Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мақсатқа бағытталған мінез-құлықты тудыратын ішкі күй
Inner state causing goal directed behavior
Мотивация – адамдарды мақсатқа бағытталған мінез-құлыққа итермелейтін ішкі күй. Ол көбінесе адамдар мен жануарлардың белгілі бір уақытта белгілі бір мінез-құлықты бастауының, жалғастыруының немесе тоқтатуының себебін түсіндіретін күш ретінде қарастырылады. Бұл күрделі құбылыс, оның нақты анықтамасы даулы. Ол амотивациядан – яғни әрекетсіздік немесе қызығушылықтың жоқтығынан ерекшеленеді. Мотивация психология, мотивация ғылымы және философия сияқты салаларда зерттеледі. Мотивациялық күйлер бағыты, қарқындылығы және тұрақтылығымен сипатталады. Мотивациялық күйдің бағыты, оның қол жеткізуге бағытталған мақсатымен анықталады. Қарқындылық – күйдің күші, ол күйдің іс-әрекетке айналуына және жұмсалатын күшке әсер етеді. Тұрақтылық – адамның белгілі бір іспен қанша уақыт айналысуға дайын екенін көрсетеді. Мотивация көбінесе екі кезеңге бөлінеді: бірінші кезеңде адам мақсат қояды, ал екінші кезеңде осы мақсатқа жетуге тырысады. Академиялық әдебиеттерде мотивацияның көптеген түрлері талқыланады. Ішкі мотивация көңіл көтеру және қызығушылық сияқты ішкі факторлардан туындайды. Ол сыртқы мотивациядан өзгеше, ол сыйлық алу және жазадан қашу сияқты сыртқы факторлармен байланысты. Саналы мотивацияда адам мінез-құлқын қозғаушы себепті біледі, ал санасыз мотивацияда мұндай білім болмайды. Басқа түрлеріне рационалды және иррационалды мотивация, биологиялық және когнитивтік мотивация, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді мотивация, эгоистік және альтруистік мотивация жатады. Мотивация теориялары – мотивациялық құбылыстарды түсіндіруге бағытталған тұжырымдамалық аястар. Мазмұндық теориялар адамдарды қандай ішкі факторлар ынталандыратынын және олар қандай мақсаттарға ұмтылатынын сипаттауға тырысады. Мысалдарға қажеттіліктердің иерархиясы, екі факторлық теория және үйренген қажеттіліктер теориясы жатады. Олар процестік теорияларға қарама-қайшы келеді, олар адамның мотивациясын құрайтын когнитивтік, эмоционалдық және шешім қабылдау процестерін талқылайды, мысалы, күту теориясы, әділдік теориясы, мақсат қою теориясы, өзін-өзі анықтау теориясы және нығайту теориясы. Мотивация көптеген салалар үшін маңызды. Ол білім берудегі табысқа, жұмыстың нәтижелілігіне, спорттағы жетістіктерге және экономикалық мінез-құлыққа әсер етеді. Жеке даму, денсаулық сақтау және қылмыстық құқық салаларында да маңызды рөл атқарады.
Motivation is an internal state that propels individuals to engage in goal directed behavior. It is often understood as a force that explains why people or animals initiate, continue, or terminate a certain behavior at a particular time. It is a complex phenomenon and its precise definition is disputed. It contrasts with amotivation, which is a state of apathy or listlessness. Motivation is studied in fields like psychology, motivation science, and philosophy. Motivational states are characterized by their direction, intensity, and persistence. The direction of a motivational state is shaped by the goal it aims to achieve. Intensity is the strength of the state and affects whether the state is translated into action and how much effort is employed. Persistence refers to how long an individual is willing to engage in an activity. Motivation is often divided into two phases: in the first phase, the individual establishes a goal, while in the second phase, they attempt to reach this goal. Many types of motivation are discussed in the academic literature. Intrinsic motivation comes from internal factors like enjoyment and curiosity. It contrasts with extrinsic motivation, which is driven by external factors like obtaining rewards and avoiding punishment. For conscious motivation, the individual is aware of the motive driving the behavior, which is not the case for unconscious motivation. Other types include rational and irrational motivation, biological and cognitive motivation, short term and long term motivation, and egoistic and altruistic motivation. Theories of motivation are conceptual frameworks that seek to explain motivational phenomena. Content theories aim to describe which internal factors motivate people and which goals they commonly follow. Examples are the hierarchy of needs, the two factor theory, and the learned needs theory. They contrast with process theories, which discuss the cognitive, emotional, and decision making processes that underlie human motivation, like expectancy theory, equity theory, goal setting theory, self determination theory, and reinforcement theory. Motivation is relevant to many fields. It affects educational success, work performance, athletic success, and economic behavior. It is further pertinent in the fields of personal development, health, and criminal law.
Анықтама, өлшеу және семантикалық өріс
Мотивация көбінесе адамдарды мақсатқа бағытталған мінез-құлыққа ұмтылуға және одан арылуға итермелейтін ішкі күй немесе күш ретінде түсініледі. Мотивациялық күйлер адамдар мен жануарлардың белгілі бір уақытта белгілі бір мінез-құлықты бастауы, жалғастыра беруі немесе тоқтатуының себебін түсіндіреді. Мотивациялық күйлер мақсатпен, сондай-ақ мақсатқа жұмсалатын күш-жігердің қарқындылығы мен ұзақтығымен сипатталады. Мотивациялық күйлердің күші әртүрлі дәрежеде болады. Күйдің дәрежесі жоғары болса, оның мінез-құлыққа әсер ету ықтималдығы төмен дәрежесіне қарағанда артық. Мотивация, белгілі бір қызметке деген қызығушылықтың жоқтығы немесе оған қарсылық таныту болып табылатын амотивациядан өзгеше. «Мотивация» сөзі кейде басқа мағынада қолданылып, біреуді ынталандыру әрекетін немесе бір нәрсені істеудің себебін немесе мақсатын білдіруі мүмкін. Бұл сөз латын тіліндегі «movere» (қозғау) деген сөзден шыққан. Мотивацияны зерттейтін дәстүрлі ғылым – психология. Ол мотивацияның қалай пайда болатынын, оған қандай факторлар әсер ететінін және оның қандай салдарлары болатынын зерттейді. Мотивация ғылымы – бұл жақында пайда болған зерттеу саласы, ол әртүрлі ғылымдардың білімдерін байланыстыруға бағытталған интегративтік тәсілді қолданады. Неврология мидың қызметін қамтамасыз ететін аймақтар мен нейротрансмиттерлер сияқты негізгі нейрологиялық механизмдерге қызығушылық танытады. Философия мотивацияның мәнін түсіндіруге және оның басқа ұғымдармен байланысын анықтауға тырысады. Мотивация тікелей байқала алмайды, бірақ оны басқа белгілер арқылы анықтауға болады. Оны анықтау және өлшеудің әртүрлі тәсілдері бар. Ең көп қолданылатын тәсіл – өзіндік бағалау және сауалнамалар. Олар «Сіз қаншалықты ынталысыз?» сияқты тікелей сұрақтарды қамтуы мүмкін, сонымен қатар мақсаттарға, сезімдерге және белгілі бір іс-әрекетке жұмсалған күш-жігерге қатысты қосымша факторлар туралы сұрақтарды да қамтуы мүмкін. Тағы бір тәсіл – адамды сырттан бақылау. Бұл мінез-құлықтағы өзгерістерді зерттеуді қамти алады, сонымен қатар мидың белсенділігі мен терінің өткізгіштігін өлшеу сияқты қосымша әдістерді де қамтуы мүмкін.
Motivation is often understood as an internal state or force that propels individuals to engage and persist in goal directed behavior. Motivational states explain why people or animals initiate, continue, or terminate a certain behavior at a particular time. Motivational states are characterized by the goal they aim for, as well as the intensity and duration of the effort devoted to the goal. Motivational states have different degrees of strength. If a state has a high degree then it is more likely to influence behavior than if it has a low degree. Motivation contrasts with amotivation, which is a lack of interest in a certain activity or a resistance to it. In a slightly different sense, the word "motivation" can also refer to the act of motivating someone and to a reason or goal for doing something. It comes from the Latin term movere (to move). The traditional discipline studying motivation is psychology. It investigates how motivation arises, which factors influence it, and what effects it has. Motivation science is a more recent field of inquiry focused on an integrative approach that tries to link insights from different subdisciplines. Neurology is interested in the underlying neurological mechanisms, such as the involved brain areas and neurotransmitters. Philosophy aims to clarify the nature of motivation and understand its relation to other concepts. Motivation is not directly observable but has to be inferred from other characteristics. There are different ways to do so and measure it. The most common approach is to rely on self reports and use questionnaires. They can include direct questions like "how motivated are you?" but may also inquire about additional factors in relation to the goals, feelings, and effort invested in a particular activity. Another approach is based on external observation of the individual. This can concern studying behavioral changes but may also include additional methods like measuring brain activity and skin conductance.
Академиялық анықтамалар
Мотивацияның көптеген академиялық анықтамалары ұсынылған, бірақ оның нақты сипаттамасына қатысты бірлік жоқ. Бұл, ішінара, мотивацияның көптеген қырлары бар күрделі құбылыс болғандықтан және әртүрлі анықтамалар көбінесе әртүрлі қырларға назар аударады. Кейбір анықтамалар ішкі факторларды баса көрсетеді. Бұл қалаулар мен ниеттерге қатысты психологиялық аспектілерді немесе физиологиялық қажеттіліктерге қатысты физиологиялық аспектілерді қамтуы мүмкін. Мысалы, Джон Дьюи мен Абрахам Маслоу мотивацияны құштарлықтың бір түрі ретінде түсіну үшін психологиялық көзқарас қолданады, ал Джексон Битти мен Чарльз Рэнсом Галлистель оны аштық пен шөл сияқты физиологиялық процесс ретінде қарастырады. Кейбір анықтамалар адам мен жануарлар мотивациясының арасындағы байланысты күшейтеді, бірақ басқалары екеуінің арасында нақты айырмашылық жасайды. Бұл көбінесе адамдардың себептермен әрекет ететіні және олардың ең күшті күйзелісіне механикалық түрде итермеленбейтіні туралы идеямен нығайтылады. Осыған байланысты да келіспеушіліктер бар. Осы мәселеге баса назар аударатын анықтамалар мотивацияны көбінесе ең тиімді мінез-құлықты ұтымды түрде қарастырудың саналы процесі ретінде түсіндіреді. Басқа көзқарас санасыз және жартылай саналы факторлардың көптігін атап көрсетеді. Тағы да басқа анықтамалар мотивацияны мінез-құлықты бағыттап, сақтап тұруға энергия беретін қозғыш күй ретінде сипаттайды. Мысалы, К. Б. Мадсен мотивацияны "мінез-құлықтың артындағы қозғаушы күш" деп санайды, ал Эллиотт С. Ватенштейн мен Родерик Вонг мотивацияның салдарына қызығушылық танытатын мақсатқа бағытталған мінез-құлыққа алып келетінін атап көрсетеді. Мотивациядағы мақсаттардың ролі кейде соқыр рефлекстерге немесе бекітілген стимул-жауап схемаларына қарама-қарсы, икемді мінез-құлыққа әкеледі деген пікірмен байланысты. Бұл идея жеке адамдар мақсатқа жету үшін құралдарды қолданады және қолданатын құралдарына қатысты икемді болады. Осы көзқарас бойынша, егеуқырлардың тамақтану мінез-құлқы мотивацияға негізделген, өйткені олар аштықтарын қанағаттандыру үшін күрделі лабиринттерді өтуге үйрене алады, ал бұл құбылыс шыбындардың стимулға байланысты тамақтану мінез-құлқына тән емес. Кейбір психологтар мотивацияны уақытша және қайтымды процесс деп сипаттайды. Мысалы, Роберт А. Хинде мен Джон Алкок оны стимулдарға жауап беруге әсер ететін өткінші күй ретінде қарастырады. Бұл тәсіл мотивацияны тұрақты мінез-құлық өзгерістерін тудыратын оқыту сияқты құбылыстармен салыстыруға мүмкіндік береді. Анықтамалардың көптігі және бірлік болмауы кейбір теоретиктерді, мысалы психологтар Б. Н. Баннелл мен Дональд А. Дьюсбериді мотивация ұғымының теориялық тұрғыдан пайдалы екендігіне күмәндануға және оны тек гипотетикалық құрылым ретінде қарастыруға итермеледі.
Many academic definitions of motivation have been proposed but there is little consensus on its precise characterization. This is partly because motivation is a complex phenomenon with many aspects and different definitions often focus on different aspects. Some definitions emphasize internal factors. This can involve psychological aspects in relation to desires and volitions or physiological aspects regarding physical needs. For example, John Dewey and Abraham Maslow use a psychological perspective to understand motivation as a form of desire while Jackson Beatty and Charles Ransom Gallistel see it as a physical process akin to hunger and thirst. Some definitions stress the continuity between human and animal motivation, but others draw a clear distinction between the two. This is often emphasized by the idea that human agents act for reasons and are not mechanistically driven to follow their strongest impulse. A closely related disagreement concerns the role of awareness and rationality. Definitions emphasizing this aspect understand motivation as a mostly conscious process of rationally considering the most appropriate behavior. Another perspective emphasizes the multitude of unconscious and subconscious factors responsible. Other definitions characterize motivation as a form of arousal that provides energy to direct and maintain behavior. For instance, K. B. Madsen sees motivation as "the 'driving force' behind behavior" while Elliott S. Vatenstein and Roderick Wong emphasize that motivation leads to goal oriented behavior that is interested in consequences. The role of goals in motivation is sometimes paired with the claim that it leads to flexible behavior in contrast to blind reflexes or fixed stimulus response patterns. This is based on the idea that individuals use means to bring about the goal and are flexible in regard to what means they employ. According to this view, the feeding behavior of rats is based on motivation since they can learn to traverse through complicated mazes to satisfy their hunger, which is not the case for the stimulus bound feeding behavior of flies. Some psychologists define motivation as a temporary and reversible process. For example, Robert A. Hinde and John Alcock see it as a transitory state that affects responsiveness to stimuli. This approach makes it possible to contrast motivation with phenomena like learning which bring about permanent behavioral changes. The multitude of definitions and the lack of consensus have prompted some theorists, like psychologists B. N. Bunnell and Donald A. Dewsbury, to doubt that the concept of motivation is theoretically useful and to see it instead as a mere hypothetical construct.
Семантикалық өріс
"Мотивация" термині "мотив" терминімен тығыз байланысты және екі термин көбінесе синонимдер ретінде қолданылады. Дегенмен, кейбір теоретиктер олардың дәл мағыналарын техникалық терминдер ретінде ажыратады. Мысалы, психолог Андреа Фукс мотивацияны "жеке мотивтердің қосындысы" деп түсіндіреді. Психолог Рут Канфердің пікірінше, мотивтер – бұл тұрақты қалыптасқан бейімділіктер, олар мотивацияның өзгеруге бейімді табиғатынан өзгеше. Қабілет – бұл әрекетті орындау мүмкіндігі, мысалы, жүру немесе жазу қабілеті. Адамдар қабілеттерін пайдаланбастан-ақ ие болуы мүмкін. Егер олар бір нәрсе жасауға қабілетті болса, оларды ынталандыру ықтимал, бірақ қабілет болу міндетті емес және сәйкес қабілетсіз де болса ынталандыруға болады. Күш-жігер – бұл қабілетті қолдану кезінде жұмсалатын физикалық және рухани энергия. Ол мотивацияға байланысты, ал жоғары мотивация жоғары күш-жігермен байланысты. Нәтижесіндегі орындалу сапасы қабілетке, күш-жігерге және мотивацияға байланысты.
The term "motivation" is closely related to the term "motive" and the two terms are often used as synonyms. However, some theorists distinguish their precise meanings as technical terms. For example, psychologist Andrea Fuchs understands motivation as the "sum of separate motives". According to psychologist Ruth Kanfer, motives are stable dispositional tendencies that contrast with the dynamic nature of motivation as a fluctuating internal state. An ability is a power to perform an action, like the ability to walk or to write. Individuals can have abilities without exercising them. They are more likely to be motivated to do something if they have the ability to do it, but having an ability is not a requirement and it is possible to be motivated while lacking the corresponding ability. Effort is the physical and mental energy invested when exercising an ability. It depends on motivation and high motivation is associated with high effort. The quality of the resulting performance depends on the ability, effort, and motivation.
Құралымдар мен кезеңдер
Мотивация – күрделі құбылыс, ол көбінесе түрлі компоненттер мен сатылар тұрғысынан талданады. Компоненттер – әртүрлі мотивациялық күйлерге тән ортақ белгілер. Бағыт, қарқындылық және тұрақтылық жиі талқыланатын компоненттер болып табылады. Сатылар немесе кезеңдер – мотивацияның уақыт өте қалай дамитынын көрсетеді, мысалы, бастапқы мақсат қою сатысы, одан кейін мақсатқа жету сатысы. Бұл мәселе мотивацияға жауапты психикалық құбылыстардың түрлі түрлерімен байланысты, мысалы, тілектер, сенімдер және рационалды ой-өріс. Кейбір теоретиктер бір нәрсені жасауға деген құштарлықтың барлық мотивациялық күйлердің маңызды бөлігі деп санайды. Бұл көзқарас, бір нәрсені жасауға деген құштарлық осы іс-әрекетпен айналысуға жұмсалатын күш-жігерді негіздеуге мүмкіндік береді деген ойға негізделген. Дегенмен, бұл көзқарас кеңінен қабылданбаған, және кем дегенде кейбір жағдайларда, әрекеттерге сенімдер немесе рационалды ой-өріс сияқты басқа психикалық құбылыстар ықпал ететіні айтылған. Мысалы, адам ауырсынуға төтеп беруге тура келсе де, тамыр жолдарына ем жасатуға мәжбүр болуы мүмкін, себебі ол бұл қажеттілік деп қорытындылайды, тіпті ол оны қатты қаламайды.
Motivation is a complex phenomenon that is often analyzed in terms of different components and stages. Components are aspects that different motivational states have in common. Often discussed components are direction, intensity, and persistence. Stages or phases are temporal parts of how motivation unfolds over time, like the initial goal setting stage in contrast to the following goal striving stage. A closely related issue concerns the different types of mental phenomena that are responsible for motivation, like desires, beliefs, and rational deliberation. Some theorists hold that a desire to do something is an essential part of all motivational states. This view is based on the idea that the desire to do something justifies the effort to engage in this activity. However, this view is not generally accepted and it has been suggested that at least in some cases, actions are motivated by other mental phenomena, like beliefs or rational deliberation. For example, a person may be motivated to undergo a painful root canal treatment because they conclude that it is a necessary thing to do even though they do not actively desire it.
Құралымдары
Мотивация кейде үш негізгі компонент тұрғысынан талқыланады: бағыт, қарқындылық және табандылық. Бағыт – адамдардың таңдаған мақсаты. Олар осы мақсатқа өз күш-жігерін жұмсайды. Мысалы, егер бір бөлмедес киноға барса, екіншісі кешкі тойға барса, екеуінің де мотивациясы бар, бірақ олардың мотивациялық жағдайлары ұстанған бағыттарына қатысты әртүрлі. Ізделінетін мақсат көбінесе мақсат-құрал қатынастарының иерархиясының бір бөлігін құрайды. Бұл дегеніміз, жоғары деңгейдегі мақсатқа жету үшін бірнеше қадамды немесе төменгі деңгейдегі мақсаттарды орындау қажет болуы мүмкін. Мысалы, толық мақала жазудың жоғары деңгейлі мақсатына жету үшін мақаланың әртүрлі бөлімдерін жазу сияқты төменгі деңгейдегі мақсаттарды іске асыру керек. Кейбір мақсаттар нақты, мысалы, салмақты 3 кг-ға азайту, ал басқалары нақты емес, мысалы, мүмкіндігінше көп салмақтан арылу. Нақты мақсаттар көбінесе мотивация мен өнімділікке оң әсер етеді, өйткені жоспарлауды және прогресті бақылауды жеңілдетеді. Мақсат адамның мотивациялық себебін көрсетеді және олардың қандай да бір әрекетті неге қолдайтынын және оған неге қатысатынын түсіндіреді. Мотивациялық себептер нормативтік себептермен қарама-қарсы, олар не істеу керектігін немесе әрекеттің объективті түрде дұрыс болуын анықтайтын фактілер. Мотивациялық себептер нормативтік себептермен үйлесімді болуы мүмкін, бірақ бұл әрқашан бола бермейді. Мысалы, егер торт уланған болса, бұл үй иесінің қонақтарға ұсынбауы үшін нормативтік себеп болып табылады. Бірақ егер олар удың бар-жоғын білмесе, сыпайылық оларды оны ұсынуға итермелеуші себеп болуы мүмкін. Мотивацияның қарқындылығы адамның белгілі бір міндетке қаншалықты күш салуға дайын екендігіне сәйкес келеді. Мысалы, бір жаттығуда екі спортшы бірдей бағытқа ие, бірақ егер біреуі барынша күш салса, екіншісі минималды күш салса, олардың ынталандыру қарқындылығы бойынша айырмашылық болады. Кейбір теоретиктер осы компонент үшін «күш-жігер» терминін «қарқындылықтан» гөрі қолданады. Мотивациялық жағдайдың күші оның іс-қимылға айналуына да әсер етеді. Бір теория бойынша, әртүрлі мотивациялық жағдайлар бір-бірімен бәсекелеседі және ең жоғары таза күшке ие әрекет ғана іске асырылады. Алайда, бұл әрқашан дұрыс па деген күмән бар. Мысалы, рационалды ойлау кезінде адам өзінің ең күшті ниетіне қарсы әрекет ете алуы мүмкін деп ұсынылған. Тағы бір мәселе – бұл көзқарас ерік бостандығының бар екендігін жоққа шығаратын детерминизмнің бір түріне әкелуі мүмкін. Табандылық – мотивацияның ұзақ мерзімді компоненті және жеке тұлғаның қандай да бір іс-әрекетте қанша уақыт қатысатынын көрсетеді. Жоғары деңгейдегі мотивациялық табандылық уақыт өте келе тұрақты берілгендік ретінде көрінеді. Мотивацияның компоненттерін шектеулі ресурстарды бөлуге ұқсас түсінуге болады: бағыт, қарқындылық және табандылық энергияны қайда, қаншалықты және қанша уақытқа бөлу керектігін анықтайды. Тиімді әрекет үшін барлық үш деңгейде дұрыс мотивация болуы маңызды: қажетті қарқындылықпен және табандылықпен тиісті мақсатқа жету.
Motivation is sometimes discussed in terms of three main components: direction, intensity, and persistence. Direction refers to the goal people choose. It is the objective in which they decide to invest their energy. For example, if one roommate decides to go to the movies while the other visits a party, they both have motivation but their motivational states differ in regard to the direction they pursue. The pursued objective often forms part of a hierarchy of means end relationships. This implies that several steps or lower level goals may have to be fulfilled to reach a higher level goal. For example, to achieve the higher level goal of writing a complete article, one needs to realize different lower level goals, like writing different sections of the article. Some goals are specific, like reducing one's weight by 3 kg, while others are non specific, like losing as much weight as possible. Specific goals often affect motivation and performance positively by making it easier to plan and track progress. The goal belongs to the individual's motivational reason and explains why they favor an action and engage in it. Motivational reasons contrast with normative reasons, which are facts that determine what should be done or why a course of action is objectively good. Motivational reasons can be in tune with normative reasons but this is not always the case. For example, if a cake is poisoned then this is a normative reason for the host not to offer it to their guests. But if they are not aware of the poison then politeness may be their motivating reason to offer it. The intensity of motivation corresponds to how much energy someone is willing to invest into a particular task. For instance, two athletes engaging in the same drill have the same direction but differ concerning the motivational intensity if one gives their best while the other only puts in minimal effort. Some theorists use the term "effort" rather than "intensity" for this component. The strength of a motivational state also affects whether it is translated into action. One theory states that different motivational states compete with each other and that only the behavior with the highest net force of motivation is put into action. However, it is controversial whether this is always true. For example, it has been suggested that in cases of rational deliberation, it may be possible to act against one's strongest motive. Another problem is that this view may lead to a form of determinism that denies the existence of free will. Persistence is the long term component of motivation and refers to how long an individual engages in an activity. A high level of motivational persistence manifests itself in a sustained dedication over time. The components of motivation can be understood in analogy to the allocation of limited resources: direction, intensity, and persistence determine where to allocate energy, how much of it, and for how long. For effective action, it is usually relevant to have the right form of motivation on all three levels: to pursue an appropriate goal with the required intensity and persistence.
Кезеңдер
Мотивация процесі көбінесе екі кезеңге бөлінеді: мақсат қою және мақсатқа ұмтылу. Мақсат қою – мотивацияның бағытын анықтайтын кезең. Ол әртүрлі әрекеттердің артықшылықтары мен кемшіліктерін қарастыруды және содан кейін қол жеткізуге ниеттенген мақсатқа бекінуді қамтиды. Мақсат қою процесінің өзі жоспардың орындалуына кепілдік бермейді. Бұл мақсатқа ұмтылу кезеңінде жүзеге асады, онда адам жоспарды іске асыруға тырысады. Ол әрекетті бастаудан басталады және сәттілікке жету үшін күш салу мен түрлі стратегияларды сынауды қамтиды. Бұл кезеңде түрлі қиындықтар туындауы мүмкін. Адам мақсатқа бағытталған мінез-құлықты бастау үшін жігерлі болуы керек және кедергілерге тап болғанда, алаңдаушылыққа еріп, мақсатынан айнымауы тиіс. Сондай-ақ, таңдалған құралдардың тиімділігіне және тым көп күш жұмсамауына көз жеткізуі қажет. Мақсат қою мен мақсатқа ұмтылу әдетте ерекше кезеңдер ретінде қарастырылады, бірақ олар әртүрлі жолдармен байланысты болуы мүмкін. Мақсатқа жету барысындағы нәтижелеріне байланысты, адам мақсатын түзетуі мүмкін. Мысалы, егер нәтиже күткеннен нашар болса, мақсатын төмендетуі мүмкін. Бұл, әрекетке жұмсалатын күш-жігерді реттеумен бірге жүреді. Эмоционалдық жағдайлар мақсаттарды қалай қоюға және қайсысына басымдық беруге әсер етеді. Оң эмоциялар мақсаттың құндылығына сенімділікпен байланысты және оң нәтижелерді іздеуге итермелейді. Керісінше, теріс эмоциялар пессимизмге алып келіп, жаман нәтижелерден қашуға ұмтылуға себеп болады. Кейбір теоретиктер одан әрі кезеңдерді ұсынады. Мысалы, психолог Барри Циммерман нәтижеден кейін өзін-өзі талдау кезеңін қосады. Тағы бір тәсіл – жоспарлаудың екі бөлігін ажырату: біріншісі мақсатты таңдаудан, ал екіншісі осы мақсатты қалай іске асыруды жоспарлаудан тұрады.
The process of motivation is commonly divided into two stages: goal setting and goal striving. Goal setting is the phase in which the direction of motivation is determined. It involves considering the reasons for and against different courses of action and then committing oneself to a goal one aims to achieve. The goal setting process by itself does not ensure that the plan is carried out. This happens in the goal striving stage, in which the individual tries to implement the plan. It starts with the initiation of the action and includes putting in effort and trying different strategies to succeed. Various difficulties can arise in this phase. The individual has to muster the initiative to get started with the goal directed behavior and stay committed even when faced with obstacles without giving in to distractions. They also need to ensure that the chosen means are effective and that they do not overexert themselves. Goal setting and goal striving are usually understood as distinct stages but they can be intertwined in various ways. Depending on the performance during the striving phase, the individual may adjust their goal. For example, if the performance is worse than expected, they may lower their goals. This can go hand in hand with adjusting the effort invested in the activity. Emotional states affect how goals are set and which goals are prioritized. Positive emotions are associated with optimism about the value of a goal and create a tendency to seek positive outcomes. Negative emotions are associated with a more pessimistic outlook and tend to lead to the avoidance of bad outcomes. Some theorists have suggested further phases. For example, psychologist Barry J. Zimmerman includes an additional self reflection phase after the performance. A further approach is to distinguish two parts of the planning: the first part consists in choosing a goal while the second part is about planning how to realize this goal.
Түрлері
Академиялық әдебиеттерде мотивацияның көптеген түрлері талқыланады. Олар өрбуіне жауапты жатқан негізгі механизмдер, қуылатын мақсаттар, қамтитын уақыт көлемі және кімге арналғаны бойынша бір-бірінен өзгешеленеді.
Many different types of motivation are discussed in the academic literature. They differ from each other based on the underlying mechanisms responsible for their manifestation, what goals are pursued, what temporal horizon they encompass, and who is intended to benefit.
Ішкі және сыртқы
Ішкі және сыртқы мотивация арасындағы айырмашылық мотивацияның көзіне немесе бастауына негізделеді. Ішкі мотивация адамның ішкі дүниесінен туындайды және оны ләззат, қызығушылық немесе қанағат сезімі сияқты ішкі факторлар жетелейді. Адамдар қандай да бір іс-әрекетті оның өзі үшін жасағанда ол орын алады. Бұл эмоциялық факторларға байланысты болуы мүмкін, яғни адам сол әрекеттен ләззат алып, жақсы сезінеді, немесе танымдық факторларға байланысты, оны пайдалы немесе мағыналы деп санайды. Мысалы, түскі үзілісте тек көңіл көтеру үшін баскетбол ойнаған адам – ішкі мотивацияның мысалы. Егер студент үй тапсырмасын ата-анасының жазалауынан қорқып жасаса, онда бұл сыртқы мотивацияның нәтижесі. Ішкі мотивация көбінесе сыртқы мотивациядан жоғары бағаланады, себебі ол шынайы құштарлық, шығармашылық, мақсат сезімі және жеке дербестікпен байланысты. Сонымен қатар, ол мықты ұмтылыс пен табандылыққа әкеледі. Ішкі мотивация – танымдық, әлеуметтік және физикалық дамудың маңызды факторы. Ішкі мотивацияның деңгейіне дербестік сезімі және басқалардан алатын оң кері байланыс сияқты түрлі жағдайлар әсер етеді. Білім беру саласында ішкі мотивация жоғары сапалы оқуға ықпал етеді. Дегенмен, сыртқы мотивацияның да өз артықшылықтары бар: ол адамдарды табиғи түрде қызықты немесе әдемі деп санамайтын пайдалы немесе қажетті тапсырмаларды орындауға ынталандыруы мүмкін. Кейбір теоретиктер ішкі және сыртқы мотивация арасындағы айырмашылықты нақты дихотомия емес, спектр ретінде қарастырады. Бұл идеяға сәйкес, қаншалықты дербес болса, соғұрлым ішкі мотивациямен байланысты болады.
The distinction between intrinsic and extrinsic motivation is based on the source or origin of the motivation. Intrinsic motivation comes from within the individual and is driven by internal factors, like enjoyment, curiosity, or a sense of fulfillment. It occurs when people pursue an activity for its own sake. It can be due to affective factors, when the person engages in the behavior because it feels good, or cognitive factors, when they see it as something good or meaningful. An example of intrinsic motivation is a person who plays basketball during lunch break only because they enjoy it. For instance, if a student does their homework because they are afraid of being punished by their parents then extrinsic motivation is responsible. Intrinsic motivation is often more highly regarded than extrinsic motivation. It is associated with genuine passion, creativity, a sense of purpose, and personal autonomy. It also tends to come with stronger commitment and persistence. Intrinsic motivation is a key factor in cognitive, social, and physical development. The degree of intrinsic motivation is affected by various conditions, including a sense of autonomy and positive feedback from others. In the field of education, intrinsic motivation tends to result in high quality learning. However, there are also certain advantages to extrinsic motivation: it can provide people with motivation to engage in useful or necessary tasks which they do not naturally find interesting or enjoyable. Some theorists understand the difference between intrinsic and extrinsic motivation as a spectrum rather than a clear dichotomy. This is linked to the idea that the more autonomous an activity is, the more it is associated with intrinsic motivation.
Білгіш және беймәлім
Адамның саналы мотивациясы – адамның білетін ниеттерін қамтиды. Ол мақсаттар мен негізгі құндылықтарды нақты тануды қамтиды. Саналы мотивация мақсатты қалыптастырумен, оны іске асыру жоспарымен және қадамдық бақылаумен байланысты. Кейбір теоретиктер осы процесте өзіндік сананы жоспарлайтын, бастайтын, реттейтін және мінез-құлықты бағалайтын тұлға ретінде көрсетеді. Саналы мотивацияның мысалы – киім дүкеніндегі адамның «мен көйлек сатып алғым келеді» деуі және содан кейін көйлек сатып алуы. Адамның санасыз мотивациясы – адамның білмейтін ниеттерін білдіреді. Оны терең бойға сіңген сенімдер, құштарлықтар және сана деңгейінен төмен жұмыс істейтін сезімдер жетелеуі мүмкін. Мысалдарға өткен тәжірибелердің жасырын әсері, шешілмеген қайшылықтар, жасырын қорқыныштар және қорғаныс механизмдері жатады. Бұл әсерлер шешімдерге, мінез-құлыққа әсер етеді және әдеттерді қалыптастырады. Санасыз мотивацияның мысалы – ғалымның өзінің ғылыми еңбегінің ғылымға пайда келтіруге деген игі ниеттің таза көрінісі деп санайтыны, бірақ оның нағыз ниеті – танылмаған даңққа деген қажеттілік. Сыртқы жағдайлар да санасыз мінез-құлықтың негізіндегі мотивацияға әсер етуі мүмкін. Мысалы, алдын ала берілген ақпараттың әсері, онда бұрынғы ынталандыру адамның осы әсерді сезінбестен кейінгі ынталандыруға реакциясын өзгертеді. Санасыз мотивация Зигмунд Фрейдтің психоанализіндегі маңызды тақырып. Мотивацияның алғашқы теориялары көбінесе саналы мотивацияның мотивацияның басты түрі екенін болжады. Алайда, бұл көзқарас кейінгі әдебиеттерде сынға ұшырады және олардың салыстырмалы ықпалы туралы академиялық консенсус жоқ. Рационалды мотивация иррационалды мотивацияға қарама-қарсы, онда адамның мінез-құлқына түсіндіретін нақты себебі жоқ. Мұндай жағдайда адам өзінің терең мотивациясының бастауын және мінез-құлқының құндылықтарымен қалай үйлесетінін толық түсінбейді. Мысалы, ашуға ерік беріп, әрекеттерінің салдары туралы ойланбастан, импульсті түрде әрекет ету осыған жатады. Рационалды және иррационалды мотивация экономика саласында маңызды рөл атқарады. Экономикалық субъектілердің мінез-құлқын болжау үшін олардың рационалды түрде әрекет ететіні жиі болжанады. Бұл салада рационалды мінез-құлық – жеке мүддеге сай келетін, ал иррационалды мінез-құлық – жеке мүддеге қарсы келетін мінез-құлық ретінде түсініледі. Мысалы, фирмалардың пайданы барынша арттыруы жеке мүддесі есебінде қарастырылады, сондықтан осы нәтижеге әкелетін әрекеттер рационалды, ал пайданы арттыруға кедергі келтіретін әрекеттер иррационалды болып саналады. Алайда, кең мағынада қарастырылғанда, рационалды мотивация – басқаларға пайда келтіруге деген ниетпен туындайтын мінез-құлықты қамтитын кең ұғым, яғни рационалды альтруизм.
Conscious motivation involves motives of which the person is aware. It includes the explicit recognition of goals and underlying values. Conscious motivation is associated with the formulation of a goal and a plan to realize it as well as its controlled step by step execution. Some theorists emphasize the role of the self in this process as the entity that plans, initiates, regulates, and evaluates behavior. An example of conscious motivation is a person in a clothing store who states that they want to buy a shirt and then goes on to buy one. Unconscious motivation involves motives of which the person is not aware. It can be guided by deep rooted beliefs, desires, and feelings operating beneath the level of consciousness. Examples include the unacknowledged influences of past experiences, unresolved conflicts, hidden fears, and defense mechanisms. These influences can affect decisions, impact behavior, and shape habits. An example of unconscious motivation is a scientist who believes that their research effort is a pure expression of their altruistic desire to benefit science while their true motive is an unacknowledged need for fame. External circumstances can also impact the motivation underlying unconscious behavior. An example is the effect of priming, in which an earlier stimulus influences the response to a later stimulus without the person's awareness of this influence. Unconscious motivation is a central topic in Sigmund Freud's psychoanalysis. Early theories of motivation often assumed that conscious motivation is the primary form of motivation. However, this view has been challenged in the subsequent literature and there is no academic consensus on the relative extent of their influence. Rational motivation contrasts with irrational motivation, in which the person has no good reason that explains the behavior. In this case, the person lacks a clear understanding of the deeper source of motivation and in what sense the behavior is in tune with their values. This can be the case for impulsive behavior, for example, when a person spontaneously acts out of anger without reflecting on the consequences of their actions. Rational and irrational motivation play a key role in the field of economics. In order to predict the behavior of economic actors, it is often assumed that they act rationally. In this field, rational behavior is understood as behavior that is in tune with self interest while irrational behavior goes against self interest. For example, based on the assumption that it is in the self interest of firms to maximize profit, actions that lead to that outcome are considered rational while actions that impede profit maximization are considered irrational. However, when understood in a wider sense, rational motivation is a broader term that also includes behavior motivated by a desire to benefit others as a form of rational altruism.
Биологиялық және танымдық
Биологиялық мотивация – физиологиялық қажеттіліктерден туындайтын мотивтер. Мысалдарға аштық, шөлдеу, жыныстық құштарлық және ұйқыға деген қажеттілік жатады. Олар сондай-ақ бастапқы, физиологиялық немесе органикалық мотивтер деп аталады. Биологиялық мотивация ояну күйімен және эмоционалдық өзгерістермен байланысты. Оның бастауы – стимулға жауап беру үлгілерін басқаратын туа біткен механизмдерде. Когнитивтік мотивация – психологиялық деңгейде туындайтын мотивтерге қатысты. Оларға байланысқа түсу, бәсекелестік, жеке мүдделер, өзін-өзі дамыту, сондай-ақ кемелдікке, әділдікке, сұлулыққа және шындыққа ұмтылыс кіреді. Олар екіншілік, психологиялық, әлеуметтік немесе жеке мотивтер деп те аталады. Олар көбінесе жоғарырақ немесе күрделі мотивация түрі ретінде қарастырылады. Ақпаратты өңдеу және түсіндіру когнитивтік мотивацияда маңызды рөл атқарады. Когнитивтік мотивацияға негізделген мінез-құлық – туа біткен рефлекс емес, бұл өткен тәжірибелер мен күтілетін нәтижелерге сүйенетін қолда бар ақпаратқа икемді жауап. Ол қажетті нәтижелерді нақты формулировкалаумен және осы нәтижелерді іске асыруға бағытталған мінез-құлықпен байланысты. Адам мотивациясы туралы кейбір теориялар биологиялық себептерді барлық мотивацияның бастауы ретінде қарастырады. Олар адамның мінез-құлқын жануарлардың мінез-құлқымен салыстырады. Басқа теориялар биологиялық және когнитивтік мотивацияны ескереді, ал кейбіреулері когнитивтік мотивацияға басты назар аударады.
Biological motivation concerns motives that arise due to physiological needs. Examples are hunger, thirst, sex, and the need for sleep. They are also referred to as primary, physiological, or organic motives. Biological motivation is associated with states of arousal and emotional changes. Its source lies in innate mechanisms that govern stimulus response patterns. Cognitive motivation concerns motives that arise from the psychological level. They include affiliation, competition, personal interests, and self actualization as well as desires for perfection, justice, beauty, and truth. They are also called secondary, psychological, social, or personal motives. They are often seen as a higher or more refined form of motivation. The processing and interpretation of information play a key role in cognitive motivation. Cognitively motivated behavior is not an innate reflex but a flexible response to the available information that is based on past experiences and expected outcomes. It is associated with the explicit formulation of desired outcomes and engagement in goal directed behavior to realize these outcomes. Some theories of human motivation see biological causes as the source of all motivation. They tend to conceptualize human behavior in analogy to animal behavior. Other theories allow for both biological and cognitive motivation and some put their main emphasis on cognitive motivation.
Қысқа және ұзақ мерзімді
Қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді мотивация уақыт горизонты және негізгі мотивациялық механизмнің ұзақтығы тұрғысынан ерекшеленеді. Қысқа мерзімді мотивация дереу немесе жақын арада сыйақы алуға бағытталған. Ол импульсивті мінез-құлықпен байланысты. Бұл – өздігінен туып, кейіннен жойыла алатын, уақытша және ауытқитын құбылыс. Ұзақ мерзімді мотивация алыс болашақтағы мақсаттарға берілген тұрақты ұмтылыс. Ол мақсатқа жету үшін ұзақ уақыт бойы уақыт пен күш салуды білдіреді. Бұл көбінесе мақсат қою және жоспарлауды қажет ететін, ойластырылған процесс. Мысалы, шұғыл мәселелерге жауап беруде қысқа мерзімді мотивация маңызды, ал ұзақ мерзімді мотивация – алыс мақсаттарға жетудің кілтті факторы. Дегенмен, олар кейде бір-бірімен қарама-қайшы келіп, қарама-қарсы әрекеттерді қолдайды. Мысалы, бір түнгі қарым-қатынасқа құмар болатын үйленген адамды қарастырайық. Мұндай жағдайда, дереу ләззат алуға бағытталған қысқа мерзімді мотивация мен сенім мен адалдыққа негізделген сәтті некеге деген ұзақ мерзімді мотивация арасында қақтығыс тууы мүмкін. Тағы бір мысал – денсаулықты сақтауға деген ұзақ мерзімді мотивация мен бір сигарет тартуға деген қысқа мерзімді мотивацияның арасындағы айырмашылық.
Short term and long term motivation differ in regard to the temporal horizon and the duration of the underlying motivational mechanism. Short term motivation is focused on achieving rewards immediately or in the near future. It is associated with impulsive behavior. It is a transient and fluctuating phenomenon that may arise and subside spontaneously. Long term motivation involves a sustained commitment to goals in a more distant future. It encompasses a willingness to invest time and effort over an extended period before the intended goal is reached. It is often a more deliberative process that requires goal setting and planning. For example, short term motivation is central when responding to urgent problems while long term motivation is a key factor in pursuing far reaching objectives. However, they sometimes conflict with each other by supporting opposing courses of action. An example is a married person who is tempted to have a one night stand. In this case, there may be a clash between the short term motivation to seek immediate physical gratification and the long term motivation to preserve and nurture a successful marriage built on trust and commitment. Another example is the long term motivation to stay healthy in contrast to the short term motivation to smoke a cigarette.
Эгоистік және альтруистік
Эгоистік және альтруистік мотивация арасындағы айырмашылық күтілетін әрекеттен кімнің пайда көруіне байланысты. Эгоистік мотивация жеке мүддемен жетектеледі: адам өз пайдасы үшін немесе өз қажеттіліктері мен тілектерін қанағаттандыру үшін әрекет етеді. Бұл жеке мүдде әртүрлі формада болуы мүмкін, мысалы, дереу ләззат алу, мансаптық өсу, қаржылық сыйлықтар алу және басқалардың құрметіне ие болу. Альтруистік мотивация өзімшілдіксіз ниеттермен сипатталады және басқалардың әл-ауқаты туралы шынайы қамқорлықты қамтиды. Ол жеке пайда немесе сыйлық алу мақсатысыз, саудаға негізелмеген басқаларға көмектесу және қолдау көрсетуге деген ұмтылыспен байланысты. Психологиялық эгоизмнің даулы тезисіне сәйкес, альтруистік мотивация жоқ: барлық мотивация эгоистік. Бұл көзқарасты қолдаушылар тіпті сырттай альтруистік көрінетін мінез-құлықтың да эгоистік себептермен туындайтынын айтады. Мысалы, олар адамдардың басқаларға көмектесуден жақсы сезінетінін және осы жақсы сезінуге деген эгоистік тілек сыртқы альтруистік әрекеттердің артындағы нағыз ішкі мотивация екенін мәлімдей алады. Көптеген діндер альтруистік мотивацияның діни тәжірибенің маңызды бөлігі екенін баса көрсетеді. Мысалы, христиандық өзімшілдіксіз сүйіспеншілік пен қайырымдылықты Құдайдың еркін орындау және жақсы әлем құру жолы деп есептейді. Буддистер барлық сезімтал тіршілік иелеріне мейірімділікпен қарауды азапты жою құралы ретінде баса назар аударады.
The difference between egoistic and altruistic motivation concerns who is intended to benefit from the anticipated course of action. Egoistic motivation is driven by self interest: the person is acting for their own benefit or to fulfill their own needs and desires. This self interest can take various forms, including immediate pleasure, career advancement, financial rewards, and gaining respect from others. Altruistic motivation is marked by selfless intentions and involves a genuine concern for the well being of others. It is associated with the desire to assist and help others in a non transactional manner without the goal of obtaining personal gain or rewards in return. According to the controversial thesis of psychological egoism, there is no altruistic motivation: all motivation is egoistic. Proponents of this view hold that even apparently altruistic behavior is caused by egoistic motives. For example, they may claim that people feel good about helping other people and that their egoistic desire to feel good is the true internal motivation behind the externally altruistic behavior. Many religions emphasize the importance of altruistic motivation as a component of religious practice. For example, Christianity sees selfless love and compassion as a way of realizing God's will and bringing about a better world. Buddhists emphasize the practice of loving kindness toward all sentient beings as a means to eliminate suffering.
Басқалар
Академиялық әдебиеттерде мотивацияның көптеген басқа да түрлері талқыланады. Моральдық мотивация мен альтруистік мотивация тығыз байланысты. Оның қозғаушы күші – моральдық үкімдерге сай әрекет ету, оны «дұрыс істі жасау» ниетімен сипаттауға болады. Мысалы, досың ауырғанда уәдеңді орындау үшін барып тұрсаң, бұл – моральдық мотивацияның мысалы. Ол мотивацияның басқа түрлерімен, мысалы, киноға бару тілегімен қақтығысуы мүмкін. Моральдық философиядағы маңызды пікірталас интерналистердің пікірінше, моральдық үкімдер тікелей моральдық мотивацияны тудыра ала ма деген сұраққа қатысты. Экстерналистер бұған қарамастан, қосымша психикалық күйлер, мысалы, тілектер немесе эмоциялар қажет дейді, соның арқасында түсіндіруге болады. Экстерналистер бұл қосымша күйлердің моральдық үкімдерді әрқашан сүйемелдемейтінін, яғни моральдық мотивациясыз моральдық үкімдердің болуы мүмкін екенін айтады. Психопатияның кейбір түрлері мен мидың зақымдануы моральдық мотивацияны тежеуі мүмкін. Эдвард Деси және Ричард Райан сияқты өзін-өзі анықтау теориясының өкілдері автономды және бақыланатын мотивацияны ажыратады. Автономды мотивация – адамның еркімен әрекет етуімен немесе өзі қалағандықтан бір нәрсені жасауымен байланысты. Бақыланатын мотивацияда адам сыртқы күштердің ықпалымен бір нәрсені жасауға мәжбүр сезінеді. Жетістікке ұмтылу мотивациясы – кедергілерді жеңіп, кәмілдікке ұмтылу тілегі. Оның мақсаты – нақты сыртқы сыйлықтар болмаған жағдайда да жақсы орындау және жақсарту. Бұл сәтсіздікке ұшырау қорқынысымен тығыз байланысты. Спортта жетістікке ұмтылу мотивациясының мысалы – жақсы болу үшін күшті қарсыластарға қарсы тұратын адам. Адам мотивациясы кейде жануар мотивациясымен салыстырылады. Жануар мотивациясы саласы жануарлар мінез-құлқының себептерін және механизмдерін зерттейді. Бұл психология және зоология ғылымдарына жатады. Ол сыртқы ынталандыру мен ішкі күйлердің өзара әрекетіне ерекше мән береді. Сонымен қатар, жануардың белгілі бір мінез-құлқынан жеке тұлға ретінде және эволюция тұрғысынан қандай пайда көретінін қарастырады. Жануарлар мен адам мотивациясы салалары арасында маңызды ортақ белгілер бар. Жануар мотивациясын зерттеу көбінесе сыртқы ынталандырулар мен инстинктивті жауаптардың рөліне баса назар береді, ал еркін шешімдер мен кешіктірілген қанағаттандыру адам мотивациясын талқылау кезінде маңызды орын алады.
Many other types of motivation are discussed in the academic literature. Moral motivation is closely related to altruistic motivation. Its motive is to act in tune with moral judgments and it can be characterized as the willingness to "do the right thing". The desire to visit a sick friend to keep a promise is an example of moral motivation. It can conflict with other forms of motivation, like the desire to go to the movies instead. An influential debate in moral philosophy centers around the question of whether moral judgments can directly provide moral motivation, as internalists claim. Externalists provide an alternative explanation by holding that additional mental states, like desires or emotions, are needed. Externalists hold that these additional states do not always accompany moral judgments, meaning that it would be possible to have moral judgments without a moral motivation to follow them. Certain forms of psychopathy and brain damage can inhibit moral motivation. Self determination theorists, such as Edward Deci and Richard Ryan, distinguish between autonomous and controlled motivation. Autonomous motivation is associated with acting according to one's free will or doing something because one wants to do it. In the case of controlled motivation, the person feels pressured into doing something by external forces. Achievement motivation is the desire to overcome obstacles and strive for excellence. Its goal is to do things well and become better even in the absence of tangible external rewards. It is closely related to the fear of failure. An example of achievement motivation in sports is a person who challenges stronger opponents in an attempt to get better. Human motivation is sometimes contrasted with animal motivation. The field of animal motivation examines the reasons and mechanisms underlying animal behavior. It belongs to psychology and zoology. It gives specific emphasis to the interplay of external stimulation and internal states. It further considers how an animal benefits from a certain behavior as an individual and in terms of evolution. There are important overlaps between the fields of animal and human motivation. Studies on animal motivation tend to focus more on the role of external stimuli and instinctive responses while the role of free decisions and delayed gratification has a more prominent place when discussing human motivation.
Амотивация және акразия
Мотивация қызығушылықтың жоқтығымен қарама-қайшы келеді, яғни ынтаның болмауы. Ынтасыздық күйіндегі адамдар бейжайлық сезінеді немесе белгілі бір әрекетке қатысуға құлшыныс танытпайды. Мысалы, мектепте ынтасыз балалар сабақта пассивті болады, сыныптық іс-шараларға қатыспайды және мұғалімнің нұсқауларын орындамайды. Ынтасыздық өнімділікке, мақсатқа жетуге және жалпы денсаулыққа елеулі кедергі келтіруі мүмкін. Бұған негізсіз үміттер, әлсіздік сезімі, өзінің іс-әрекеттерінің нәтижеге қалай әсер ететінін түсінбеу сияқты факторлар себеп болуы мүмкін. Христиандық руханият саласында ацедия және акцидия терминдері рухани тәжірибелерге қатыспаумен байланысты ынтасыздық немесе әлсіздікті сипаттау үшін жиі қолданылады. Ынтасыздық көбінесе уақытша жағдай болып табылады. «Ынтасыздық синдромы» термині тұрақты және кең ауқымды жағдайды білдіреді. Ол көптеген әрекеттерге қатысты апатия мен белсенділіктің жоқтығын қамтиды және үйлесімсіздік, концентрациялану қабілетінің төмендеуі және есте сақтаудың бұзылуымен байланысты. Ынтасыздық акразиямен тығыз байланысты. Акразия күйіндегі адам белгілі бір әрекетті орындау керек деп санайды, бірақ оны іске асыруға өзін жетелеуге шамасы келмейді. Бұл адамның өзі істеуі керек деп ойлағандары мен іс жүзінде істеп жатқандары арасындағы ішкі конфликт бар екенін білдіреді. Акразияның себебі кейде адамның құштарлыққа бой жеткізіп, оған қарсы тұра алмауында. Осы себепті акразияны ерік-жігердің әлсіздігі деп те атайды. Өзінің мүддесіне зиян екенін білгенімен есірткіге тәуелді адам – акразияның мысалы. Акразия инкразияға қарама-қайшы келеді, онда адамның мотивациясы оның сенімдерімен үйлеседі.
Motivation contrasts with amotivation, which is an absence of interest. Individuals in the state of amotivation feel apathy or lack the willingness to engage in a particular behavior. For instance, amotivated children at school remain passive in class, do not engage in classroom activities, and fail to follow teacher instructions. Amotivation can be a significant barrier to productivity, goal attainment, and overall well being. It can be caused by factors like unrealistic expectations, helplessness, feelings of incompetence, and the inability to see how one's actions affect outcomes. In the field of Christian spirituality, the terms acedia and accidie are often used to describe a form of amotivation or listlessness associated with a failure to engage in spiritual practices. Amotivation is usually a temporary state. The term "amotivational syndrome" refers to a more permanent and wide reaching condition. It involves apathy and lack of activity in relation to a broad range of activities and is associated with incoherence, inability to concentrate, and memory disturbance. Amotivation is closely related to akrasia. A person in the state of akrasia believes that they should perform a certain action but cannot motivate themselves to do it. This means that there is an internal conflict between what a person believes they should do and what they actually do. The cause of akrasia is sometimes that a person gives in to temptations and is not able to resist them. For this reason, akrasia is also referred to as weakness of the will. An addict who compulsively consumes drugs even though they know that it is not in their best self interest is an example of akrasia. Akrasia contrasts with enkrasia, which is a state where a person's motivation aligns with their beliefs.
Теориялар
Мотивация теориялары – мотивациялық құбылыстарды түсіндіруге бағытталған негіздер мен принциптер жиынтығы. Олар мотивацияның қалай туындайтынын, оның себептері мен салдары қандай болатынын, сондай-ақ адамдарды қозғайтын жалпы мақсаттарды анықтауға тырысады. Осы арқылы, олар адамның неліктен бір әрекетті екіншісінен артық көретінін, қанша күш салатынын және белгілі бір мақсатқа жету үшін қаншалықты талмайтынын түсіндіреді. Мотивация теорияларының ең көп таралған айырмашылығы – мазмұндық теориялар мен процестік теориялар арасындағы бөлініс. Мазмұндық теориялар адамдарды қозғайтын ішкі факторларды, мысалы, түрлі қажеттіліктерді, жігерлерді және тілектерді анықтауға және сипаттауға ұмтылады. Олар адамдарды қандай мақсаттарға ұмтылатынын зерттейді. Әсерлі мазмұндық теорияларға Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы, Фредерик Герцбергтің екі факторлық теориясы және Дэвид МакКлелландтың қалыптасқан қажеттіліктер теориясы жатады. Процестік теориялар адам мотивациясының негізінде жатқан танымдық, эмоционалдық және шешім қабылдау процестерін қарастырады. Олар адамдардың мақсаттарды қалай таңдайтынын және оларға қалай жететінін зерттейді. Басты процестік теориялар: күту теориясы, әділдік теориясы, мақсат қою теориясы, өзін-өзі анықтау теориясы және нығайту теориясы. Мотивация теорияларын жіктеудің тағы бір тәсілі – туа біткен физиологиялық процестердің, когнитивтік процестерге қарама-қарсы рөліне назар аудару және биологиялық, психологиялық және биопсихосоциалдық теорияларды ажырату.
Theories of motivation are frameworks or sets of principles that aim to explain motivational phenomena. They seek to understand how motivation arises and what causes and effects it has as well as the goals that commonly motivate people. This way, they provide explanations of why an individual engages in one behavior rather than another, how much effort they invest, and how long they continue to strive toward a given goal. A common distinction among theories of motivation is between content theories and process theories. Content theories attempt to identify and describe the internal factors that motivate people, such as different types of needs, drives, and desires. They examine which goals motivate people. Influential content theories are Maslow's hierarchy of needs, Frederick Herzberg's two factor theory, and David McClelland's learned needs theory. Process theories discuss the cognitive, emotional, and decision making processes that underlie human motivation. They examine how people select goals and the means to achieve them. Major process theories are expectancy theory, equity theory, goal setting theory, self determination theory, and reinforcement theory. Another way to classify theories of motivation focuses on the role of inborn physiological processes in contrast to cognitive processes and distinguishes between biological, psychological, and biopsychosocial theories.
Негізгі мазмұндық теориялар
Маслоу адамдардың әр түрлі қажеттіліктері бар екенін және осы қажеттіліктер мотивацияға жауапты екенін айтады. Оның пікірінше, олар төменгі және жоғары қажеттіліктерден тұратын қажеттіліктер иерархиясын құрайды. Төменгі қажеттіліктер физиологиялық деңгейге жатады және олар тапшылық қажеттіліктері ретінде сипатталады, себебі олар қандай да бір жетіспеушілікті көрсетеді. Мысалы, тамақ, су және баспанаға деген қалау. Жоғары қажеттіліктер психологиялық деңгейге жатады және адам ретінде өсу әлеуетімен байланысты. Мысал ретінде өзіне деген сенімділік, позитивті өзін-өзі қабылдау және бірегей дағдылары мен қабілеттерін іске асыру арқылы жеке дамуды қарастыруға болады. Маслоу теориясының екі негізгі принципі – прогрессия принципі және дефицит принципі. Олар төменгі қажеттіліктер жоғары қажеттіліктер белсендірілгенге дейін қанағаттандырылуы керек екенін көрсетеді. Бұл, жоғары қажеттіліктер, мысалы, өзіне деген құрмет және өзін-өзі жүзеге асыру, төменгі қажеттіліктер, мысалы, тамақ пен баспана қанағаттандырылмаса, толыққанды мотивация бере алмайды дегенді білдіреді. Маслоудың қажеттіліктер иерархиясын Клейтон Алдерфер өзінің ERG теориясы арқылы дамытты. Герцбергтің екі факторлы теориясы да мотивацияны төменгі және жоғары қажеттіліктер тұрғысынан талдайды. Герцберг оны еңбек ортасына қатысты қолданады және төменгі деңгейдегі гигиеналық факторлар мен жоғары деңгейдегі мотиваторларды ажыратады. Гигиеналық факторлар еңбек ортасы мен жағдайларымен байланысты. Мысалдарға компания саясаты, бақылау, жалақы және жұмысқа орналасу кепілдігі жатады. Олар жұмыстан наразылықты болдырмау және жиі қанағаттанбау немесе күш-жігердің төмендеуі сияқты жағымсыз мінез-құлықтарды болдырмау үшін маңызды. Мотиваторлар тікелей жұмыстың өзімен байланысты. Олар жұмыстың мәні және оған байланысты жауапкершілік, сондай-ақ тану, жеке және кәсіби өсу мүмкіндіктерін қамтиды. Олар жұмыстан қанағаттануға, адалдықты арттыруға және шығармашылықты дамытуға жауап береді. Бұл теория, мысалы, жалақыны көтеру және жұмысқа орналасу кепілдігін арттыру, егер олардың жоғары қажеттіліктері қанағаттандырылмаса, жұмыскерлерді толыққанды ынталандыру үшін жеткіліксіз болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ұжымдық мәдениеттерде мүшелікке деген қажеттілікке, жеке мәдениеттердегі жетістіктерге деген қажеттіліктен гөрі көбірек мән беріледі.
Maslow holds that humans have different kinds of needs and that those needs are responsible for motivation. According to him, they form a hierarchy of needs that is composed of lower and higher needs. Lower needs belong to the physiological level and are characterized as deficiency needs since they indicate some form of lack. Examples are the desire for food, water, and shelter. Higher needs belong to the psychological level and are associated with the potential to grow as a person. Examples are self esteem in the form of a positive self image and personal development by actualizing one's unique talents and abilities. Two key principles of Maslow's theory are the progression principle and the deficit principle. They state that lower needs have to be fulfilled before higher needs become activated. This means that higher needs, like esteem and self actualization, are unable to provide full motivation while lower needs, like food and shelter, remain unfulfilled. An influential extension of Maslow's hierarchy of needs was proposed by Clayton Alderfer in the form of his ERG theory. Herzberg's Two Factor Theory also analyzes motivation in terms of lower and higher needs. Herzberg applies it specifically to the workplace and distinguishes between lower lever hygiene factors and higher level motivators. Hygiene factors are associated with the work environment and conditions. Examples include company policies, supervision, salary, and job security. They are essential to prevent job dissatisfaction and associated negative behavior, such as frequent absence or decreased effort. Motivators are more directly related to work itself. They include the nature of the work and the associated responsibility as well as recognition and personal and professional growth opportunities. They are responsible for job satisfaction as well as increased commitment and creativity. This theory implies, for example, that increasing salary and job security may not be sufficient to fully motivate workers if their higher needs are not met. More emphasis on the need of affiliation tends to be given in collectivist cultures in contrast to a focus on the need of achievement in individualist cultures.
Негізгі процесс теориялары
Күту теориясы адамның белгілі бір мінез-құлықты орындауға ынталы болуы осы мінез-құлықтың күтілетін нәтижелеріне байланысты екенін айтады: күтілетін нәтижелер неғұрлым оң болса, сол мінез-құлыққа қатысуға ынталылық соғұрлым жоғары болады. Күту теориясы бойынша күтілетін нәтижелерді үш фактор бойынша түсінеді: күту, құралдық және құндылық. Күту – бұл күш-жігер мен нәтиже арасындағы байланыс. Егер мінез-құлықтың күтуі жоғары болса, онда адам өз күш-жігерінің нәтижесі табысты болады деп сенеді. Құралдық – орындау мен нәтиже арасындағы байланысты қамтиды. Егер орындаудың құралдығы жоғары болса, онда адам оның күтілетін нәтижелерге әкелетініне сенеді. Құндылық – бұл нәтижелердің адам үшін тартымды болу дәрежесі. Бұл үш компонент бір-біріне мультипликативті түрде әсер етеді, яғни жоғары мотивация тек олардың барлығы жоғары болса ғана болады. Бұл жағдайда адам өздерінің жақсы жұмыс істейтіндігіне, оның жұмыс істеуінің күтілетін нәтижеге әкелетіндігіне және нәтижеге жоғары құндылық беретіндігіне сенеді. Әділдік теориясы әділдікті мотивацияның маңызды аспектісі ретінде қарастырады. Бұл теорияға сәйкес, адамдар еңбек пен сыйақы арақатынасына қызығушылық танытады: олар қанша күш жұмсау керектігін және оның нәтижесі қаншалықты жақсы екенін бағалайды. Әділдік теориясы бойынша, адамдар әділдікті өздерінің күш-жігер мен сыйақы арақатынасын басқалардың арақатынасымен салыстыра отырып бағалайды. Әділдік теориясының негізгі идеясы – адамдардың қабылданатын теңсіздікті азайтуға ынталануы. Әсіресе, егер олар өздерін басқаларға қарағанда аз сыйлық алады деп санаса. Мысалы, егер қызметкер өзінің әріптестерінен артық жұмыс істейтініне көз жеткізсе, бірақ бірдей жалақы алса, бұл оны жалақыны көтеруді сұрауға итермелеуі мүмкін. Мақсат қою теориясы бойынша, нақты мақсаттар мотивацияның маңызды факторларының бірі болып табылады. Ол тиімді мақсаттар нақты және қиын екенін айтады. Мақсат нақты болады, егер ол нақты мақсатты қамтыса, мысалы, адам тек ең жақсысын жасауға тырысудың орнына, қол жеткізуге ниеттенген сандық мақсатты қамтиды. Мақсат қиын болады, егер оған қол жеткізу мүмкін болса да, оны жүзеге асыру қиын болса. Мақсат қою теориясының анықтаған тағы екі факторы – мақсатқа берілгендік және өзіндік сенім. Берілгендік – адамның белгілі бір мақсатқа жетуге деген ықыласы, сондай-ақ қарсылықтарға кезіккенде мақсатты тастап кетпеу немесе өзгертуге құштарлық танытпауы. Өзіндік сенім – өзіне және өзінің сәттілікке жете алатынына сену. Бұл сенім адамдарға қиындықтарды жеңіп, қиын мақсаттарға қол жеткізуге көмектеседі. Өзін-өзі анықтау теориясына сәйкес, мотивацияға әсер ететін негізгі факторлар – автономия, құзыреттілік және байланыс. Адамдар өздері не істеу керектігін шешкенде, бұйрықтарды орындамай, өз бетімен әрекет етеді. Бұл мотивацияны арттырады, өйткені адамдар әдетте сыртқы күштердің мәжбүрлеуісіз өздерінің қалаулары, құндылықтары мен мақсаттарына сәйкес әрекет етуді жөн көреді. Егер адам белгілі бір тапсырманы орындауға қабілетті болса, онда ол жұмыстың өзінен және оның нәтижесінен жақсы сезінеді. Құзыретсіздік адамның күш-жігерінің жетіспеушілігінен көңілі қалуына себеп болуы мүмкін. Байланыс – өзін-өзі анықтау теориясының анықтаған тағы бір факторы және ол әлеуметтік ортаға қатысты. Адамның басқалармен жақсы қарым-қатынасы, мақұлдауы және көмекке жүгіне алатыны мотивацияны күшейтеді. Күшейту теориясы мінез-құлық теориясына негізделген және мотивацияны алдыңғы мінез-құлықтың оң және теріс нәтижелерімен байланысты түсіндіреді. Ол оперантты шарттану принципін қолданады, онда оң салдары бар мінез-құлық қайталанады, ал теріс салдары бар мінез-құлық қайталанбау ықтималы жоғары. Бұл теория, мысалы, егер баланың агрессивті мінез-құлқы сыйланса, онда бұл баланың болашақтағы агрессивті мінез-құлқының мотивациясын күшейтеді.
Expectancy theory states that whether a person is motivated to perform a certain behavior depends on the expected results of this behavior: the more positive the expected results are, the higher the motivation to engage in that behavior. Expectancy theorists understand the expected results in terms of three factors: expectancy, instrumentality, and valence. Expectancy concerns the relation between effort and performance. If the expectancy of a behavior is high then the person believes that their efforts will likely result in successful performance. Instrumentality concerns the relation between performance and outcomes. If the instrumentality of a performance is high then the person believes that it will likely result in the intended outcomes. Valence is the degree to which the outcomes are attractive to the person. These three components affect each other in a multiplicative way, meaning that high motivation is only present if all of them are high. In this case, the person believes it likely that they perform well, that the performance leads to the expected result, and that the result as a high value. Equity theory sees fairness as a key aspect of motivation. According to it, people are interested in the proportion between effort and reward: they judge how much energy one has to invest and how good the outcome is. Equity theory states that individuals assess fairness by comparing their own ratio of effort and reward to the ratio of others. A key idea of equity theory is that people are motivated to reduce perceived inequity. This is especially the case if they feel that they receive less rewards than others. For example, if an employee has the impression that they work longer than their co workers while receiving the same salary, this may motivate them to ask for a raise. Goal setting theory holds that having clearly defined goals is one of the key factors of motivation. It states that effective goals are specific and challenging. A goal is specific if it involves a clear objective, such as a quantifiable target one intends to reach rather than just trying to do one's best. A goal is challenging if it is achievable but hard to reach. Two additional factors identified by goal setting theorists are goal commitment and self efficacy. Commitment is a person's dedication to achieving a goal and includes an unwillingness to abandon or change the goal when meeting resistance. To have self efficacy means to believe in oneself and in one's ability to succeed. This belief can help people persevere through obstacles and remain motivated to reach challenging goals. According to self determination theory, the main factors influencing motivation are autonomy, competence, and connection. People act autonomously if they decide themselves what to do rather than following orders. This tends to increase motivation since humans usually prefer to act in accordance with their wishes, values, and goals without being coerced by external forces. If a person is competent at a certain task then they tend to feel good about the work itself and its results. Lack of competence can decrease motivation by leading to frustration if one's efforts fail to succeed. Connection is another factor identified by self determination theorists and concerns the social environment. Motivation tends to be reinforced for activities in which a person can positively relate to others, receives approval, and can reach out for help. Reinforcement theory is based on behaviorism and explains motivation in relation to positive and negative outcomes of previous behavior. It uses the principle of operant conditioning, which states that behavior followed by positive consequences is more likely to be repeated, while behavior followed by negative consequences is less likely to be repeated. This theory predicts, for example, that if an aggressive behavior of a child is rewarded then this will reinforce the child's motivation for aggressive behavior in the future.
Неврология
Неврологияда мотивация физиологиялық тұрғыдан зерттеледі, яғни мотивациялық құбылыстарға қатысты ми процестері мен ми аймақтары зерттеледі. Неврология адамдар мен жануарлардан алынған деректерді әртүрлі әдістермен пайдаланады, соның ішінде функционалдық магниттік-резонанстық томография және позитрондық эмиссиялық томография қолданылады. Ол қалыпты мотивациялық процестерді, патологиялық жағдайларды және мүмкін емдеулердің әсерін зерттейді. Бұл клиникалық, эксперименттік және салыстырмалы психология сияқты салалардың білімдеріне сүйенетін күрделі ғылым. Неврологтар мотивацияны күрделі шешімдер қабылдау және іс-қимылдарды үйлестіру үшін сигналдарды біріктіретін және өңдейтін көп қырлы құбылыс ретінде түсінеді. Мотивацияға организмнің физиологиялық жағдайы, мысалы, стресс, қоршаған орта туралы ақпарат және осы ортамен байланысты өткен тәжірибелер сияқты жеке тарихы әсер етеді. Осы ақпараттың бәрі мақсатқа жетуге жұмсалатын уақыт, күш-жігер және ыңғайсыздық, сондай-ақ қажеттіліктерді қанағаттандыру немесе зияннан құтылу сияқты оң нәтижелерді ескере отырып, шығын мен пайданы талдау үшін біріктіріледі. Мұндай сыйақы күтімін болжау мидың орбитофронтальды қабық, алдыңғы шегіршін қабық және базальтеральды миндаль тәрізді бірнеше аймақтарымен байланысты. Допамин жүйесі белгілі бір мінез-құлықпен байланысты қандай оң және теріс нәтижелерді, сондай-ақ қоршаған ортаның белгілері сияқты белгілі бір сигналдардың нақты мақсаттармен қалай байланысты екенін үйренуде маңызды рөл атқарады. Осы байланыстар арқылы сигналдар пайда болғанда мотивация автоматты түрде туындауы мүмкін. Мысалы, егер адам белгілі бір тағамды күнінің белгілі бір уақытымен байланыстырса, онда ол уақыт келгенде сол тағамды жеуге автоматты түрде құлшыныуы мүмкін.
In neurology, motivation is studied from a physiological perspective by examining the brain processes and brain areas involved in motivational phenomena. Neurology uses data from both humans and animals, which it obtains through a variety of methods, including the use of functional magnetic resonance imaging and positron emission tomography. It investigates regular motivational processes, pathological cases, and the effect of possible treatments. It is a complex discipline that relies on insights from fields like clinical, experimental, and comparative psychology. Neurologists understand motivation as a multifaceted phenomenon that integrates and processes signals to make complex decisions and coordinate actions. Motivation is influenced by the organism's physiological state, like stress, information about the environment, and personal history, like past experiences with this environment. All this information is integrated to perform a cost–benefit analysis, which considers the time, effort, and discomfort associated with pursuing a goal as well as positive outcomes, like fulfilling one's needs or escaping harm. This form of reward prediction is associated with several brain areas, like the orbitofrontal cortex, the anterior cingulate, and the basolateral amygdala. The dopamine system plays a key role in learning which positive and negative outcomes are associated with a specific behavior and how certain signals, like environmental cues, are related to specific goals. Through these associations, motivation can automatically arise when the signals are present. For example, if a person associates having a certain type of food with a specific time of day then they may automatically feel motivated to eat this food when the time arrives.
Білім
Мотивация білім беруде маңызды рөл атқарады, себебі ол оқушылардың тақырыпқа деген қызығушылығына әсер етеді және олардың оқу тәжірибесі мен академиялық жетістіктерін қалыптастырады. Мотивацияланған оқушылар сыныптағы іс-шараларға белсенді қатысып, қиындықтарды жеңуге ұмтылады. Педагогтар мен білім беру ұйымдарының міндеті – оқушылардың тиімді оқуына ынталандыруды қолдайтын оқу ортасын құру. Білім беру саласындағы зерттеулер, әсіресе, ішкі және сыртқы мотивацияның оқу процесіне тигізетін әсерін түсінуге баса назар аударады. Ішкі мотивация кезінде оқушылар пәннің өзіне және оқу процесіне қызығушылық танытады. Сыртқы мотивациямен жетекшілік ететін оқушылар жақсы бағалар немесе сыныптастардың құрметі сияқты сыртқы ынталандыруларды іздейді. Ішкі мотивация көбінесе артықшылықты мотивация түрі деп есептеледі, өйткені ол тереңірек оқумен, жақсырақ есте сақтаумен және ұзақ мерзімді міндеттемемен байланысты. Сыртқы мотивация, сыйлықтар мен мақтаулар түрінде, оқу процесінде де маңызды рөл атқарады. Дегенмен, кейбір жағдайларда ол ішкі мотивациямен қақтығысуы мүмкін, бұл шығармашылыққа кедергі келтіруі мүмкін. Оқушылардың мотивациясына әр түрлі факторлар әсер етеді. Ұйымдастырылған, көңілді аударушы факторлар аз болатын сынып бөлмесі тиімді. Оқу материалы тым оңай болмауы керек, себебі ол оқушыларды жалықтыруы мүмкін, сондай-ақ тым қиын болмауы керек, бұл оларды көңілсіздікке ұшыратуы мүмкін. Мұғалімнің мінез-құлқы да оқушылардың мотивациясына елеулі әсер етеді, мысалы, материалды қалай ұсыну, тапсырмалар бойынша қандай кері байланыс беру және оқушылармен қалай қарым-қатынас орнату. Сабырлы және қолдау көрсететін мұғалімдер қателіктерді оқу мүмкіндігі ретінде қарастыра отырып, оқушылардың өзара әрекеттесуін ынталандыра алады.
Motivation plays a key role in education since it affects the students' engagement with the studied topic and shapes their learning experience and academic success. Motivated students are more likely to participate in classroom activities and persevere through challenges. One of the responsibilities of educators and educational institutions is to establish a learning environment that fosters and sustains students' motivation to ensure effective learning. Educational research is particularly interested in understanding the different effects that intrinsic and extrinsic motivation have on the learning process. In the case of intrinsic motivation, students are interested in the subject and the learning experience itself. Students driven by extrinsic motivation seek external rewards, like good grades or peer recognition. Intrinsic motivation is often seen as the preferred type of motivation since it is associated with more in depth learning, better memory retention, and long term commitment. Extrinsic motivation in the form of rewards and recognition also plays a key role in the learning process. However, it can conflict with intrinsic motivation in some cases and may then hinder creativity. Various factors influence student motivation. It is usually beneficial to have an organized classroom with few distractions. The learning material should be neither too easy, which threatens to bore students, nor too difficult, which can lead to frustration. The behavior of the teacher also has a significant impact on student motivation, for example, in regard to how the material is presented, the feedback they provide on assignments, and the interpersonal relation they build with the students. Teachers who are patient and supportive can encourage interaction by interpreting mistakes as learning opportunities.
Жұмыс
Жұмыс мотивациясы – ұйымдық зерттеулер және ұйымдық мінез-құлық салаларында жиі зерттелетін тақырып. Олар адам мотивациясын ұйымдық контексте түсінуге және оның жұмыс және жұмысқа қатысты іс-әрекеттердегі рөлін зерттеуге бағытталған, соның ішінде адам ресурстарын басқару, қызметкерлерді іріктеу, оқыту және басқарушылық тәжірибелер. Мотивация жұмыс ортасында түрлі деңгейде маңызды рөл атқарады. Ол қызметкерлердің жұмысына қатысты сезімдеріне, олардың құлшынысына, адалдығына және жалпы жұмысқа қанағаттану деңгейіне әсер етеді. Сондай-ақ, ол қызметкерлердің өнімділігіне және бизнестің жалпы табысына да ықпал етеді. Мотивацияның жетіспеуі салдарынан, салғыштық, қызығушылықтың жоқтығы және жұмыстан қалу сияқты факторлар өнімділіктің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Бұл сондай-ақ кәсіби қанағатсыздық түрінде де көрініс табуы мүмкін. Жұмыс мотивациясына түрлі факторлар әсер етеді. Оларға қызметкерлердің жеке қажеттіліктері мен күтулері, олар атқаратын жұмыстың сипаттамалары, сондай-ақ жұмыс жағдайларының әділ және дұрыс деп есептелуі жатады. Менеджерлердің қарым-қатынас жасау және кері байланыс беру жолдары да маңызды рөл атқарады. Менеджерлер үшін тиімді басшылықты қамтамасыз ету, қызметкерлердің өнімділігін арттыру және бизнес табысына жету үшін қызметкерлердің мотивациясын түсіну және басқару өте маңызды. Мәдени айырмашылықтар жұмыскерлерді мотивациялау тәсіліне елеулі әсер етеді. Мысалы, экономикалық жағынан дамыған елдердің жұмыскерлері өзін-өзі іске асыру сияқты жоғары деңгейдегі мақсаттарға жақсырақ жауап беруі мүмкін, ал экономикалық жағынан кем дамыған елдердің жұмыскерлері үшін негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру маңыздырақ болуы мүмкін. Қызметкерлердің мотивациясын арттырудың әртүрлі тәсілдері бар. Кейбіреулері жоғары жалақы, денсаулық сақтау, акцияларға ие болу, пайданы бөлісу және компаниялық автомобильдер сияқты материалдық игіліктерге баса назар аударады. Басқалары жұмыстың өзін қайта құруға тырысады. Мысалы, тым қарапайым және бөлінген жұмыс өнімділіктің төмендеуіне және қызметкерлердің көңіл-күйінің нашарлауына әкелуі мүмкін. Мотивацияның динамикасы жалақылы жұмыс пен ерікті жұмыс арасында өзгеше. Еріктілер үшін ішкі мотивация маңызды рөл атқарады, олардың негізгі мотиваторлары – өзін-өзі бағалау, басқаларға көмектесу, мансаптық өсу және өзін-өзі жетілдіру.
Work motivation is an often studied topic in the fields of organization studies and organizational behavior. They aim to understand human motivation in the context of organizations and investigate its role in work and work related activities including human resource management, employee selection, training, and managerial practices. Motivation plays a key role in the workplace on various levels. It impacts how employees feel about their work, their level of determination, commitment, and overall job satisfaction. It also affects employee performance and overall business success. Lack of motivation can lead to decreased productivity due to complacency, disinterest, and absenteeism. It can also manifest in the form of occupational burnout. Various factors influence work motivation. They include the personal needs and expectations of the employees, the characteristics of the tasks they perform, and whether the work conditions are perceived as fair and just. Another key aspect is how managers communicate and provide feedback. Understanding and managing employee motivation is essential for managers to ensure effective leadership, employee performance, and business success. Cultural differences can have a significant impact on how to motivate workers. For example, workers from economically advanced countries may respond better to higher order goals like self actualization while the fulfillment of more basic needs tends to be more central for workers from less economically developed countries. There are different approaches to increasing employee motivation. Some focus on material benefits, like high salary, health care, stock ownership plans, profit sharing, and company cars. Others aim to make changes to the design of the job itself. For example, overly simplified and segmented jobs tend to result in decreased productivity and lower employee morale. The dynamics of motivation differ between paid work and volunteer work. Intrinsic motivation plays a larger role for volunteers with key motivators being self esteem, the desire to help others, career advancement, and self improvement.
Спорт
Мотивация – спорттың маңызды бір бөлігі. Ол спортшылардың жаттығуларға қаншалықты тұрақты қатысатындығына, қанша күш жұмсайтындығына және қиындықтарды қалай еңсеретініне әсер етеді. Тиісті мотивация – спортшының табысына ықпал ететін маңызды фактор. Ол ұзақ мерзімді прогресс пен міндеттемелерді сақтауға қажетті ұзақ мерзімді мотивацияны, сондай-ақ бір күні жоғары нәтиже көрсету үшін барлық күшін жұмылдыруға қажетті қысқа мерзімді мотивацияны қамтиды. Жатықтырушының, спортшының, команданың және жалпы спорттық жағдайдың ерекшеліктеріне байланысты әртүрлі жаттықтыру стилі мен тиімді тәсілдер болуы мүмкін. Кейбір стильдер нақты мақсатқа жетуге, ал басқалары оқытуға, белгілі принциптерді сақтауға немесе жақсы қарым-қатынас орнатуға бағытталған.
Motivation is a fundamental aspect of sports. It affects how consistently athletes train, how much effort they are willing to invest, and how well they persevere through challenges. Proper motivation is an influential factor for athletic success. It concerns both the long term motivation needed to sustain progress and commitment over an extended period as well as the short term motivation required to mobilize as much energy as possible for a high performance on the same day. There a different coaching styles and the right approach may depend on the personalities of the coach, the athlete, and the group as well as the general athletic situation. Some styles focus on realizing a particular goal while others concentrate on teaching, following certain principles, or building a positive interpersonal relationship.
Қылмыстық құқық
Қылмыстың мотиві қылмыстық құқықта маңызды аспекті болып табылады. Ол айыпталушының қылмыс жасауына себеп болған себептерді білдіреді. Мотивтер көбінесе айыпталушының қылмысты не үшін жасағанын және одан қандай пайда көретінін көрсету үшін дәлел ретінде пайдаланылады. Мотивтің болмауы айыпталушының қылмысқа қатысы бар-жоғына күмән тудыру үшін дәлел ретінде қолданылуы мүмкін. Мысалы, қаржылық пайда – қылмыскерге қаржылық үлкен пайда әкелетін қылмыс жасауға мотивтің мысалы, мысалы, жемқорлық. Техникалық термин ретінде, мотив пен ниет арасында айырмашылық бар. Ниет – айыпталушының психикалық жағдайы және ол *mens rea* құрамына жатады. Мотив – адамды ниет қалыптастыруға итермелейтін себеп. Ниеттен айырмашылығы, мотив әдетте қылмыстың міндетті элементі емес: ол тергеу барысында түрлі рөлдер атқарады, бірақ әдетте айыпталушының кінәлі екенін анықтау үшін қажетті емес. Басқа мағынада, сотталған қылмыскерлерді жазалаудың себебін негіздеуде де мотивация маңызды рөл атқарады. Заңның қорқыту теориясына сәйкес, заң бұзушылық үшін жазалаудың маңызды аспектісі – сотталған адамды және болашақ қылмыскерлерді ұқсас қылмыстық әрекеттерге бармауға ынталандыру болып табылады.
The motive of a crime is a key aspect in criminal law. It refers to reasons that the accused had for committing a crime. Motives are often used as evidence to demonstrate why the accused might have committed the crime and how they would benefit from it. The absence of a motive can be used as evidence to put the accused's involvement in the crime into doubt. For example, financial gain is a motive to commit a crime from which the perpetrator would financially benefit, like embezzlement. As a technical term, motive is distinguished from intent. Intent is the mental state of the defendant and belongs to mens rea. A motive is a reason that tempts a person to form an intent. Unlike intent, motive is usually not an essential element of a crime: it plays various roles in investigative considerations but is normally not required to establish the defendant's guilt. In a different sense, motivation also plays a role in justifying why convicted offenders should be punished. According to the deterrence theory of law, one key aspect of punishment for law violation is to motivate both the convicted individual and potential future wrongdoers to not engage in similar criminal behavior.
Басқалар
Мотивация – жеке даму және денсаулық салаларында өмір салтын өзгертуді іске асыру және сақтап тұрудың басты факторы. Жеке даму – адамның дағдыларын, білімін, қабілеттерін және жалпы әл-ауқатын жақсартуға бағытталған өзін-өзі жетілдіру үрдісі. Бұл адам өмірінің түрлі салаларын дамытуға және өсуіне көмектесетін іс-әрекеттер арқылы жүзеге асады. Осындай іс-әрекеттерге қатысу үшін мотивация аса қажет. Ұзақ мерзімді міндеттемелерді орындау және жоспарларды жүзеге асыру үшін де мотивация маңызды. Мысалы, денсаулыққа қатысты өмір салтын өзгерту үшін кейде зор жігер және өзіңді ұстау қажет болуы мүмкін. Темірқазықтың құмарлығына, алкогольге тәуелділікке және майлы тағамдарды жеуге қарсы тұру да осыған жатады. Мотивация экономикада да маңызды рөл атқарады, себебі ол жеке тұлғаларды және ұйымдарды экономикалық шешімдер қабылдауға және экономикалық қызметке тартуға ықпал етеді. Ол тұтынушылардың мінез-құлқы, еңбек ресурстарын ұсыну және инвестициялық шешімдер сияқты алуан түрлі процестерге әсер етеді. Мысалы, экономиканың негізгі теориясы болып табылатын рационалды таңдау теориясы, адамдардың жеке мүдделерімен жетекшілік ететінін және олардың пайдасын барынша арттыруға ұмтылатынын көрсетеді, бұл тұтыну таңдаулары сияқты экономикалық мінез-құлықты анықтайды. Видео ойындарда ойыншының мотивациясы – адамдарды ойын ойнауға және оның мазмұнымен айналысуға итермелейді. Ойыншыны ынталандыратын нәрсе көбінесе белгілі бір міндеттерді орындау, мысалы, жұмбақты шешу, қарсыласты жеңу немесе ойын әлемін зерттеу болып табылады. Бұл ойынның бір бөлігіндегі шағын міндеттерге де, ойынды толық аяқтауға да қатысты. Ойыншылардың түрлі мотивациясын түсіну ойын дизайнерлеріне өз ойындарын кең аудитория үшін тартымды және қызықты етуге көмектеседі. Мотивация саясат саласында да маңызды. Бұл, әсіресе демократиялық елдерде, белсенді қатысу, бақылау және дауыс беруді қамтамасыз ету үшін қажет.
Motivation is a central factor in implementing and maintaining lifestyle changes in the fields of personal development and health. Personal development is a process of self improvement aimed at enhancing one's skills, knowledge, talents, and overall well being. It is realized through practices that promote growth and improve different areas in one's life. Motivation is pivotal in engaging in these practices. It is especially relevant to ensure long term commitment and to follow through with one's plans. For example, health related lifestyle changes may at times require high willpower and self control to implement meaningful adjustments while resisting impulses and bad habits. This is the case when trying to resist urges to smoke, consume alcohol, and eat fattening food. Motivation plays a key role in economics since it is what drives individuals and organizations to make economic decisions and engage in economic activities. It affects diverse processes involving consumer behavior, labor supply, and investment decisions. For example, rational choice theory, a fundamental theory in economics, postulates that individuals are motivated by self interest and aim to maximize their utility, which guides economic behavior like consumption choices. In video games, player motivation is what drives people to play a game and engage with its contents. Player motivation often revolves around completing certain objectives, like solving a puzzle, beating an enemy, or exploring the game world. It concerns both smaller objectives within a part of the game as well as finishing the game as a whole. Understanding different types of player motivation helps game designers make their games immersive and appealing to a wide audience. Motivation is also relevant in the field of politics. This is true specifically for democracies to ensure active engagement, participation, and voting.