Кіріспе

Ұлыбританияның көрнекті тұлғалары туралы анықтамалық

Ұлттық биография сөздігі (DNB) – 1885 жылдан бері жарияланып келе жатқан, Ұлыбритания тарихындағы көрнекті тұлғалар туралы стандартты анықтамалық еңбек. Жаңартылған Оксфорд ұлттық биография сөздігі (ODNB) 2004 жылдың 23 қыркүйегінде 60 томдық және онлайн нұсқада жарық көрді, онда 54 922 өмірбаяны қамтылған 50 113 биографиялық мақала бар.

Бірінші серия

Еуропаның басқа жерлерінде жарияланған ұлттық биографиялық жинақтарға ұқсас болуды үміттене отырып, мысалы, Allgemeine Deutsche Biographie (1875), 1882 жылы Smith, Elder & Co. баспасының иесі Джордж Смит (1824–1901) әлемдік тарихтан алынған тұлғалардың өмірбаяндарынан тұратын әмбебап сөздік құруды жоспарлады. Смит иеленген «Корнхилл» журналының редакторы Лесли Стивенге осы сөздіктің редакторы болуын ұсынды. Стивен Смитті жұмыстың тек Ұлыбритания және оның бұрынғы және қазіргі колонияларындағы тұлғаларға қатысты болуы керек деп көндірді. Алғашқы жұмыс аталымы – Biographia Britannica, бұл XVIII ғасырдағы бұрынғы анықтамалық еңбектердің атауы болды. «Ұлттық биография сөздігінің» бірінші томы 1885 жылдың 1 қаңтарында жарық көрді. 1891 жылдың мамырында Лесли Стивен отставкаға кетті, ал жобаның басынан бері Стивеннің көмекші редакторы болған Сидни Ли оның орнына келді. Стивен мен Лидің жетекшілігімен арнайы редакторлар мен зерттеушілер тобы жұмыс істеді, олардың қатарында тәжірибелі журналистерден бастап, сөздік мақалалары арқылы ғылыми тәжірибе жинаған жас ғалымдар да болды. Ағылшын университеттеріндегі жоғары білімнен кейінгі тарихи зерттеулер сол кезде әлі де даму сатысында болды. Сөздіктің көп бөлігі баспа үйде жазылса да, DNB сыртқы авторлардың да көмегіне сүйенді, олардың арасында XIX ғасырдың соңындағы белгілі жазушылар мен ғалымдар бар еді. 1900 жылға қарай 700-ден астам адам осы еңбекке үлес қосты. Келесі томдар тоқсан сайын дерлік мінсіз түрде 1900 жылдың ортасына дейін жарық көрді, содан кейін 63-томмен серия аяқталды. 1912 және 1996 жылдар аралығында жарық көрген қосымшалар XX ғасырда қайтыс болған 6000-ға жуық адамның өмірбаянын қамтыды. 1993 жылы жоғалған өмірбаяндар жинағы жарық көрді. 1966 жылы Лондон университеті Тарихи зерттеулер институтының бюллетенінде жинақталған түзетулерді жариялады.

Қысқаша сөздік

Ұлттық биографияның қысқаша сөздігінің әртүрлі нұсқалары болды, олар толыққанды жұмыстағы барлық тұлғаларды қамтыды, бірақ мақалалары әлдеқайда қысқа болды; кейбіреулері тіпті екі жолдан ғана тұрды. Соңғы, үш томдық басылым 1986 жылға дейін қайтыс болғандардың барлығын қамтыды.

Ұлттық биографияның Оксфорд сөздігі

1990 жылдардың басында Оксфорд университетінің баспасы DNB-ді жаңартуға міндеттенді. 2001 жылға дейін «Ұлттық биографияның жаңа сөздігі» немесе «Жаңа DNB» деп аталған бұл жұмыс 1992 жылы Оксфорд университетінің қазіргі заман тарихының профессоры Колин Мэтьюдің редакторлығымен басталды. Мэтью ескі сөздіктегі ешбір тақырыптың алынып тасталмайтынын, олардың маңыздылығына қарамастан, 20 ғасырдың соңында көзқарасқа байланысты ешқайсысы жойылмайтынын; бастапқы сөздіктегі шағын мақалалардың бір бөлігі жаңа нұсқада өңделген күйінде сақталады, бірақ көп бөлігі қайта жазылады; және шамамен 14 000 жаңа тақырыпқа орын беріледі деп шешті. Жаңа тақырыптар бойынша ұсыныстар кітапханалар мен университеттерде таратылған сауалнамалар және 1990-шы жылдардың соңында онлайн арқылы қабылдана бастады. Ұсыныстарды редактор, 12 сыртқы кеңесші редактор және жүздеген қауымдас редакторлар мен қызметкерлер бағалады. DNB-ның цифрлық нұсқасын жасау жұмысын Үндістанның Пондичерри қаласындағы Alliance Photosetting компаниясы жүзеге асырды. Жаңа сөздік 31 желтоқсан 2000 жылға дейінгі британ тарихын, «кең мағынада» (мысалы, Рим Британиясынан, Америка Құрама Штаттары тәуелсіздік алғанға дейін, сондай-ақ Ұлыбританияның бұрынғы отарларынан, егер олар империяның функционалдық бөлігі болса және «түпкілікті мәдениеттің» бөлігі болмаса, кіріспеде көрсетілгендей) қамтиды. Зерттеу жобасы бірлескен жоба ретінде жоспарланды, онда 10 000-ға жуық халықаралық қатысушылардың жұмысын үйлестіруге ішкі қызметкерлер атсалысты. Сөздік таңдаулы болып қала береді – барлық парламент мүшелерін қосуға тырыспайды, бірақ Ұлыбритания мен оның бұрынғы отарларының өмірінен маңызды, ықпалды немесе танымал тұлғаларды қамтуға тырысады, 19 ғасырдың соңындағы редакторлардың шешімдерін 20 ғасырдың соңындағы ғылымның мүдделерімен үйлестіріп, «екі дәуірдің бірлескен еңбегі болашақ үшін жекелеген дәуірлерден гөрі пайдалырақ нәтиже береді» деген үмітте болды, бірақ соңғы нақты таңдау мүмкін емес екенін мойындады. Кристофер Уоррен Мэтьюстің цифрлық ODNB-ға деген құлшынысын «деректердің халықаралықтығы» деп атады. 2004 жылғы басылымда 54 922 өмір туралы 50 113 өмірбаяндық мақалалар болды, оның ішінде ескі DNB-ге енген барлық тұлғалар туралы жазбалар бар (осы тұлғалар туралы ескі DNB жазбаларына «DNB Архивке» сілтеме арқылы жеке қол жеткізуге болады – көптеген ұзын жазбалар әлі де жоғары бағаланады). Онлайн-басылымды жаңарту және кеңейту үшін Оксфордта шағын тұрақты штат қызметкерлері жұмыс істейді. 2004 жылдың қазан айында редактор лауазымына тағы бір Оксфорд тарихшысы Лоренс Голдман тағайындалды. Алғашқы онлайн-жаңарту 2005 жылдың 4 қаңтарында жарияланды, онда 2001 жылы қайтыс болған тұлғалар туралы ақпараттар да бар. 2005 жылдың 23 мамырында барлық кезеңдерден алынған зерттеулерді қамтитын тағы бір жаңарту жасалды, ал 2005 жылдың 6 қазанында үшінші жаңарту жарияланды. 2002 жылы қайтыс болған жаңа тұлғалар туралы ақпараттар 2006 жылдың 5 қаңтарында онлайн сөздікке қосылды, ал 2005 жылғы үрділіс сақталды және мамыр және қазан айларында жаңа жаңартулар жасалды. ODNB сонымен қатар DNB жарияланғанға дейін қайтыс болған, бірақ түпнұсқа DNB-ге енбеген, кейінгі тарихшылардың жұмысы арқылы белгілі болған кейбір жаңа өмірбаянды қамтиды, мысалы Уильям Эйр (fl. 1634–1675). Онлайн нұсқасында кеңейтілген іздеу мүмкіндігі бар, ол адамдарды қызығушылық саласы, діні және «Орындар, Күндер, Өмірлік оқиғалар» бойынша іздеуге мүмкіндік береді. Бұл тікелей көруге болмайтын электрондық индекске қол жеткізеді. Жаңа сөздікке жауап көбінесе оң болды, бірақ жарияланғаннан кейінгі айларда британдық газеттер мен журналдарда сөздіктегі нақты қателіктерге қатысты сын айтылды. Алайда, осылайша ашық түрде сұралған мақалалардың саны аз болды – 2004 жылдың қыркүйегінде жарияланған 50 113 мақаланың тек 23-і ғана, нәтижесінде 100-ден аз нақты түзетулер жасалды. Осы және жарияланғаннан бері келіп түскен басқа да сұраныстар қолданыстағы тақырыптық мақалаларға ұсынылған түзетулер мен толықтыруларды бағалаудың ағымдағы бағдарламасының бөлігі ретінде қарастырылуда, олар мақұлданғаннан кейін сөздіктің онлайн нұсқасына енгізілуі мүмкін. 2005 жылы Америка кітапханалар қауымдастығы Оксфордтың ұлттық биография сөздігіне беделді Дартмут медалін табыс етті. Сөздіктің жалпы шолуы 2007 жылы жарияланды. Сэр Дэвид Каннадин 2014 жылдың қазан айынан бастап редакторлық қызметті өз қолына алды.

Бірінші серияның мазмұны

+ Бірінші серияның әрбір томының мазмұны, жарыққа шыққан жылы және редакторы. Томдардың аттары Жарыққа шыққан жылы Редакторы 1 Abbadie – Anne 1885 Stephen 2 Annesley – Baird 3 Baker – Beadon 4 Beal – Biber 5 Bicheno – Bottisham 1886 6 Bottomley – Browell 7 Brown – Burthogge 8 Burton – Cantwell 9 Canute – Chaloner 1887 10 Chamber – Clarkson 11 Clater – Condell 12 Conder – Craigie 13 Craik – Damer 1888 14 Damon – D'Eyncourt 15 Diamond – Drake 16 Drant – Edridge 17 Edward – Erskine 1889 18 Esdale – Finan 19 Finch – Forman 20 Forrest – Garner 21 Garnett – Gloucester 1890 22 Glover – Gravet Stephen & Lee 23 Gray – Haighton 24 Hailes – Harriott 25 Harris – Henry I 1891 26 Henry II – Hindley 27 Hindmarsh – Hovenden Sidney Lee 28 Howard – Inglethorpe 29 Inglish – John 1892 30 Johnes – Kenneth 31 Kennett – Lambart 32 Lambe – Leigh 33 Leighton – Lluelyn 1893 34 Llywd – MacCartney 35 MacCarwell – Maltby 36 Malthus – Mason 37 Masquerier – Millyng 1894 38 Milman – More 39 Morehead – Myles 40 Myllar – Nicholls 41 Nichols – O'Dugan 1895 42 O'Duinn – Owen 43 Owens – Passelewe 44 Paston – Percy 45 Pereira – Pockrich 1896 46 Pocock – Puckering 47 Puckle – Reidfurd 48 Reilly – Robins 49 Robinson – Russell 1897 50 Russen – Scobell 51 Scoffin – Sheares 52 Shearman – Smirke 53 Smith – Stanger 1898 54 Stanhope – Stovin 55 Stow – Taylor 56 Teach – Tollet 57 Tom – Tytler 1899 58 Ubaldini – Wakefield 59 Wakeman – Watkins 60 Watson – Whewell 61 Whichcord – Williams 1900 62 Williamson – Worden 63 Wordsworth – Zuylestein