Кіріспе
Дублин қаласындағы мемлекеттік ғимарат, Ирландия. Кеден үйі (Teach an Chustaim) – Дублин, Ирландиядағы 18 ғасырдың неоклассикалық стиліндегі ғимараты, онда Тұрғын үй, жергілікті өзін-өзі басқару және мұра департаменті орналасқан. Ол Лиффи өзенінің солтүстік жағалауында, Батт көпірі мен Талбот ескерткіш көпірі арасындағы Кеден үйі алаңында орналасқан.
The Custom House (Teach an Chustaim) is a neoclassical 18th century building in Dublin, Ireland which houses the Department of Housing, Local Government and Heritage. It is located on the north bank of the River Liffey, on Custom House Quay between Butt Bridge and Talbot Memorial Bridge.
Шығу тегі
Бұрынғы Кеден үйі 1707 жылы инженер Томас Берг (1670–1730) салған болатын. Алайда, 18 ғасырдың соңында ол мақсатына сай емес деп танылды. Дублинге жаңа Кеден үйі салу идеясы 1780 жылы Ирландияның кіріс комиссары болған Джон Бересфордқа тиесілі болды. 1781 жылы ол жобаның алғашқы сәулетшісі Томас Кули қайтыс болғаннан кейін Джеймс Гандонды сәулетші етіп тағайындады. Бұл Гандонның алғашқы ірі жобасы болды. Жаңа Кеден үйі Дублин қалалық әкімдігі мен кейбір қала саудагерлеріне ұнамады, олар қала осінің өзгеруіне, кемелерге жеткілікті орын қалдырылмауына шағымданып, сондай-ақ ғимарат сол кезде батпақ болған жерде салынып жатқанын, ал Джон Роктің 1756 жылғы Дублин картасында бұл жер Амори Грантының бір бөлігі ретінде көрсетілгенін айтты. Жерді сатып алу кешіктірілді және тым қымбатқа түсті, ал іргетас қалау жұмысын Бас шериф және Дублин қалалық әкімдігінің өкілдері бірнеше мың адамнан тұратын наразылық толқуымен тоқтатты. Бірақ Бересфорд жобаны аяқтауға бекінді және наразылықтарға көңіл бөлмеді.
Құрылыс
Құрылыс 1781 жылы басталды, ал Гандон көмекшілері ретінде ирланд суретшілерін – Мит штатынан келген тас кесуші Генри Дарли, шебер-мұрагер Джон Семпл және ағаш шебері Хью Генриді таңдады. Дублиндегі барлық қолжетімді шеберлер жұмысқа тартылды. 7 қараша 1791 жылы аяқталып, пайдалануға берілген кезде, құрылысы 200 000 фунт стерлингке түсті – сол кезде бұл үлкен сома еді. Ғимараттың төрт фасады Ирландия өзендерін бейнелейтін қанаттармен және әшекей мүсіндермен (Эдвард Смиттің еңбектері) безендірілген. Тағы бір суретші, Генри Бэнкс, күмбездегі мүсін мен басқа мүсіндерге жауапты болды. Кейіннен ол Джордж догымен бірге Custom House Docks кешенінің бөлігіне кірді. Ескі док ақырында толықтырылды, ал 1940 жылдары айналмалы көпір алынып тасталды да, оның орнына кеңейтілген набереттені салды, кейіннен оның орнына Мемориалдық жол салынды.
Пайдалану және қайта құру
Дублин порты өзен бойымен төмен жылжыған сайын, ғимараттың бастапқыда кедендік баждар жинау үшін пайдаланылуы мәнсіз болды және ол Ирландияның Жергілікті Өкімет Кеңесінің бас кеңсесі ретінде қолданылды. 1921 жылы Ирландия Тәуелсіздік соғысы кезінде Ирландия Республикалық Армиясы Ирландиядағы британдық үкіметтің жолын қиып, салықтық тізімдерді жою мақсатымен Кеден үйін өртеп жіберді. Гэндонның бастапқы интерьері өртте толығымен қирады және орталық күмбез құлап кетті. Өртте құнды тарихи құжаттардың көп бөлігі де жойылды. Мақсатына жеткеніне қарамастан, Кеден үйіне жасалған шабуыл ИРА үшін кері соққы болды, себебі шабуыл кезінде немесе шегіну кезінде көптеген еріктілер тұтқындалды. Ағылшын-ирланд шартынан кейін, оны Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі қалпына келтірді. Бұл қайта құрудың нәтижесі бүгінге дейін ғимараттың сыртқы көрінісінде байқалады – күмбез Ирландияның Ардбраккан әктасынан қайта салынды, ол бастапқы құрылыста қолданылған Портленд тасынан едәуір қараңғырақ. Бұл Ирландияның ресурстарын дамыту үшін жасалды. Тас жұмыстарын одан әрі қалпына келтіру және тазалау жұмыстарын 1980 жылдары Қоғамдық жұмыстар басқармасының (OPW) командасы жүргізді. 2021 жылдың қараша айында Кеден үйінде ғимаратты, өртеуді және оның қалпына келтіруін зерттейтін келушілер үшін жаңа мүмкіндік ашылды; оны OPW, Тұрғын үй, жергілікті өкімет және мұра және Fáilte Ireland департаменттері бірлесіп әзірледі.