Кіріспе
Финляндиядағы мемлекеттік теміржол компаниясы, фин компаниясы VR Group Plc (, VR Group Abp), көбінесе VR деп аталады, Финляндиядағы үкіметке тиесілі теміржол компаниясы. VR-дың ең маңызды функциясы – күніне 250 қашықтықтан және 800 қалалық жолаушылар пойызын іске қосу. 7 500 қызметкері мен 2017 жылы 1,251 миллион евро таза кірісі бар VR, Финляндияның қоғамдық көлік нарығындағы маңызды операторлардың бірі. VR 1995 жылы құрылды, ал бұрын 1862-1922 жылдар аралығында Finlands Statsjärnvägarna, фин: Suomen Valtion Rautatiet (Фин мемлекеттік теміржолдары) деп, ал 1922-1995 жылдар аралығында Valtionrautatiet ("Мемлекеттік теміржолдар", Statsjärnvägarna) деп белгілі болды. Концерн құрамына Avecra – борттағы тамақтану қызметі, Pohjolan Liikenne – автобус тасымалы, VR Track – инфрақұрылымды дамыту және күту, ал VR Transpoint – жүк тасымалы бойынша еншілес компаниялар кіреді. 2017 жылдан бері штаб-пәтері солтүстік-орталық Хельсинкидегі fi ғимаратында орналасқан, бұрын ол мемлекеттік телерадиокомпания Yle-ге тиесілі болған.
the Finnish company
VR Group Plc (, VR Group Abp), commonly known as VR, is a government owned railway company in Finland. VR's most important function is the operation of Finland's passenger rail services with 250 long distance and 800 commuter rail services every day. With 7,500 employees and net sales of €1,251 million in 2017, VR is one of the most significant operators in the Finnish public transport market area. VR was created in 1995 after being known as Finlands Statsjärnvägarna, Finnish: Suomen Valtion Rautatiet (Finnish State Railways) from 1862 to 1922, and Valtionrautatiet ('State Railways', Statsjärnvägarna) from 1922 to 1995. As part of the concern, Avecra is a subsidiary for onboard catering service, Pohjolan Liikenne for bus traffic, VR Track for developing and maintaining of infrastructure and VR Transpoint for freight. Since 2017, its headquarters is located at the fi building, previously occupied by the state owned broadcasting company Yle, in northern central Helsinki.
Тарих
Финляндияда теміржол көлігі 1862 жылы Хельсинки мен Хамеенлинна арасында басталды, ал келесі онжылдықтарда көптеген негізгі желілер мен кішкентай жекеменшік теміржолдар салынды. VR көбінесе жоғары сұранысқа ие негізгі желілерде жұмыс істеді. ХХ ғасырда көптеген жеке теміржол компаниялары жабылып, VR теміржол көлігінде монополия құрды. 1995 жылы компания корпоративтену процесінен өтіп, VR Group болып қайта құрылды. 2010 жылдан бері теміржол желісінің күтілуі мен құрылысы Финляндия Көлік Агенттігінің жауапкершілігінде. Желіні пайдалану және басқару бастапқыда 1995 жылға дейін Valtionrautatiet компаниясы арқылы жүзеге асырылды, содан кейін ол VR және Ratahallintokeskus теміржол басқармасына бөлінді.
Ұйым
Топтың компаниялары жүк тасымалы және автобус қызметтерін, сондай-ақ тамақтандыру және жылжымайтын мүлік басқару қызметтерін ұсынады. Олар көлік және логистика салалары үшін деректер, технологиялық және телекоммуникациялық қызметтер де көрсетеді. Топқа Pohjolan Liikenne автобус компаниясы және VR Transpoint жүк тасымалдау компаниясы кіреді. Барлығы топта 21 компания бар, оларда шамамен 14 400 адам жұмыс істейді.
Қызметтер
Финляндияның көп бөлігінде халық тығыздығы төмен болғандықтан, Финляндия теміржол құрылысына толыққанды жарамды емес. Қазіргі кезде Хельсинки аймағынан тыс жерлерде қала маңындағы пойыздар сирек кездеседі, бірақ экспресс пойыздар көптеген қалаларды байланыстырады. Франциядағыдай, жолаушылар тасымалының көп бөлігі ел астанасы Хельсинкиге бағытталған. 2010 жылдары VR кішігірім станциялардағы тоқтауларды азайту және жаңа локомотивтермен, сондай-ақ жаңартылған жоғары жылдамдықты пойыздармен жылдамдықты арттыру арқылы байланыстарды жылдамдатты. VR автокөлікті тасымалдау қызметтерін ұсынады. Автомобильдерді пойыздарға тиеу және түсіруге арналған станциялар жетіде орналасқан: Оңтүстікте Хельсинки, Турку және Тампере, солтүстікте Оулу, ал Лапландияда Рованиеми, Кемиярви және Колари. Автокөлікті тасымалдау пойыздары жол бойындағы басқа станцияларда да жолаушыларды тасымалдайды және Рованиеми мен Кемиярвиге күнделікті, ал Колариге аптасына бірнеше рет қызмет көрсетеді. Финляндия – пойызда автокөлікті тасымалдауды ұсынатын жалғыз скандинавиялық ел. Дегенмен, пойызда автокөлікті тасымалдау скандинавиялық елдерден тыс көптеген еуропалық елдерде қолжетімді. 2021 жылдың тамызында VR Тампередегі жеңіл рельстік көлікті іске қосты. 2022 жылдың наурызында VR швед автобус және теміржол компаниясы Arriva Sverige-ні сатып алды, ол Стокгольмде қалалық және Швецияның оңтүстік және оңтүстік-шығысында аймақтық көлікпен айналысады. Arriva Sverige Arriva Group құрамына кірді және Deutsche Bahn компаниясына тиесілі болды. Сатып алынғаннан кейін Arriva Sverige VR Group ішінде тәуелсіз компанияға айналатыны хабарланды.
Жолға дейінгі теміржол
VR компаниясы ХСЛ тапсырысы бойынша Хельсинки аймағындағы қала маңындағы жолаушылар тасымалын және Оңтүстік Финляндиядағы өз қала маңындағы пойыз қызметтерін жүзеге асырады.
Халықаралық қызметтер
2024 жылдың соңында Финляндия мен Швеция арасында, Швецияның солтүстігіндегі Хапаранда мен Хельсинки арасында жаңа жолаушылар теміржол қызметін ашу жоспарлануда. Ол кезде шекаралық теміржол фин стандарттары бойынша электрлендіріледі. Ресейдің Украинаға басып кіруіне дейін VR, Ресей теміржолдарымен бірлесіп Хельсинки мен Санкт-Петербург арасында "Allegro" деп аталатын жолаушылар теміржол қызметін іске асырды. Бірақ Ресейге қатысты ұсынылған санкцияларға байланысты 2022 жылдың наурызында Финляндия мен Ресей арасындағы барлық жолаушылар теміржол қозғалысы тоқтатылды, ал одан бері пойыз паркі тоқтатылған. Бұл пойздар 2023 жылдың соңында VR-ға өткізілді және 2025 жылдан бастап Финляндия ішіндегі қатынастарда пайдалану жоспарлануда. Егер Хельсинки-Таллинн туннелі салынса, пойыз қатынасын VR, Эстония теміржолдары немесе бұрынғы Ресеймен жасалған келісімге ұқсас бірлескен кәсіпорын жүзеге асыруы мүмкін.
Жүк тасымалы
Ішкі және халықаралық жүк тасымалдарын VR Transpoint жүзеге асырады, ол VR компаниясының бір бөлігі. 2009 жылы ішкі және халықаралық жүк ағыны төмендеді, бұл VR-дің қаржылық жағдайын нашарлатты. Халықаралық жүк тасымалы Ресей шекарасы арқылы өтетін төрт теміржолға шоғырланған, сонымен қатар Торнио қаласында швед теміржол желісімен байланыс бар. Бұрын Түркуден Швецияның Стокгольм қаласына және Германияның Травемүнд қаласына теміржол паромдары арқылы да қатынас болған.
Локомотивтер
1975 жылға дейін VR бу локомотивтерін пайдаланды. 1970 жылы жолаушылар тасымалында бу көлігін тұрақты түрде қолдану тоқтатылса да, 1975 жылға дейін оқ-оқсы қолданыла берді. 2011 жылғы мәлімет бойынша компания екі кластағы электр локомотивтерді (Sr1 және Sr2) және үш кластағы дизель локомотивтерді (Dv12, Dr14 және Dr16) пайдаланады. Басты теміржол желілерінің электрленуі және екінші деңгейдегі бағыттарда теміржол автобустарының (Dm12) қайта енгізілуі дизель локомотивтерімен жүретін жолаушылар пойыздарының азаюына себеп болды. 2010 жылдың қазанында VR шамамен 200 жаңа локомотивке тапсырыс беру арқылы локомотив паркін жаңарту жоспарларын жариялады, олардың 2015–25 жылдары пайдалануға берілуі күтілуде. 2013 жылдың 20 желтоқсанында VR 97 опциясымен 80 жаңа электр локомотивтерді сатып алу жоспарларын жариялады. Бұл Sr3 локомотивтері Siemens Vectron негізінде жасалған және ескі Sr1 локомотивтерін алмастырады. Локомотивтер толық электрленбеген теміржол станцияларында маневр жасау үшін қосымша дизельдік қозғалтқыштармен жабдықталады. Жеткізілімдер 2017 мен 2026 жылдар аралығында жүзеге асырылады.
Ұйқышыл вагондар
VR Хельсинки/Турку мен Лапландия арасында ұйқы вагондарымен қызмет көрсетеді, сондай-ақ автокөлік тасымалына арналған вагондарды (моторжол) да пайдаланады. Екі қабатты ұйқы вагондары (ішінде душ пен дәретханасы бар бөлмелер қоса) 2000 жылдары Хельсинки–Рованиеми бағытында енгізілді. Бұл вагондар InterCity вагондарына ұқсас жасыл және ақ түсті бояумен боялған. 2016 жылдан бастап жаңа вагондар Колариға дейін бара жатқанда да көк вагондарды алмастыра бастады. Электрлендіру Оулудан солтүстікке қарай Кемиярвиге дейін созылады. 2006 жылы Рованиемиден (Кемиярвиге) бағытталған тікелей ұйқы вагондарымен қызмет көрсету тоқтатылды, себебі жаңа екі қабатты ұйқы вагондары дизельдік локомотивпен жұмыс істеуге жарамсыз болды. Кемиярвиге ұйқы вагондарымен қызмет көрсету 2008 жылдың наурыз айында қайта жаңғыртылды, Рованиемидегі пойызға Рованиеми мен Кемиярви арасындағы ұйқы вагондарына 1500 В электр қуатын жеткізетін жаңа дизельдік генератор вагоны қосылды; бұл жүйе Кемиярвиге электрлендіру желісі толыққанша аяқталған 2013 жылдың соңына дейін қолданылып келді. 2006 жылы Турку–Йоэнсуу және Хельсинки–Каяни бағыттарындағы ұйқы вагондарымен қызмет көрсету тоқтатылды, бірақ Лахти мен Керава арасындағы жаңа тікелей желінің арқасында күндізгі қызметтер жылдамдатылды. 2009 жылдың 12 қаңтарында VR компаниясы 60–70 миллион еуроға бағаланған 20 жаңа ұйқы вагонын сатып алуға тендер жариялағанын мәлімдеді. Тендерге қатысуға ниет білдірген екі компания – VR үшін Pendolino және бірнеше қалалық пойыздарды өндіретін Alstom және VR-дің жаңа ұйқы вагондарын өндіретін фин Transtech болды. Бұл шешім VR Group президенті және бас директоры Анри Куитуненнің, сондай-ақ компания басқармасының төрағасы Антти Лагерроостың отставкаға келуіне әкелді. Helsingin Sanomat басылымы олардың ескі ұйқы вагондарының паркін ауыстыруды кем дегенде 2012 жылға дейін кейінге қалдыруды қалағанын хабарлады. Алайда, шешім қабылданды, себебі VR мемлекеттік меншіктегі компания және нарықтың төмендеуіне байланысты қиындықтарды бастан өткеріп жатқан фин Transtech компаниясынан тапсырыс алып, жұмыс орындарын сақтау қажеттігі туды.
Жүк вагондары
Финляндияның жүк көлігіне арналған габариті Еуропалық Одақтағы көптеген басқа теміржолдарға қарағанда әлдеқайда ірі жүк көліктерін пайдалануға мүмкіндік береді. Көлік тіркемелері (көбінесе VR-дің еншілес компаниясы Transpoint) қарапайым ашық вагондарға оңай сыйып орналасады. VR желісіндегі жүктердің көп бөлігі Ресейден ресейлік вагондармен, оның ішінде жоғары сыйымдылығы бар сегіз осьті мұнай цистерналарымен тасымалданады. VR сондай-ақ SeaRail компаниясының үштен бір бөлігіне ие, ол Швецияға және Батыс Еуропаның басқа аймақтарына теміржол арқылы (пароммен) үздіксіз қатынас үшін арнайы жүк вагондарын пайдаланатын мамандандырылған оператор.
Бірнеше бірлік
Sm3 класындағы Pendolino – VR-дің "басты пойыз" болып саналады, негізінен ең ірі қалаларды астанамен байланыстырып, максималды жылдамдығы 220 км/сағ-қа жетеді. Қолданыстағы басқа ЭМТ (электр пойыздар) – Sm2 және Sm4, олар қала маңындағы қатынастарда қолданылады. Сонымен қатар, VR Хельсинкидегі қалалық көліктерде Pääkaupunkiseudun Junakalusto Oy компаниясына тиесілі Sm5 класындағы ЭМТ пойыздарын пайдаланады. VR қазіргі уақытта дизельмен жұмыс істейтін бір типті пойызды пайдаланады: Чехияда жасалған Dm12 бір вагондық дизельдік пойыз, ол негізінен екінші деңгейдегі бағыттарда қолданылады. + VR пайдаланатын пойыз түрлері: № қолданыстағы саны Өндірілген жылдары Макс. жылдамдық Ескермелер Sm2 50 1975–81 120 км/сағ ЭМТ Sm2 вагоны мен Eioc класындағы вагондан тұрады. Sm3 18 жиынтық 1992–2006 220 км/сағ Ішкі бағыттарда жүреді, еңкейгіш жылдамдықпен жүретін Pendolino пойыз. Sm4 60 (30 жиынтық) 1998–2005 160 км/сағ ЭМТ екі Sm4 бірлігінен тұрады. Sm5 8 2008–2017 160 км/сағ ЭМТ бір төрт бөлімді Sm5 бірлігінен тұрады. Sm5 бірліктері Pääkaupunkiseudun Junakalusto Oy компаниясына тиесілі және VR компаниясы Хельсинки қала маңындағы пойыздар қызметінде пайдаланады. Dm12 16 2004–06 120 км/сағ Бір вагондық дизельдік пойыз. + VR компаниясы бұрын пайдаланған пойыз түрлері: Барлығы саны Өндірілген жылдары Қызметтен алынған жылы Макс. жылдамдық Ескермелер Sm1 50 1968–73 2016 120 км/сағ ЭМТ Sm1 вагоны мен Eio класындағы вагондан тұрады. Sm6 4 2010–11 2022 220 км/сағ Бұрынғы Allegro пойыз, еңкейгіш жылдамдықпен жүретін Pendolino пойыз. 2025 жылы алыс қашықтыққа жүзеді.
+ Former multiple units used by the VR Class Total count Years of manufacture Withdrawn from service Max. speed Notes Sm1 50 1968–73 2016 120 km/h EMU consists of an Sm1 car and an Eio class car Sm6 4 2010–11 2022 220 km/h Former Allegro train, a tilting high speed Pendolino train. To be re introduced into long distance service in 2025.
Бірнеше бірлікті жіктеу жүйесі
Көп бірліктерді жіктеу жүйесі локомотивтерді жіктеу жүйесімен ұқсас логикаға ие: бірінші әріп қуат көзін көрсетеді (электр және дизельдік түрлермен қатар, бензин (B, bensiini) және ағаш газы (P, puukaasu) да қолданылған), одан кейін m (moottorivaunu) әрпі көп бірлік екенін көрсетеді, содан кейін сериялық нөмір келеді.
Ливреясы
VR бұрын бірнеше сыртқы бояулар қолданған. 1980-ші жылдары қалааралық бағыттардағы қозғалыс басталғанда VR-дің түс схемасы қызыл және ақ түске өзгертілді. 2009 жылы VR корпоративтік түсін жасылға ауыстырды және барлық вагондар жасыл және ақ түске қайта боялды.