Кіріспе
Жаңа Зеландияның білім беру жүйесі үш деңгейлі модельді қолданады, оның ішінде бастауыш және дайындық мектептер, содан кейін орта мектептер (жоғары мектептер) және университеттер мен политехникалық колледждердегі жоғары білім. Жаңа Зеландиядағы оқу жылы білім беру мекемелеріне қарай өзгереді, бірақ әдетте бастауыш мектептер үшін ақпан айының басынан желтоқсан айының ортасына дейін, орта мектептер мен политехникалық колледждер үшін қаңтар айының соңынан қараша айының соңына немесе желтоқсан айының басына дейін, ал университеттер үшін ақпан айының соңынан қараша айының ортасына дейін жалғасады. 2018 жылы Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) жариялаған Халықаралық студенттерді бағалау бағдарламасы (PISA) бойынша Жаңа Зеландия ғылым бойынша 12-ші, оқу бойынша 12-ші және математика бойынша 27-ші орынды иеленді. Дегенмен, Жаңа Зеландияның орташа көрсеткіштері барлық үш санат бойынша тұрақты түрде төмендеп келеді. БҰҰ-ның Адам даму индексінің бөлігі ретінде жарияланатын Білім индексі Жаңа Зеландияның білім беру деңгейін әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің қатарында санайды. 2019 жылы Curia Market Research жүргізген жалпы білімді зерттеуден кейін, зерттеушілер 2020 жылы Жаңа Зеландияның білім беру бағдарламасының мақсатына сай келуін бағалау жөніндегі есеп дайындауды жоспарлады. Зерттеу көрсеткендей, Жаңа Зеландия халқының ағылшын тілі, математика, ғылым, география және тарих салаларындағы негізгі білімдері жетіспейді. Адам құқықтарын өлшеу бастамасы Жаңа Зеландияның білім алу құқығы бойынша табысының деңгейіне қарай мүмкін болатын нәрсенің 95,9%-ын жеткізгенін анықтады.
The education system in New Zealand implements a three tier model which includes primary and intermediate schools, followed by secondary schools (high schools) and by tertiary education at universities and polytechnics. The academic year in New Zealand varies between institutions, but generally runs from early February until mid December for primary schools, late January to late November or early December for secondary schools and polytechnics, and from late February until mid November for universities. In 2018 the Programme for International Student Assessment (PISA), published by the Organisation for Economic Co operation and Development (OECD), ranked New Zealand 12th best at science, 12th best at reading, and 27th best in maths; however, New Zealand's mean scores have been steadily dropping in all three categories. The Education Index, published as part of the UN's Human Development Index, consistently ranks New Zealand's education among the highest in the world. Following a 2019 Curia Market Research survey of general knowledge, researchers planned to release a report in 2020 assessing whether New Zealand's education curriculum is fit for purpose. The study found that people in New Zealand lack basic knowledge in English, maths, science, geography, and history. The Human Rights Measurement Initiative found that New Zealand achieved 95.9% of what should be possible at its level of income for the right to education.
Тарих
Еуропалықтар келгенге дейін маорилер дәстүрлі білімді тарату үшін мектептер ұйымдастырды, оған әндер, жырлар, тайпа тарихы, рухани түсініктер және емдік өсімдіктер туралы білім кіретін. Бұл вангаларды әдетте ахрохи деп аталатын ақсақалдар басқарды, олар тайпалық білімдері үшін құрметке ие болды, ал оқыту rangatira (басшы) класына ғана шектелді. Оқу-жазу белгілі болған жоқ, бірақ ағаштан ою өнері жақсы дамыған. Еуропалық үлгідегі ресми білім беру 1815 жылы алғаш рет енгізілді және 1832 жылы Лондон миссионерлік қоғамының миссионерлері маори тілін үйреніп, Оралдар шығанағында алғашқы мектептерді салғаннан кейін нығайтылды. Балалар мен ересектердің екеуі де оқытылды. Негізгі оқу құралдары христиандық Жаңа Ұйім және тақталар болды, ал оқыту маори тілінде жүргізілді. Бірнеше жыл бойы Киелі кітап оқытудағы жалғыз әдебиет болып табылды, бұл маорилердің еуропалық әлемге деген көзқарасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. 1850 жылдары Джон Горст Те Авамутуда маорилерге еуропалық стильдегі шаруашылықпен байланысты практикалық дағдыларды үйрету үшін маори сауда мектебін құрды, бірақ 1863 жылы Жаңа Зеландия соғыстарының басында Реви Маниапото оны өртеп жіберді. 1815-1900 жылдар аралығында миссионерлер жергілікті мектептерде маори тілінде сабақ берді. Жаңа маори партиясының депутаттары, әсіресе Мауи Помаре мен Апирана Нгата, маори балаларын ағылшын тілінде оқытуды, сондай-ақ маори халқының ауру-сырқауы мен өлім-жітімін азайту үшін гигиенаға үйретуді жақтады. Помаре Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін маори білімін жақсарту және Жаңа Зеландия қоғамына интеграциялаудағы еңбегі үшін рыцарь атағына ие болды. Ұлттық білім беру жүйесінің болмауы орта білім берудің алғашқы ірі ұйымдары грамматикалық мектептер мен басқа да жекеменшік мекемелер болды. Жаңа Зеландиядағы алғашқы грамматикалық мектеп, Окленд грамматикалық мектебі, 1850 жылы құрылды және 1868 жылы Окленд грамматикалық мектебін бөлу туралы заң арқылы ресми білім беру мекемесі ретінде танылды. Кейбір мектептерді діни ұйымдар, ал басқаларын провинциялық үкіметтер ашты. Нельсон мен Отаго солтүстік провинцияларға қарағанда жақсы қаржыландырылған және тиімді білім беру жүйелеріне ие болды. Окленд білім беру кеңесі 1857 жылы сол жылғы Білім беру заңына сәйкес құрылды және 1863 жылға қарай 45 мектепке ие болды. Кентербери провинциялық кеңесі 1857 жылы өзінің алғашқы Білім беру туралы жарлығын қабылдады, 1863 жылы Білім беру кеңесін тағайындады және 1873 жылы мектеп ақысынан қаржыландыруды мектептерде тегін дүниежүзілік бастауыш білім беруді қамтамасыз ету үшін жерді салыққа салуға ауыстырғанда сексен төрт мектеп округіне ие болды. 1876 жылдың қарашасында провинциялар таратылғаннан кейін Жаңа Зеландия 1878 жылдың 1 қаңтарынан бастап, Кентербери жүйесіне негізделген тегін, міндетті және зайырлы ұлттық мемлекеттік білім беру жүйесін құрды. Білім алу 6 және 16 жас аралығында міндетті болып табылады; алайда, көптеген оқушылар бастауыш мектепке 5 жасқа толғанда (немесе одан кейін көп ұзамай) барады, ал басым көпшілігі (шамамен 84%) кем дегенде 17 жасқа толғанға дейін мектепте қалады. Ерекше жағдайларда 15 жастағы оқушылар Білім министрлігінен (MOE) ерте тастап кетуге рұхсат сұрай алады. Арнайы білім беру қажеттілігі бар мүгедек оқушылар 21 жасқа толғанға дейін күндізгі арнайы мектептерге бара алады. Балаларын үйде оқытуды қалайтын отбасылар босату туралы өтініш бере алады. Ата-аналар балаларының "тіркелген мектепте оқытылатынын" Білім министріне растауы керек. Жаңа Зеландияда мектептердің үш негізгі түрі бар: мемлекеттік (мемлекеттік) мектептер, мемлекеттік интеграцияланған мектептер (көбінесе дінге негізделген) және жеке (тәуелсіз) мектептер. Мемлекеттік мектептерде оқушылардың шамамен 84,9% білім алады, мемлекеттік интеграцияланған мектептерде 11,3%, ал жеке мектептерде 3,6%.
Оқу бағдарламасы мен біліктіліктері
Барлық мемлекеттік және мемлекеттік-жеке интеграцияланған мектептер ұлттық оқу бағдарламасын сақтайды: ағылшын тілінде оқытатын мектептер үшін Жаңа Зеландия оқу бағдарламасы (NZC) және маори тілінде оқытатын мектептер үшін Te Marautanga o Aotearoa (TMoA). Жеке мектептер ұлттық оқу бағдарламасын міндетті түрде орындамайды, бірақ олардың оқу бағдарламасы NZC немесе TMoA деңгейінде немесе одан жоғары болуы керек. Жаңа Зеландия оқу бағдарламасы 1-ден 8-ге дейін нөмірленген сегіз деңгейден және сегіз негізгі оқу саласынан тұрады: ағылшын тілі, өнер, денсаулық және дене шынықтыру, шетел тілдерін оқу, математика және статистика, ғылым, әлеуметтік ғылымдар және технология. Te Marautanga o Aotearoa маори тілін қоса, тоғызыншы оқу саласын қамтиды. Жаңа Зеландиядағы орта білім берудің басты құжаты – Ұлттық білім беру жетістіктерінің сертификаты (NCEA), ол барлық мемлекеттік және мемлекеттік-жеке интеграцияланған мектептерде ұсынылады. Кейбір мектептер NCEA-мен қатар Кембридж халықаралық емтихандарын (CIE) немесе Халықаралық бакалавриатты (IB) да ұсынады.
Мектептердің қаржыландыру түрлері
Жаңа Зеландияда мектептердің үш түрі бар: мемлекеттік мектептер, олар мемлекеттік меншікте және мемлекеттік қаржыландырылады; мемлекеттік-интеграцияланған мектептер, олар мемлекеттік қаржыландырылады, бірақ қосымша төлем алуға құқығы бар; және жеке мектептер, оларда белгіленген жылдық оқу ақысы бар. Әрбір мемлекеттік мектепті басқаруға сайланған қамқоршылар кеңесі жауапты, оның құрамына мектеп директоры, оқушылардың ата-аналары сайлаған бірнеше қамқоршы (әдетте 5), мектеп қызметкерлері сайлаған бір қызметкер-қамқоршы және жоғары сынып мектептерінде оқушылар сайлаған бір оқушы-қамқоршы кіреді. Мемлекеттік мектептер ұлттық оқу бағдарламасын орындайды және діни бейтараптықты сақтауға міндетті. Оқушылардың шамамен 85% мемлекеттік мектептерде оқиды. Мемлекеттік-интеграцияланған мектептердің көпшілігі католик мектептері, бірақ басқа христиан діндері, діндер мен білім беру философиялары да ұсынылған. Жеке мектеп иелері меншік иелері ретінде қалады және мектептің ерекше сипаты сақталатынын қамтамасыз ету үшін мектептің қамқоршылар кеңесіне қатысады. Мемлекеттік-интеграцияланған мектептер әлі де жеке меншіктегі жер мен ғимараттарды күтіп ұстау және мектеп интеграцияланғанға дейін жинаған қарыздарды төлеу үшін ата-аналардан "қолдау төлемі" жинайды. Католик мектептеріндегі қолдау төлемі жылына 240 доллардан 740 долларға дейін, ал католик емес мемлекеттік-интеграцияланған мектептерде жылына 1150 доллардан 2300 долларға дейін жетеді. Оқушылардың шамамен 10% мемлекеттік-интеграцияланған мектептерде оқиды.
Мемлекеттік мектептерге оқуға түсудің мемлекеттік бағдарламалары
1991 жылы төртінші ұлттық үкімет және 1991 жылғы Білім беру туралы заңға енгізілген өзгертулер арқылы мемлекеттік мектептерге географиялық принциптегі тіркелу жүйесі жойылды. Бұл оқушыларға мектеп таңдау мүмкіндігін кеңейткенімен, жағымсыз салдарлары да болды. Көп дауырапқан, жоғары деңгейлі мектептерде оқушылар саны күрт өсті, ал нашар танымал, төмен деңгейлі мектептерде оқушылар саны азайды. Мектептер тығыздық қаупі болған жағдайда оқушылар санын шектеуге құқылы болды, бірақ оқуға қабылдау «келгенің бірінші, қызмет еткенің бірінші» принципі бойынша жүзеге асырылды, бұл жергілікті оқушыларды қабылдаудан шеттетуі мүмкін. Бесінші Лейбористік үкімет қабылдаған 2000 жылғы Білім беру туралы заңға енгізілген өзгертулер бұл мәселені ішінара шешті, мектеп оқушылар санының лимитіне жеткен және тығыздықтан сақтану қажеттілігі туған жағдайларда оқушыларды тіркеу үшін жаңа жүйені енгізді. Тіркелу жүйесін қолданатын мектептерде географиялық тұрғыдан анықталған «үй аймағы» болады. Осы аймақта тұру немесе мектеп интернатында (бар болса) тұру мектепке қабылдануға құқық береді. Мектептің үй аймағынан тыс жерде тұратын оқушылар бос орындар болған жағдайда төмендегі басымдық ретімен қабылданады: арнайы бағдарламалар; қазіргі оқушылардың туыстары; бұрынғы оқушылардың туыстары; бұрынғы оқушылардың балалары; мектеп қызметкерлерінің балалары; барлық басқа оқушылар. Өтініштердің саны бос орындардан көп болған жағдайда, іріктеу кездейсоқ сайлау арқылы жүргізілуі тиіс. Кейбір мемлекеттік мектептерде мектеп аймағынан тыс тұратын оқушыларға арналған интернаттар бар, бұл жүйені күрделендіреді. Әдетте, бұл оқушылар Жаңа Зеландияның шалғайдағы ауылдық аймақтарында тұрады немесе олардың ата-аналары жартылай шетелде тұрады немесе жұмыс істейді. Көптеген орта мектептер жеке мектептердің тәжірибесін ұстана отырып, талантты оқушыларды тарту үшін интернаттарына шектеулі стипендиялар ұсынады. 2010 жылдың қыркүйегіне қарай, Жаңа Зеландияның 2550 бастауыш және орта мектептерінің 700-і тіркелу жүйесін қолданып келсе, қалған 1850 мектеп «ашық тіркелу» принципі бойынша жұмыс істеді, яғни кез келген оқушы бас тартылмай тіркеле алады. Тіркелу жүйесі көбінесе мектептердің тығыздығы жоғары және мектеп таңдауы белсенді ірі қалалар мен қалаларда қолданылады. Ауылдық аймақтардағы бастауыш мектептерде және ірі қалалар мен қалалардың сыртындағы орта мектептерде, мектептердің тығыздығы төмен және мектеп таңдауы жақын маңындағы балама мектепке дейінгі қашықтықпен шектеледі, сондықтан тіркелу жүйесі сирек кездеседі. Сынаушылар бұл жүйенің негізінен әділетсіз екенін, өйткені ол ата-аналардың мектеп таңдау құқығын және мектептердің оқушыларды таңдау құқығын шектейді, бірақ бұл жүйе қауымдастықта тұратын барлық оқушыларға олардың академиялық немесе әлеуметтік жағдайына қарамастан, құқық бойынша қабылдануға мүмкіндік береді деп санайды. Сонымен қатар, кейбір қалаулы мектептер маңындағы жылжымайтын мүліктің құнының өскені және төмен әлеуметтік-экономикалық топтардың аймақта үй сатып алу мүмкіндігінің шектелгені дәлелденген. Кейбір ата-аналар тіркелу процесі үшін ғана аймақтағы үйлерді жалға алып, оқушы мектепке түскеннен кейін көшіп кетеді немесе аймақтағы өздеріне тиесілі бизнес мекенжайын көрсету сияқты жалған мекенжайларды ұсынып, аймақ шекараларын әдейі бұзып жүр. Мектептер қазір ата-аналардан тұрғын мекенжайын растау үшін тарифтік шот-фактураларды, жалға алу шартын немесе электр және телефон шоттарын сұрап отыр. Кейбір мектептер ата-аналардан бейбіт сот судьясының алдында немесе осыған ұқсас лауазымдағы адамның алдында мектеп аймағында тұратынын заңмен куәландыратын мәлімдеме жасауын талап етеді, бұл ата-ананың аймақты алдауын қылмыстық құқық бұзушылықсыз жасауын мүмкін емес етеді (жалған заңмен куәландырылған мәлімдеме жасау үш жылға дейін бас бостандығынан айыруға әкелуі мүмкін).
Маори білім беруі
2021 жылы Білім беруді тексеру кеңсесі «Те Кура Хуануи» атты есеп жариялады, онда маори тіліндегі мектептерге қабылданған маори балаларының «коханга» және «кура каупапа» мектептерінде жоғары нәтижелер көрсеткені анықталды. 2022 жылы жалпы білім беру жүйесіндегі статистика бойынша, маори оқушыларының 35%-і NCEA 3-ші деңгейін аяқтады, ал «кура каупапа» мектептерінде бұл көрсеткіш 58% құрады. Маори білімін жаңғырту – маори мектептерін жабу емес, керісінше, маоридің өзі жасаған, маориге қызмет етуге бағытталған баламалы тәсілді ұсынуды білдіреді. Осы жүйе маоридің маори үшін деген тәсілді қолдану арқылы барлық жаңазеландиялықтар үшін жақсы нәтижелерге қол жеткізуге болатынын көрсетті. (Те Хуя Билл Хамильтон)
Мектеп уақыты
Мектеп күні сағат 8:00-ден 9:00-ға дейін басталып, шамамен сағат 15:00-де аяқталады. Оқу жылы қаңтар айының соңында басталып, желтоқсан айының ортасында аяқталады, ал алты апталық жазғы демалыс желтоқсанның екінші жартысын және қаңтар айының басынан көп бөлігін қамтиды. Жыл төрт тоқсанға бөлінеді, олардың әрқайсысы шамамен он аптаға созылады және арасында екі апталық үзіліс болады. Әдетте, бірінші тоқсан қаңтар айының соңынан сәуір айының ортасына дейін, екінші тоқсан мамыр айының басынан шілде айының басына дейін, үшінші тоқсан шілде айының соңынан қыркүйек айының соңына дейін, ал төртінші тоқсан қазан айының басынан желтоқсан айының ортасына дейін жалғасады, бірақ маңызды спорттық жарыстар немесе жұқпалы аурулар оқиғаларына байланысты оқу күндері өзгертілуі мүмкін.
Жоғары білім беру
Жаңа Зеландияда жоғары білім беру мектептен кейінгі білім беру және оқытудың барлық салаларын қамтиды. Ол мектептердегі бағаланбаған бейресми курстардан бастап, бакалавриат деңгейінен және ғылыми зерттеулерге негізделген магистратура және докторантура деңгейлеріне дейін жетеді. Жоғары білім беру Жаңа Зеландия біліктілік аясы шеңберінде реттеледі, ол мектептердегі, кәсіптік білім беру мен оқытудағы ұлттық біліктіліктердің бірыңғай жүйесі болып табылады.
Бастапқы және екіншілік
Мемлекеттік және мемлекеттік-жеке меншікті мектептерге оқушы санына қарай үкіметтен қаржы бөлінеді. Кішкентай мектептер үлкен мектептерге қарағанда басқаруға байланысты қосымша тұрақты шығындары болғандықтан, қосымша қаржыландыру алады. Сондай-ақ, мектептер мектептің әлеуметтік-экономикалық деңгейіне қарай қаржы алады, ал төмен деңгейдегі мектептер (яғни, кедей аудандардағылар) көбірек қаражат алады. Олар басқа да іс-шаралардан қаржы түйіндестіреді, мысалы, мектептен тыс уақытта мектеп ғимараттарын сыртқы ұйымдарға жалға беру арқылы. Мектептер ата-аналардан «мектеп төлемақысы» деп аталатын ерікті үлесімдерді де сұрайды, бұл үкіметтік қаржыландырумен жабылмайтын қосымша шығыстарды өтеуге жұмсалады. Бұл үлесім балаға 40 доллардан бастап, жоғары деңгейдегі мемлекеттік мектептерде 800 долларға дейін, ал мемлекеттік-жеке меншікті мектептерде 4000 доллардан астам болуы мүмкін. Бұл төлем мөлшері ата-ананың мектепке деген көзқарасына байланысты әртүрлі болады. Әдетте, ата-аналар мемлекеттік мектептердегі формаға, саяхаттарға, әлеуметтік шараларға, спорттық жабдықтарға және кеңсе тауарларына жылына 500-1000 доллар жұмсайды. Көптеген мемлекеттік-жеке меншікті мектептер «қамқоршылық төлемақысын» да қабылдайды, бұл мектептің жері мен ғимараттарын күтіп-ұстау және жаңарту үшін мектептің иелеріне төленетін міндетті төлем. Ерікті үлесімдерден айырмашылығы, қамқоршылық төлемақысы міндетті болып табылады және ата-аналар оны төлеуге келісімшарттық және заңдық міндеттілікте болады. Мектептер осы төлемді жинау үшін шаралар қолдана алады немесе төленбеген жағдайда оқушының оқуын тоқтатуға құқылы. Жеке мектептер негізінен оқушылардың ата-аналары төлейтін оқу ақысына сүйенеді, бірақ үкіметтен де белгілі бір қаржы түседі. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, жеке мектептер үкіметтен (ҚҚС-ті қоспағанда) 1-6 сыныптардың әрбір оқушысына 1013 доллар, 7-8 сыныптардың әрбір оқушысына 1109 доллар, 9-10 сыныптардың әрбір оқушысына 1420 доллар және 11-13 сыныптардың әрбір оқушысына 2156 доллар көлемінде қаржы алады. Дегенмен, үкіметтік қаржыландыру көбінесе салықтың ішінара қайтарымы болып табылады, өйткені оқу ақысынан жиналған ҚҚС үкіметке төленетін сома үкіметтен алынатын қаржыландырудан асып түседі. Мемлекеттік және мемлекеттік-жеке меншікті мектептердегі оқытушылардың жалақысы Білім министрлігінен тікелей қызметкерге төленеді және мектептің қаражатынан төленбейді. Жалақылар елі бойынша бірыңғай белгіленеді және оқытушының біліктілігіне, еңбек өтіліне және жұмыс жүктемесіне байланысты болады. Орта және жоғары басшылық қызметкерлерге «бірліктер» арқылы қосымша төлем жасалады. 1991 жылы мектеп әкімшілігін орталықсыздандырудан кейін («Ертеңгі мектептер» реформасы) мұғалімдердің жалақысын төлеу жауапкершілігін министрліктен әр мектептің қамқоршылар кеңесіне ауыстыруға тырысты, онда әр кеңес үкіметтен жалақы төлеуді қоса алғанда, барлық шығындар үшін біржолғы сома алатын еді. «Жапса қаржыландыру» деп аталған бұл ұсыныс мұғалімдер мен олардың кәсіби одақтарынан, әсіресе Жоғары сынып мұғалімдер қауымдастығынан қатты қарсылыққа ұшырады. Кейбір мектептердің қамқоршылар кеңестері жаңа жүйеге көшуді біртіндеп таңдаған кезде мұғалімдер арасында ресми ереуіл болды. 2000 жылдың шілдесінде жапса қаржыландыру жүйесі тоқтатылды. Арнайы қажеттіліктері бар оқушылар Ағымдағы ресурстар схемасы (ORS) қаржыландыруына құқылы, ол оқу бағдарламасын оқушыға бейімдеуді жеңілдету, мұғалімдердің көмекшілері мен мамандарды қаржыландыру және қажетті арнайы жабдықтарды сатып алу үшін пайдаланылады. Қаржыландыру деңгейі оқушының қажеттіліктеріне байланысты үш деңгейге бөлінеді: өте жоғары, жоғары немесе орташа. Мысалы, мүлдем соқыр немесе саңырау оқушы өте жоғары қажеттіліктері бар деп саналады, ал жартылай көретін (6/36 немесе одан да нашар) немесе қатты немесе терең саңырау (71 дБ немесе одан да нашар естілу қабілетінің жоғалуы) оқушы жоғары қажеттіліктері бар деп саналады. ORS қаржыландыруы тұрақты, сондықтан оқушы мектепті бітіргенше жалғасады.
Жоғары білім беру
Жаңа Зеландияда жоғары білім беруді қаржыландыру мемлекеттік субсидиялар мен студенттік төлемдердің үйлесімі арқылы жүзеге асырылады. Мемлекет бекітілген курстарды әр курсқа тіркелген студенттер санына және әр курсқа қажетті оқу уақытына негізделген оқу гранты арқылы қаржыландырады. Курстар толық уақытты студенттік эквивалент (EFTS) негізінде бағаланады. Курстарға тіркелген студенттер оқу ақысы мен тұруға қажетті шығындарды жабу үшін студенттік несиелер мен студенттік жәрдемақы алуға құқылы. Жоғары білім беру мекемелерін қаржыландыру соңғы кезде жоғары төлемдер мен қаржыландырудың өсу қарқынының шығындар мен инфляцияға сай келмеуіне байланысты сынға ұшырауда. Кейбір мамандардың пікірінше, жоғары төлемдер Жаңа Зеландияда білікті мамандардың жетіспеуіне алып келуде, себебі жоғары шығындар білім алуға кедергі келтіреді, ал түлектер студенттік несиелерін төлеу үшін шетелде жақсы жалақылы жұмыс іздеуге мәжбүр болады.
Студенттер
Жоғары білім алушы студенттердің көпшілігі оқу ақысы мен тұрмысқа қажетті шығындарын төлеу үшін мемлекеттік қаржыландырудың әлдебір түріне сенеді. Көбінесе студенттер мемлекеттік студенттік несиелер мен жәрдемақыларға жүйенеді. Мемлекеттік емтихан тапсыратын орта мектеп оқушыларына нәтижелеріне қарай стипендиялар тағайындалады, олар оқу ақысын төлеуге көмектеседі. Университеттер мен басқа да қаржы берушілер дарынды студенттерге, көбінесе магистратура деңгейінде, стипендиялар немесе гранттар ұсынады. Кейбір жұмыс берушілер өз қызметкерлеріне жұмысына қатысты біліктілік алу үшін (күндізгі немесе кешкі) оқуға көмектеседі. Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алатын және қайта оқудан өтетін немесе балаларын тәрбиелегеннен кейін жұмысқа оралатын адамдар қосымша көмек алуға құқылы, бірақ күндізгі немесе кешкі бөлімде оқитын студенттер мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақының көп бөлігіне құқылы емес.
Студенттік жәрдемақылар
Студенттік жәрдемақы – мұқтаж студенттерге берілетін қайтарымсыз гранттар. Олардың мөлшері отбасының табысына қарай белгіленеді және апталық төлем мөлшері тұру жағдайына, азаматтығына, жасына, орналасқан жеріне, отбасылық жағдайына, бағынышты балаларының болуына, сондай-ақ жеке, жұбайының немесе ата-анасының табысына байланысты. Бұл жәрдемақы күнделікті тұрмыстық шығындарға арналған, сондықтан жәрдемақы алатын көптеген студенттер оқу ақысын төлеу үшін студенттік несие алуға қажеттілік туады.
Студенттік несиелер
Студенттік несиелер бағдарламасы Жаңа Зеландияның барлық азаматтары мен тұрақты тұрғындарына қолжетімді. Ол оқу курсының төлемдерін, курсқа байланысты шығыстарды қамтиды және күндізгі оқудағы студенттерге апталық жәрдемақы төлеуге мүмкіндік береді. Несие табысқа байланысты төленуге тиіс, ал төлемдер әдетте жалақыдан салық арқылы ұсталады. Аз қамтылғандар мен күндізгі оқудағы студенттердің несиелеріндегі пайыздық үлесі есептен шығарылуы мүмкін. 2005 жылдың 26 шілдесінде Лейбористік партия қыркүйектегі сайлауда қайтадан жеңіске жетсе, студенттік несиелердегі пайыздарды жоятынын мәлімдеді, және олар жеңіске жетті. 2006 жылдың сәуірінен бастап Жаңа Зеландияда тұратын студенттер үшін студенттік несиелердегі пайыздық үлеске толық жеңілдік берілді. Бұл қазіргі студенттердің үкіметке деген қарсылығын азайтты. Дегенмен, 1992-2006 жылдар аралығында үлкен сомада пайыз жинаған бұрынғы студенттердің наразылығын тудырды.
Жаңа Зеландиядағы білім беру стандарттары
1995 жылы Жаңа Зеландия студенттері халықаралық сараптамада 24 елдің ішінде 18-орынды иеленді. Бұл мәселе жұртшылықты алаңдатқандықтан, Үкімет оны шешу үшін арнайы топ құрды. 2001 жылы Білім министрлігі студенттердің үлгерімін арттыру мақсатында «Сандық дағдыны дамыту» жобасын енгізді. Бірақ, жаңа оқыту әдістері «мұғалімдерді, балаларды және ата-аналарды бірнеше проблеманы шешу жолын ұсыну арқылы шатастырып, негізгі білімді ескермеді» және келесі бірнеше жылда Жаңа Зеландияның көрсеткіші одан да төмендеді. 2012 жылдың желтоқсанында TIMSS сараптамасының соңғы нәтижесінде Жаңа Зеландияның 9 жасар балалары 53 елдің ішінде 34-орынға тұрды және дамыған елдер арасында соңғы орындардың бірін иеленді. Олардың шамамен жартысы 218 және 191 сандарын қоса алмады, ал халықаралық деңгейде бұл көрсеткіш 73% құрады. Білім министрлігінің мәліметтеріне сәйкес, 12 жастағы оқушылардың қарапайым көбейту есептерін дұрыс жауаптағандарының саны «2001 жылы, жаңа математика оқыту әдістері енгізілген кезде 47% болса, 2009 жылы 37%-ға төмендеді». Бұл мәселе жоғары сыныптарға да көшті, онда «кейбір оқушылар бүтін сандар мен ондық бөлшектер сияқты ең қарапайым нәрселерді түсінуде қиындықтарға тап болады». Жаңа Зеландияның көрнекті математигі сэр Воган Джонс математиканы оқыту әдісіне алаңдаушылық білдіріп, балалардың көбейту мен қосуды үйренуі және осы процестерді толыққанды түсінуі қажет екенін айтты. Джонс: «Балалар проблемаларды шешуге кіріспес бұрын, негізгі арифметиканы білуі керек» деді. 2012 жылдың желтоқсанында өткен кең ауқымды рейтингте Жаңа Зеландия 40 елдің ішінде сегізінші орынды иеленді, бұл елдің әлемдегі үздік білім беру жүйелерінің бірі екенін көрсетеді. Бұл рейтинг Pearson білім беру компаниясы жариялаған The Learning Curve жаһандық білім беру есебінен алынған. Есеп оқушылардың оқу, жазу және математика бойынша үлгерімін бағалайды және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының деректеріне негізделген. Алайда, Пирсонның студенттерді тестілеу әдісіне күмән туды, себебі олардың тестілерінде көптеген қателер табылды және сөйлейтін ананас туралы сұраққа байланысты дау туды. Баяндамада жалпы алғанда, білім беру жүйесінің табысының кілті – оқыту сапасы екені айтылды, сонымен қатар балалардың білімін дамытуға бағытталған мәдениеттің маңыздылығына назар салынды. Хабарламада Гонконг, Жапония және Сингапур, Жаңа Зеландиядан озып кеткен елдер, «білім мен оқудың ең маңыздысы саналатын және ата-аналар балаларының біліміне белсенді қатысатын» қоғамдар екені атап көрсетілді.
Маори және Тынық мұхит аралдары стандарттары
Бұрынғы білім министрі Хекия Паратаның пікірінше, Жаңа Зеландия маори және Тынық мұхиты аралдарының студенттерінің оқу үлгерімін, европейтік (пакеха) студенттердің деңгейіне жеткізуі қажет. 2013 жылы ол PISA халықаралық стандарты бойынша европейтік студенттер әлемде екінші орында, маори студенттері 34-ші орында, ал Тынық мұхиты аралдарының студенттері 44-ші орында екенін айтты.
Мектептегі қорлау
Жаңа Зеландия мектептерінде қорлау кең таралған мәселе. 2007 жылы Жаңа Зеландиядағы әрбір бесінші жоғары сынып оқушысы кибер-қорлауға ұшырағанын хабарлады. 2009 жылы жүргізілген халықаралық зерттеуде Жаңа Зеландия 40 елдің ішінде қорлау көрсеткіші бойынша екінші орында тұрды. 2009 жылы Омбудсмен Lower Hutt қаласындағы Hutt Valley орта мектебінде болған ауыр оқиғалардан кейін мектептегі қорлау мен зорлық-зомбылыққа қатысты тергеу бастады, оған оқушыларды жерге сүйреп тастау, жыныстық шабуыл жасау, бір оқушыны «есінен айырып соққыға жығу» және тағы бір оқушыны «тұспалда жағу» жағдайлары кірді. Омбудсменнің баяндамасында мектептердегі қаскөйлікке қарсы бағдарламаларды міндетті ету үшін мектептердің нұсқаулықтарына өзгерістер енгізу ұсынылды. Бастауыш емес мектеп мұғалімдерінің қауымдастығының президенті Робин Дафф бұл есеп Білім министрлігінің мектептерге қорлаумен күресудегі жүйелі сәтсіздіктерін көрсетіп тұрғанын айтты. Үкімет «Оқудағы оң мінез-құлық» жоспарына 60 миллион доллар бөлді, бірақ нәтижелер қанағаттанарлық болмады. 2013 жылдың наурызында Орта мектеп директорлары қауымдастығының президенті Патрик Уолш министрліктен «мектептерде мұндай ереже болмағанына таңғалып, мектептер үшін жан-жақты қорлау саясатын жедел әзірлеуді» сұрады. Уолш мырза мектептер өзін-өзі басқаруға тиіс болғандықтан, әр мектеп өзі үшін «шешім табуға» тиіс екенін, бұл «барлық 2500 мектептің бәрі дөңгелекті қайтадан ойлап табуы керек екенін» білдіреді деп санайды.