі оны беруден бас тартса, ол қыздың құнына тең ақша төлеуі керек». Ескі өсиеттегі Билер кітабында Делила Самсонды азғырғаны айтылады. Самсон Құдайдан зор күш алған, бірақ филистиндерге ұйықтағанда шашын қырқып алуға рұқсат берген кезде күшін жоғалтты.

Жыныстық қатынастарда қолдану

Ерлер мен әйелдер сексуалдық қатынастарды келісу әдісі ретінде әртүрлі әрекеттер жасап, бір-бірін қызықтыруға тырысады. Бұл көбінесе басқа адамдарды манипуляциялауға алып келеді. Мұның негізгі себебі – құштарлық, көбінесе физикалық тартымдылық. Жиі қолданылатын сөздердің бірі – «махаббат тілі – әмбебап». Бұл сөздер адамдар арасындағы махаббат пен қарым-қатынаста кең таралған және жиі қолданылатын стратегия екенін көрсетеді. Мұндай стратегияларды қолданушылар көбінесе оны сезбей жасайды және кейіннен өзіндік сезімдерін ғана айтады, олар «тартымдылық» немесе «сүйіспеншілік» сияқты сезімдерге ұқсас. Зерттеулер көрсеткендей, әртүрлі әрекеттер жасау – бұл уақытша махаббаттың орнына қолданылатын нәрсе болуы мүмкін. Эволюциялық психология бұл сексуалдық тартымдылықты қарамақарсы жынысқа ұнау үшін, содан кейін олармен сексуалдық қатынасқа түсу және ұрпақ жалғастыру үшін пайдалануға болады деп санайды. Бұл мінез-құлықтың мақсаты – адамды қысқа немесе ұзақ мерзімді сексуалдық қатынасқа түсуге көндіру. Ерлер әйелдерге қарағанда осы стратегияны жиірек қолданады. Сондықтан әйелдер сексуалдық қатынасқа түсу алдында көбірек қызықтырылуы керек. Ерлер көбінесе қысқа мерзімді қарым-қатынасқа түсуге ұмтылады, бұл үшін әйелдерді қызықтыру қажет болуы мүмкін. Дегенмен, бұл тұжырым әйелдердің осы мәселеде көбірек бақылауға ие екенін көрсететін нәтижелерге қайшы келеді. Адамның басқа біреуді ұрлауы – бұл ер немесе әйелдің қарым-қатынастағы адамды өз сексуалдық қатынасына тартуы. Бұл анықтама кіріспедегі әртүрлі әрекеттер жасау туралы мәліметке ұқсас. Бұл психологиялық механизм, ол саналы және санасыз түрде көрініс береді, эволюциялық психологияға сәйкес, ол біздің ата-бабаларымызға бейімделуге көмескес болған және қазіргі қоғамда да тиімді. Бұған сексуалдық мүмкіндіктердің артуы, дене бітімімен тартымды серіктерге қол жеткізу және міндеттемесіз қарым-қатынастар кіреді. Эволюциялық тұрғыдан алғанда, біз өмірде қажетті қасиеттері бар серікті табудың қиындығын шешкен ата-бабаларымыздан тарадық, мысалы, жеткілікті ресурстар, дене бітімінің тартымдылығы және шынайы ұрпақ беру қабілеті. Сондықтан ата-бабаларымыз осы тактиканы (қолайлы серікті қызықтыру үшін) қолданған, ол біздің психологиямызда сақталған. Кейбір эволюциялық мінез-құлықтар қазіргі жағдайға сәйкес келмеуі мүмкін. Адам эволюциясының қалдықтары, мысалы, майлы және тәтті тағамдарға құштарлық, қазіргі батыс мәдениетінде пайдалы емес, сондықтан ұқсас мінез-құлықтар әлі де сақталуы мүмкін.

Ер адамдарда

Азғырудың қысқа мерзімді стратегиялары көбінесе еркектерде қараңғы үштікпен байланысты. Қысқа мерзімді стратегиялар – бұл адамның қысқа мерзімдік жыныстық қатынас үшін серік табуға қолданатын тәсілдері. Осы үш қасиеттің барлығы пайдалануға бағытталған және жыныстық зорлық-зомбылық әрекеттеріне, сондай-ақ азғыру процесінде тиімді болуына мүмкіндік береді. Көбінесе бұл үш қасиет жеке тұлға мен қоғам үшін бейімделусіз деп есептеледі. Алайда, осы қасиеттер қысқа мерзімді жұптасудағы пайдалану стратегиясында тиімді екені анықталды. Эволюциялық тұрғыдан алғанда, бұл ата-бабаларымызға көбейіп, гендерін таратуға мүмкіндік берген, көптеген әйелдерді азғырып, осылайша ұрпақтарын жалғастыру мүмкіндігін арттырған. Бұл ерекше қасиеттер жұптасуда сәттілікке жету үшін тактика ретінде қолданылуы мүмкін. Қараңғы үштік белгілері ата-аналық инвестициясы төмен еркектерде жиірек кездеседі. Көптеген әйелдермен жиі жыныстық қатынас жасау олардың гендерінің берілу ықтималдығын арттырады. Ал әйелдер баласын күтіп-бағуға көп уақыт пен күш жұмсауы тиіс, сондай-ақ оның өсуіне көп жыл бойы қамқорлық жасауы қажет.

Әйелдер

Ата-тегіндегі қасиеттердің үштігі әйелдерге пайдалы болмаған болар еді, себебі әйелдер өзінің және ұрпақтарының күнкөрісін қамтамасыз етуге қатысты ресурстардың жетіспеуіне байланысты, кездейсоқ жыныстық қатынасқа еркектерге қарағанда аз бейім немесе ықыласты болды. Сонымен қатар, қысқа мерзімді стратегиялардың салдарына қатысты басқа да қарастырыларлық мәселелер бар. Еркектер мұндай стратегияларды қолдана алмайды, егер жыныстық қатынасқа түсуге дайын әйелдер болмаса, олармен қысқа мерзімді қарым-қатынас жасамайынша. Сондықтан, әйелдер үшін көптеген қысқа мерзімді жұптасудан пайда болуы керек. Бұл жұптасулар әйелдерге өз дағдыларын, әсіресе тартымдылық пен әсер етуді жаттығуға және жетілдіруге мүмкіндік береді. Бұл көбінесе, әйелдер күйеуінен басқа еркектермен жыныстық қатынас жасайтын кезде, яғни қосымша жұптасу кезінде болады. Әйелдер осы қысқа мерзімді жұптасуларды жұптасу және әсер ету дағдыларын шыңдау үшін, сондай-ақ өздерін қорғау деңгейін арттыру үшін пайдаланады. Себебі, еркектер көбінесе жыныстық қатынас жасайтын әйелдер мен олардың ұрпақтарын басқа еркектердің зорлық-зомбылығынан немесе жануарлардың шабуылынан қорғайды. Алайда, әсер етуге бірінші қадам жасауға және жыныстық қатынасқа түсуге дайындық жасырын болуы мүмкін. Мысалы, әйелдер өз нысанасына жақын тұруы мүмкін. Тартымдылық пен әсер ету дағдыларын жақсарту, әйелге «Жұптас алмастыру гипотезасына» сәйкес, жақсырақ немесе қалаулырақ еркек табуға көмектеседі. Бұл гипотезалар, әйелдер үшін жыныстық қарым-қатынастардағы әсер ету дағдыларын дамыту мен кеңейтудің пайдасын көрсетеді.

Тілдік ерекшеліктері

Паралингвистік ерекшеліктер – дауысқа қатысты, мысалы, қанаты, тембр және әуен.

Қазіргі заманғы құқық

Англияның жалпы заңына сәйкес, азғыру қылмысы – "еркек адамның бұрын таза мінезді, үйленбеген әйелді некеге тұруға уәде беріп, жыныстық қатынасқа түсуге мәжбүрлеген жағдайда" жасалған ауыр қылмыс ретінде анықталған. Әкесіне өзінің қызын азғыруға (немесе үйден кеткен ұлын азғыруға) шағымдану құқығы берілген, себебі бұл оны қызметтен немесе табыстан айырған. Көбірек заманауи кезеңде, 1938 жылы Фрэнк Синатра Нью-Джерси штатында азғыру қылмысымен айыпталды, ол "жақсы беделді әйелді некеге тұруға уәде беріп, онымен жыныстық қатынасқа түсуге итермелеген". Әйелдің бұрыннан үйленгені анықталған соң, айыптаудан бас тартылды. Азғыру сондай-ақ ұйымдасқан қылмыспен байланысты, әсіресе итальяндық-американдық мафия, орыс мафиясы, поляк мафиясы және шамалы дәрежеде ирландтық және еврей мафиясымен. Олар көбінесе өз топтарынан келген тартымды әйелдерді саясаткерлерді, полиция қызметкерлерін, мемлекеттік қызметкерлерді, сондай-ақ жалпы халықтың мүшелерін пара беруге, ақша алуға немесе олардың мансабын жоюға пайдаланады.