Кіріспе
Финляндияның үкімет басшысы (фин. statsminister) – Финляндия үкіметіне жетекшілік ететін адам. Премьер-министр және оның кабинеті мемлекетте атқару билігін жүзеге асырады. Премьер-министр ресми түрде Финляндия Президенті мен Парламент Спикерінен кейін үшінші дәрежеде тұрады. Финляндияның алғашқы премьер-министрі Пэр Эвинд Свинхвуд (кейіннен Финляндияның 3-ші Президенті) 1917 жылдың 27 қарашасында, ел тәуелсіздік жариялағанға дейін бірнеше күн бұрын тағайындалды. Қазіргі премьер-министр – Ұлттық коалиция партиясының Петтери Орпо. Орпо 2023 жылдың 20 маусымында қызметке кірісті.
The prime minister of Finland (; Finlands statsminister) is the leader of the Finnish Government. The prime minister and their cabinet exercise executive authority in the state. The prime minister is formally ranked third in the protocol after the president of Finland and the speaker of the Parliament. Finland's first prime minister, Pehr Evind Svinhufvud (also later the 3rd president of Finland), was appointed on 27 November 1917, just a few days before the country declared its independence. The incumbent prime minister is Petteri Orpo of the National Coalition Party. Orpo was sworn in on 20 June 2023.
Тарих
1918 жылы Финляндия Сенаты Финляндия Үкіметіне айналды, ал Экономикалық бөлімнің төрағасының орынбасары премьер-министр лауазымына өзгеруге ұшырады. Хельсинкидің батыс Мейлахти ауданында орналасқан Кесаранта 1919 жылдан бері Финляндия премьер-министрінің ресми резиденциясы болып табылады. 1917 жылы тәуелсіздік алғаннан бері Финляндияда 72 үкімет құрылды. Ең ұзақ сақталғандары – премьер-министр Пааво Липпоненнің екі үкіметі (Lipponen I және Lipponen II) болды, олардың екеуі де парламенттік мерзімнің толық кезеңі, яғни 1464 күнге созылды.
Тағайындау
Премьер-министрдің тағайындалуы парламент сайлауынан кейін жүзеге асырылады, сайлау төрт жылда бір рет өткізіледі. Финляндия Конституциясының қағидаларына сәйкес, президент парламенттегі партиялар жаңа кабинеттегі орынды бөлу және үкімет бағдарламасы туралы келісімге келгеннен кейін премьер-министрді ұсынады. Парламент басқа кандидаттарсыз, сенімсіздік дауысында абсолютті көпшілікпен ұсынылған премьер-министрді бекітуі керек. Егер ұсынылған кандидат жеткілікті қолдау алмаса, келіссөздердің жаңа раундысы басталады және президент екінші кандидатты ұсынады. Егер екінші кандидат та абсолютті көпшілікке қол жеткізе алмаса, үшінші дауыс беру өтеді, онда парламенттің кез келген мүшесі кандидатты ұсына алады; осы раундта қарапайым көпшілік сайлауға жеткілікті. Аталған тәртіп алғаш рет 2003 жылы Аннели Яаттенмакиді премьер-министрлікке сайлау үшін қолданылды. Бұрын президенттің үшінші дауыс беру раундында салыстырмалы көпшілік дауыс алған кандидатты ұсынатыны болжанып келген, әдетте бұл парламенттегі ең көп мандатқа ие партияның жетекшісі болатын. 2000 жылғы Конституция қабылданғанға дейін премьер-министрді және үкіметтің қалған бөлігін тағайындаудың толық құқығы президенттің құзырында болды, ол парламенттік принциптерден ауытқуға құқылы болды, бірақ тағайындалған министрлер парламенттің сеніміне ие болу керек еді. Формальды түрде премьер-министр үкімет мүшелерін ұсынады, оларды парламенттың келісімімен президент тағайындайды. Іс жүзінде, үкімет құру кезіндегі келіссөздерде мандаттар партиялар арасында бөліседі, сондықтан премьер-министрлікке үміткер қатысушы партиялардың пікірін ескеруі керек және олар қалаған адамды тағайындау немесе қызметтен шеттету мүмкіндігіне ие емес.
Жалақы және жәрдемақылар
Премьер-министрдің айлық жалақысы айына 12 173 евро. Сонымен қатар, премьер-министр парламент жалақысының жартысын алады. Парламент мүшелерінің толық жалақысы 2011 жылдың 1 мамырынан бастап айына кем дегенде 6 335 евроны құрайды, сондықтан Финляндия премьер-министрі айына кем дегенде 14 842 евро алады. Жалақы табыс салығына жатады. Премьер-министр әр күнтізбелік жылда 30 күндік демалысқа құқылы. Кесаранта резиденциясының күтілуі, қызметкерлер мен қызметтері үкімет тарапынан төленеді. Премьер-министрдің жәрдемақысына тегін тамақ немесе тамақ ақысы кірмейді. Премьер-министрдің қажеттілігіне көлік және қауіпсіздік қызметтері әрдайым қолжетімді.