Кіріспе

Колпоцефалия – бас мидың бұзылысы, оның ішінде бүйрекшелердің артқы мүйіздерінің пропорционалды емес үлғаюымен сипатталады және көбінесе туылғаннан кейін ерте, құрысуларға байланысты анықталады. Бұл бұл нәтиже емес және түрлі неврологиялық синдромдармен байланысты, соның ішінде ми денесінің (corpus callosum) агенезі, Чиари аномалиясы, лиссенцефалия және микроцефалия. Колпоцефалияның нақты себебі әлі белгісіз, бірақ оның мидың ерте даму кезінде нейронды көші-қонның бұзылуы, жатыр ішіндегі бұзылыстар, перинаталдық жарақаттар және басқа да орталық нерв жүйесінің ауруларының салдарынан туындайды деп саналады. Колпоцефалиямен ауыратын адамдарда әртүрлі деңгейде моторлық қабілеттерінің бұзылуы, көру қабілетінің нашарлауы, спастикалық және орташадан ауыр деңгейдегі зиякерлік кемістіктер кездеседі. Колпоцефалияға арнайы ем жоқ, бірақ пациенттер моторлық функцияларын немесе зиякерлік қабілеттерін жақсарту үшін белгілі бір емдерден өтуі мүмкін.

Презентация

Колпоцефалия бүйірлік қарыншалардың (кейбір жағдайларда алдыңғы және уақытша қарыншалардың) пропорционалды түрде үлкен оқципитал мүйіздерімен сипатталады. Пациенттердің МРТ және КТ скандары аномальды қалың сұр затты және жұқа, нашар миелинді ақ затты көрсетеді. Бұл дене шаруасының (corpus callosum) толық немесе ішінара жоқтығының салдарынан болады. Дене шаруасы – екі ми полушарын байланыстыратын ақ заттардың жолағы. Дене шаруасы екі полушар арасындағы байланыста өте маңызды рөл атқарады, сондықтан осы нейрондық талшықтардың жетіспеуі немесе жоқтығы түрлі мүгедектіктерге алып келеді. Пациенттердің КТ сканындағы «лимон белгісі» – маңдай сүйектері қалыпты дөңгелек пішінін жоғалтып, жалпақ немесе ішкі жағынан ойылып кеткен кездегі ұрықтың бас сүйегінің пішінін көрсетеді. Бұл бас сүйегінің пішінін лимонға ұқсатады. Бұл белгі қарыншалар деңгейінде алынған ұрықтың бас сүйегінің көлденең ультрадыбыстық суретінде көрінеді. Әдебиетте лиссенцефалия, колпоцефалия және септальді агенездің бірге кездесетін ерекше жағдайлары сипатталған. Пациенттің КТ сканында қарынша жүйесі патшаның тәжі сияқты ерекше пішінде бейнеленген. Бұл «ТӘЖ БЕЛГІСІ» деп аталады.

Жүктілік

Кольпоцефалияны жүктілік кезеңінде диагностикалау қиын, себебі көп жағдайда белгілер туғаннан кейін ғана көріне бастайды. Жүктілік кезеңіндегі диагноз латеральді қарыншалардың артқы мүйіздерінің (біреуінің немесе екеуінің) үлғаюы арқылы қойылады. Көбінесе жүктілік УЗИ-сінде бас аномалиялары байқалмайды, ал байқалған жағдайларда да дұрыс анықтамау мүмкіндігі жоғары, бұл кольпоцефалияны диагностикалауды қиындатады. Көптеген жағдайларда жүктілік УЗИ-сіндегі аномалиялар гидроцефалия деп жаңылыс диагноз қойылуы мүмкін.

Емдеу

Колпоцефалия көбінесе өлімге соқтырмайды. Колпоцефалияны емдеу әдістерін жақсарту үшін салыстырмалы түрде аз зерттеу жүргізілді және қазірге дейін колпоцефалияның нақты емделу жолы табылған жоқ. Емдеудің нақты түрі байланысты симптомдар мен дисфункцияның деңгейіне байланысты. Тітіркенудің (құрысудың) асқынуларын болдырмау үшін құрысуға қарсы дәрілер қолданылуы мүмкін, ал физиотерапия қозғалыс шектеулі пациенттердегі келіңшекті (бұлшықеттердің қысқаруы немесе ұзаруы) болдырмау үшін қолданылады. Пациенттерде моторлық функцияны жақсарту үшін буынның қаттылығына байланысты операция жасалуы мүмкін. Колпоцефалиямен ауыратын адамдардың жағдайының болжамы байланысты аурулардың ауырлығына және мидың бұрмаланған даму деңгейіне байланысты. Әдебиетте микроцефалия емес, макроцефалиямен байланысты колпоцефалияның сирек жағдайы сипатталған. Бұл жағдайда бас ішілік қысымның жоғарылауы да анықталды. Микроцефалиямен байланысты колпоцефалиядағы сияқты ұқсас белгілер (корпус каллозумның жоқтығы және бас шеңберінің ұлғаюы) байқалды. Екі қарыншалық перитонеальді шунт орнатылды, бұл жағдайдың белгілерін айтарлықтай жақсартты. Қарыншалық-перитонеальді шунттар сұйықтықты перитонеальді қуысқа ағызу үшін қолданылады.

Тарих

Бұл мидың аномалияларын Бенда алғаш рет 1940 жылы "везикулоцефалия" деп сипаттады. 1946 жылы Яковлев пен Уодсворт грек сөздері kolpos (қуыс) және kephalos (бас) сөзінен туындаған colpocephaly терминін енгізді. Қарыншалардың үлкеюі ұрықтың дамуының ерте кезеңінде ақ заттың дамуының тоқтауы салдарынан туындайды деп есептелді. Олар "оқципитал мүйіздердің көрінетін кеңеюі ми қабырғасының жетілмеуін және мидың эмбрионалдық қауымталдығының сақталуын көрсетеді" деді. Яковлев бұл терминді ми даму кезіндегі бұзылулардың нәтижесін көрсету үшін ойластырған. Ми қалыпты қалыптасқаннан кейін зақымдану салдарынан бүйірлік қарыншалардың оқципитал мүйіздерінің үлкеюі үшін "ex vauco гидроцефалия" терминін қолдануды ұсынды. Дегенмен, қазіргі таңдағыда colpocephaly термині екі жағдайды сипаттау үшін де қолданылады.

Болашақтағы зерттеулер

Стенциалдық жасушалар терапиясы колоцефалиямен ауыратын науқастар үшін өте үміт беретін емдеу болып саналады. Миелин өндірісін арттыратын және колоцефалияның белгілерін жеңілдететін олигодендроглиялық жасушаларды пайдалану мүмкін. Ми қарыншаларының жанындағы дамитын олигодендроциттерге зақым келуі ми парализіне, сондай-ақ көптік склероз және лейкодистрофия сияқты басқа демиелинизациялық ауруларға алып келеді. Демиелинизация зардап шеккен жүйкелердегі өткізу жылдамдығын төмендетеді, бұл танымдық, сезімдік және моторлық функциялардағы бұзылыстарға әкеледі. Сондықтан, олигодендроциттердің дің жасушаларын қолдану арқылы ми парализінің салдарына емдеу жасауға және колоцефалияның басқа белгілерін жеңілдетуге болады.