Кіріспе

Капитал және пайыз (Kapital und Kapitalzins) – австриялық экономист Эуген Бём фон Баверк (1851–1914 жж.) жариялаған қаржы саласындағы үш томдық еңбек. Алғашқы екі том 1880-ші жылдары, ол Инсбрук университетінде оқытып жүрген кезде жарық көрді. «Капитал және пайыз» еңбегінің бірінші томы «Пайыз теориясының тарихы мен сын-талдауы» (1884) деп аталады. Бұл том пайыз құбылысын қарастыратын баламалы теорияларды – пайдалану теориясын, өнімділік теориясын, шектеу теориясын және тағы да басқаларын жан-жақты зерттейді. Бұл еңбекте Бём Баверк Карл Менгердің уақытқа қатысты бағалау идеяларын пайдаланып, бірдей сапа, көлем және формадағы қазіргі және болашақ тауарлардың құндылығында әрдайым айырмашылық болатынын дәлелдеді. Сонымен қатар, болашақ тауарлардың құны оларды дайындауға қажетті уақыт ұзарған сайын төмендейді. Бём Баверк осы құндылық айырмашылығына үш себептің себеп екенін айтты. Біріншіден, дамып келе жатқан экономикада тауарлардың қоры болашақта қазіргіден көп болады. Екіншіден, адамдар немқұрайлылық пен алдынан келетін нәрсені ойластырмау салдарынан болашақтағы қажеттіліктерін дұрыс бағалай алмайды. Үшіншіден, кәсіпкерлер болашақ тауарларды күтіп, өндірісті кейінге шегермей, қолда бар тауарлармен дереу өндіріс процесін бастауға дайын. Бұған қоса, Маркстің қанау теориясына сын айтылған. Бём Баверк капиталистер жұмысшыларды қанамайды, керісінше, оларға еңбек еткендерінің нәтижесінен түсетін табыстан бұрын табыс беру арқылы көмектеседі деп мәлімдеді. Бём Баверккің «Капиталдың оң теориясы» (1889), «Капитал және пайыз» еңбегінің екінші томы ретінде ұсынылып, экономиканың уақытты көп талап ететін өндіріс процестері мен оларға байланысты пайыздық төлемдерді егжей-тегжейлі қарастырады. III том, «Құн және баға», Менгердің қағидаларына сүйене отырып, маргинализмнің ерекше австриялық түрін ұсынады. Маргинализмді түсіндіру үшін ол келесі мысал келтірді:

«Капитал және пайыз туралы қосымша эсселер» (1921) екінші томға қосымша ретінде жазыла бастады, бірақ үшінші том ретінде жарық көрді. Үш томның барлығы Libertarian Press баспасында бір жинақ ретінде жарияланды. Libertarian Press басылымын Ханс Сеннхольц аударды және алғаш рет 1959 жылы жарыққа шықты. Людвиг фон Миз институты 2007 жылы Уильям Смарттың аудармаларын – «Капитал және пайыз», «Капиталдың оң теориясы» және «Пайыз туралы соңғы әдебиеттер» аттарымен қолжетімді етті.