Білім экономикасы: құндылықты қалыптастыру жолдары
Knowledge economy
Білім экономикасы: инновация, дағдылы еңбек күші, жаңа технологиялар мен ғылыми жетістіктер негізіндегі құндылықтарды қалыптастыру жолдары. SEO үшін оптимизацияланған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Білім экономикасы немесе білімге негізделген экономика – бұл тауарлар мен қызметтерді өндіру негізінен техникалық және ғылыми жаңаруларға үлес қосатын, білімді көп қажет ететін қызметтерге негізделген экономикалық жүйе.
Approach to generating value
The knowledge economy, or knowledge based economy, is an economic system in which the production of goods and services is based principally on knowledge intensive activities that contribute to advancement in technical and scientific innovation.
Сипаттама
Білім экономикасы микроэкономикалық және макроэкономикалық ортада жоғары білікті жұмыс күшін камтиды; мекемелер мен салалар жаһандық нарықтың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін арнайы дағдыларды талап ететін жұмыс орындарын жасайды. Қағида бойынша, адамның негізгі жеке капиталы – білім және экономикалық құндылық құруға қабілеттілік. Білім экономикасында жоғары білікті жұмыстарға тамаша техникалық дағдылармен қатар, мәселелерді шешу, бірнеше саламен өзара әрекеттесуге икемділік және дәстүрлі өндіріске негізделген экономикада физикалық заттарды өндіру немесе жылжытуға қарағанда өзгерістерге бейімделу сияқты қарым-қатынас дағдылары қажет. Білім экономикасы аграрлық экономикадан өзгеше, онда негізгі экономикалық қызмет – өзімен қамтамасыз ету шаруашылығы, оның басты талабы – қол еңбегі, немесе көпшілік жұмысшыларының біліктілігі төмен жаппай өндіріспен сипатталатын индустриялық экономикадан ерекшеленеді. Білім экономикасы қызмет көрсету экономикасында, экономикалық дамудың үшінші кезеңінде, сондай-ақ индустриялық экономикадан кейінгі экономикада дағдылардың маңыздылығын баса көрсетеді. Бұл ақпарат экономикасымен байланысты, ол ақпаратты физикалық емес капитал ретінде бағалайды, және цифрлық экономикамен байланысты, ол ақпараттық технологияның сауданы жеңілдету дәрежесіне назар аударады. Компаниялар үшін коммерциялық құпиялар, авторлық құқықтар және патенттелген процестер сияқты зияткерлік меншік білім экономикасында бұрынғы кезеңдерге қарағанда құндырақ болады. Әлемдік экономиканың білім экономикасына өтуі ақпараттық дәуір деп те аталады, ол ақпараттық қоғамды құрайды. «Білім экономикасы» терминін Питер Друкер «Үзіліс дәуірі» (1969) кітабының 12-тарауында танымал етті, Друкер оны экономист Фриц Махлупқа жатқызды, ал оның бастауы Фредерик Уинслоу Тейлордың ғылыми басқару идеяларынан туындады.
A knowledge economy features a highly skilled workforce within the microeconomic and macroeconomic environment; institutions and industries create jobs that demand specialized skills to meet the needs of the global market. In principle, one's primary individual capital is knowledge together with the ability to perform to create economic value. In a knowledge economy, highly skilled jobs require excellent technical skills and relational skills such as problem solving, the flexibility to interface with multiple discipline areas as well as the ability to adapt to changes as opposed to moving or crafting physical objects in conventional manufacturing based economies. A knowledge economy stands in contrast to an agrarian economy, in which the primary economic activity is subsistence farming for which the main requirement is manual labour or an industrialized economy that features mass production in which most of the workers are relatively unskilled. A knowledge economy emphasizes the importance of skills in a service economy, the third phase of economic development, also called a post industrial economy. It is related to an information economy, which emphasizes the importance of information as non physical capital, and a digital economy, which emphasizes the degree to which information technology facilitates trade. For companies, intellectual property such as trade secrets, copyrighted material, and patented processes become more valuable in a knowledge economy than in earlier eras. The global economy's transition to a knowledge economy is also referred to as the Information Age, bringing about an information society. The term knowledge economy was made famous by Peter Drucker as the title of Chapter 12 in his book The Age of Discontinuity (1969), which Drucker attributed to economist Fritz Machlup, originating in the idea of scientific management developed by Frederick Winslow Taylor.
Ақпарат пен білім
"Білім" туралы анықтамалар білім экономикасын формализациялау және модельдеу тұрғысынан шамалы тұрақсыз саналады, себебі ол көбінесе салыстырмалы ұғым. Мысалы, "ақпараттық қоғам" мен "білім қоғамы" ұғымдарын бір-бірінің орнына қолдануға жеткілікті дәлелдер мен негіздер жоқ. Жалпы алғанда, ақпарат біліммен бірдей емес. Олардың қолданылуы жеке және топтық қалауларға, сондай-ақ "экономикалық жағдайға" байланысты. Ақпарат пен білім – өзара әрекеттеспей де өмір сүре алатын өндіріс ресурстары. Бұл ресурстар бір-бірінен тәуелсіз, бірақ басқа қолжетімді ресурстармен байланысқанда бірден өндіріс факторларына айналады. Өндіріс факторлары тек басқа факторлармен өзара іс-қимыл жасау үшін қана қолданылады. Ал интеллектуалдық ақпаратпен байланысты білім жаңа экономикада дәстүрлі өндіріс факторларынан ерекшеленетін өндіріс факторы болып саналады. Дамыған қоғам ауыл шаруашылығына негізделген экономикадан – яғни, өнеркәсіптік дәуірге дейінгі кезеңнен, онда экономика мен байлық негізінен ауыл шаруашылығына байланысты болған, өнеркәсіптік экономикаға көшті, мұнда өндіріс секторы қарқынды дамыды. 1900 жылдардың ортасында әлемдік экономикалар индустриядан кейінгі немесе жаппай өндіріс жүйесіне қарай бет бұрды, онда қызмет көрсету секторы өндірістен гөрі көбірек байлық құрады. 1900 жылдардың соңы мен 2000 жылдардың басында білім экономикасы пайда болды, оның ерекшелігі – білімнің және адам капиталының күші. Қазір бұл әлемдік экономикалық қайта құрудың соңғы даму кезеңі ретінде танылған. Томас А. Стюарт индустриялық революция ауыл шаруашылығын тоқтатпағанын, себебі адамдар тамақтана беруі керек екенін, ал білім революциясының өндіріс индустриясын тоқтатуы да екіталай, себебі қоғамның физикалық тауарлар мен қызметтерге деген қажеттілігі жойылмайды деп атап көрсетеді. Қазіргі заманғы білім экономикасында, әсіресе дамыған елдерде ақпарат пен білім дәстүрлі немесе өнеркәсіптік экономиканың дамуында, әсіресе өндіріс факторларын тиімді пайдалануда маңызды рөл атқарады. Өндіріс факторларының иелері оларды экономикалық қызметке қолдану үшін ақпарат пен білімді игеруі керек. Гарвард бизнес мектебінің профессоры Майкл Портер бүгінгі экономиканың бұрынғыдан гөрі динамикалық екенін және компания ішіндегі салыстырмалы артықшылықтар туралы дәстүрлі түсінік өзгергенін, оның орнына "қорытындыларды тиімді пайдалануды" талап ететін бәсекеге қабілетті артықшылықтар идеясы басым екенін айтады. Сондықтан STEM саласындағы мамандықтар – компьютерлік ғалымдар, инженерлер, химиктер, биологтар, математиктер және ғылыми өнертапқыштар сұранысқа ие болады. Портер сондай-ақ, жақсы орналасқан кластерлердің (яғни, белгілі бір саладағы өзара байланысты компаниялар мен институттардың географиялық шоғырлануы) жаһандық экономика үшін маңызды екенін, олардың жергілікті және жаһандық деңгейде салалармен, өндірушілермен және дағдылармен, технологиялармен және басқа да ортақ кірістермен байланысқандығын атап көрсетеді. Білім – қазіргі заманғы экономиканың катализаторы және байланыстырушы тіні. Жер бетіндегі табиғи ресурстардың азаюы, жасыл инфрақұрылымның қажеттілігі, логистика саласының уақтылы жеткізілімге мәжбүр болуы, әлемдік сұраныстың өсуі, нәтижелерге негізделген реттеу саясаты және тағы да басқа факторлар білімге жоғары басымдық береді, ал зерттеулер маңызға ие. Білім бүгінгі бәсекелестікке қажетті техникалық сараптаманы, проблемаларды шешуді, өнімділікті өлшеу мен бағалауды және деректерді басқаруды қамтамасыз етеді. Ағымдағы және болашақ экономикалық даму технология мен желілерді кеңейтуге, әсіресе білімге негізделген әлеуметтік кәсіпкерлікке және жалпы кәсіпкерлікке басымдық береді. Білім экономикасы желілік экономиканы қамтиды, онда салыстырмалы түрде жергілікті білім енді әртүрлі желілер арасында және олардың ішінде барлық желі мүшелерінің игілігі үшін бөліседі, бұл кеңірек, ашық масштабта экономикалық тиімділікті қамтамасыз етеді. Дегенмен, білімге қол жеткізуді демократияландыруға бағытталған цифрлық құралдарға қарамастан, зерттеулер білім экономикасының қызметі дәстүрлі экономикалық орталықтарда бұрынғыдан да шоғырланған екенін көрсетеді.
Definitions around "knowledge" are considered to be vague in terms of the formalization and modelling of a knowledge economy, as it is rather a relative concept. For example, there is no sufficient evidence and consideration for whether the "information society" could serve or act as the "knowledge society" interchangeably. Information in general, is not equivalent to knowledge. Their use depends on the individual and group's preferences which are "economy dependent". Information and knowledge together are production resources that can exist without interacting with other sources. Resources are highly independent of each other in the sense that if they connect with other available resources, they transfer into factors of production immediately, and production factors are present only to interact with other factors. Knowledge associated with intellectual information then is said to be a production factor in the new economy that is distinguished from traditional production factors. The developed society has transitioned from an agriculture based economy, that is, the pre industrial age where economy and wealth was primarily based upon agriculture, to an industrial economy where the manufacturing sector was booming. In the mid 1900s, world economies moved towards a post industrial or mass production system, where they were driven by the service sector that creates greater wealth versus manufacturing; to the late 1900s 2000s, knowledge economy emerged with the highlights of the power of knowledge and human capital sector, and it's now marked as the latest stage of development in global economic restructuring. Thomas A. Stewart points out that just as the industrial revolution did not end agriculture because people have to eat, the knowledge revolution is unlikely to end manufacturing industries because of ongoing societal demands for physical goods and services. For the modern knowledge economies, especially in developed countries, information and knowledge have always taken on enormous importance in the development in either traditional or industrial economies, particularly with for the efficient use of factors of production. Owners of production factors should possess and master information and knowledge so as to apply them to economic activity. Harvard Business School Professor Michael Porter asserts that today's economy is far more dynamic and that conventional notion of comparative advantages within a company has changed and is less relevant than the prevailing idea of competitive advantages which rests on "making more productive use of inputs, which requires continual innovation". Therefore, the technical STEM careers, including computer scientists, engineers, chemists, biologists, mathematicians, and scientific inventors will continue to see demand. Porter further argues that well situated clusters (that is, geographic concentrations of interconnected companies and institutions in a particular field) are vital with global economies, connect locally and globally with linked industries, manufacturers, and other entities that are related by skills, technologies, and other common inputs. Knowledge is the catalyst and connective tissue in modern economies. With Earth's depleting natural resources, the need for green infrastructure, a logistics industry forced into just in time deliveries, growing global demand, regulatory policy governed by performance results, and a host of other items place a high priority on knowledge, and research becomes paramount. Knowledge provides the technical expertise, problem solving, performance measurement and evaluation, and data management needed for today's competition's transboundary, interdisciplinary global scale. Prevailing and future economic development will be highly dominated by technology and network expansion, in particular on knowledge based social entrepreneurship and entrepreneurship as a whole. The knowledge economy is incorporating the network economy, where the relatively localised knowledge is now being shared among and across various networks for the benefit of all network members, to gain economies of scale in a wider, more open scale. Yet, despite digital tools democratising access to knowledge, research shows that knowledge economy activities remain as concentrated as ever in traditional economic cores.
Технология
Ұлттық инновациялық жүйеге қойылатын технологиялық талаптар, Дүниежүзілік банк институты сипаттағандай, ғылыми-техникалық және ұйымдық шешімдерді біріктіретін жұмыс істеу әдісін қолдануға мүмкіндік беретін бірыңғай процесті таратуға қабіл болуы керек. Дүниежүзілік банк институтының анықтамасына сәйкес, мұндай инновация олардың Мыңжылдық даму мақсаттарында баяндалған көзқарасын іске асыруға одан әрі көмектеседі.
The technology requirements for a national innovation system as described by the World Bank Institute must be able to disseminate a unified process by which a working method may converge scientific and technology solutions, and organizational solutions. According to the World Bank Institute's definition, such innovation would further enable the World Bank Institute's vision outlined in their Millennium Development Goals.
Дамушы елдерге арналған қиындықтар
Біріккен Ұлттар Ұйымының Ғылым мен технологияны дамыту жөніндегі комиссиясының (UNCSTD, 1997) баяндамасы дамушы елдердің ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АҚТ) табысты енгізуі және білім экономикасына қатысу арқылы тұрақты дамуға қол жеткізуі үшін бірлесіп, стратегиялық түрде әрекет етуі қажет деген қорытындыға келді. Ұсынылған бірлескен шараларға жаңа нормативтік-құқықтық аяны қолдайтын, таңдалған білімді өндіруді және АҚТ-ны пайдалануды ынталандыратын, сондай-ақ олардың ұйымдық өзгерістерін Мыңжылдық даму мақсаттарына сәйкес келетін тиімді ұлттық АҚТ саясатын әзірлеу кіреді. Баяндамада сонымен қатар дамушы елдерге институттар мен ережелерді ескере отырып, АҚТ стратегияларын және саясатын әзірлеу, сондай-ақ бірігу мәселелеріне жауап беру қажеттігі ұсынылады.
The United Nations Commission on Science and Technology for Development report (UNCSTD, 1997) concluded that for developing countries to integrate ICTs successfully and sustainable development to participate in the knowledge economy, they need to intervene collectively and strategically. Suggested collective intervention includes the development of effective national ICT policies that support the new regulatory framework, promote the selected knowledge production, and use of ICTs and harness their organizational changes to be in line with the Millennium Development Goals. The report further suggests that developing countries develop the required ICT strategies and policies for institutions and regulations considering the need to be responsive to the issues of convergence.