Кіріспе
Неміс князьдік атағы, неміс князьдік атағы Fürst (әйел түрі Fürstin, көпше Fürsten; көне жоғары неміс тілінен Furisto, "бірінші", латынша princeps сөзінен аударма) – билеушіге арналған неміс сөзі, сондай-ақ князьдік атақ. Фюрстерлер орта ғасырлардан бастап Киелі Рим империясының мемлекеттерін және кейіннен оның бұрынғы аумақтарын билеген, император (Кайзер) немесе [[Король (патша)]] билігінен төмен тұрған ең жоғары дворяндар болды. Киелі Рим империясының князі – Киелі Рим империясының шекарасында императорлық тікелей билік құқығына ие болған императорлық есімдіктің егемен билеушісі. Әулеттік әулет Fürstenhaus (князь үйі) деп аталады, ал Фюрсттің (билік етпейтін) ұрпақтары неміс тілінде Prinz (князь) немесе Prinzessin (князь қызы) деп аталады. Ағылшын тілінде екі ұғымды білдіру үшін "принц" деген термин қолданылады. Латын тіліндегі тілдерде (француз, итальян, румын, испан, португал) да бір термин қолданылады, ал голланд, скандинавия және кейбір славян тілдері неміс тіліндегідей бөлек терминдерді қолданады (соңғысы үшін Княз қараңыз). Шығыс Азияда "билеуші князь" ұғымына ұқсас қытай-ксеникалық сөз 王 (мандарин тілінде wáng, кантон тілінде wong4, жапон тілінде ō, корей тілінде wang, вьетнам тілінде vương) болуы мүмкін, ол көбінесе корей және шығыс емес азиялық "патшаларға" қатысты, бірақ көбінесе императорлық емес монархтарды білдіреді (олардың орнына 皇帝 ("император") деп аталады) ежелгі Қытайда, сондықтан көбінесе "князь" деп аударылады, әсіресе Цинь Ши Хуанның 皇帝 атауын алғаш қабылдағаннан кейін билеуші болғандар үшін. Ал монархтың ұлы 皇子 ("император ұлы") немесе 王子 ("патша ұлы") сияқты басқа атақтармен танылады. Орта ғасырлардан бастап, неміс тіліндегі Фюрст атағы мен титулы: Киелі Рим империясын құраған мемлекеттердің билеушілері, билеуші Кайзерден (император) немесе Кёнигтен (патша) төмен; Фюрст тәжі кейде мантиямен бірге орналастырылады, бірақ ол әрқашан Фюрстенхаус (князь үйі) гербінде кездеспейді; бұл әшекейлер ресми геральдикалық протоколдардың бөлігі емес, жай ғана геральдикалық сән. Файл:Принцели Шапка.svg|Геральдикада қолданылатын Фюрст бас киімі. Файл:Wappen Fuerst Putbus.jpg|Путбус әулетінің гербі, мантия және Фюрст тәжімен. Файл:Staatswappen Liechtensteins.svg|Лихтенштейннің князь отбасының гербі, медиатизацияланған Фюрст бас киімімен. Файл:Schwarzburg Solms Wildenfels Coat of arms 1.png|Шварцбург әулетінің гербі, Фюрст тәжімен. </gallery>
the German princely title
Fürst (, female form Fürstin, plural Fürsten; from Old High German furisto, "the first", a translation of the Latin princeps) is a German word for a ruler as well as a princely title. Fürsten were, starting in the Middle Ages, members of the highest nobility who ruled over states of the Holy Roman Empire and later its former territories, below the ruling Kaiser (emperor) or [[King (king). A prince of the Holy Roman Empire was the sovereign ruler of an imperial estate that held imperial immediacy in the boundaries of the Holy Roman Empire. the family dynasty referred to as a Fürstenhaus (princely house), and the (non reigning) descendants of a Fürst are titled and referred to in German as Prinz (prince) or Prinzessin (princess). The English language uses the term "prince" for both concepts. Latin based languages (French, Italian, Romanian, Spanish, Portuguese) also employ a single term, whereas Dutch as well as the Scandinavian and some Slavic languages use separate terms similar to those used in German (see Knyaz for the latter). An East Asian parallel to the concept of "ruling prince" would be the Sino Xenic word 王 (pronounced wáng in Mandarin, wong4 in Cantonese, ō in Japanese, wang in Korean, and vương in Vietnamese), which commonly refers to Korean and non East Asian "kings", but usually means non imperial monarchs (who would go by 皇帝 ("emperor") instead) in ancient China, and therefore is frequently translated to "prince", especially for those who became rulers well after to the first adoption of the title 皇帝 by Qin Shi Huang. On the other hand, the son of a monarch would go by different titles, such as 皇子 ("imperial son") or 王子 ("royal son"). From the Middle Ages on, the German designation and title of Fürst referred to:
rulers of the states that made up the Holy Roman Empire, below the ruling Kaiser (emperor) or König (king); The Fürsten crown, sometimes placed together with a mantle, is not always found on a Fürstenhaus (princely house) coat of arms; these adornments were not part of formal armorial protocols, but simply heraldic grace. File:Princely Hat. svg|Mediatised Fürsten headpiece used in heraldry. File:Wappen Fuerst Putbus. jpg|[[House of Putbus, arms with a mantle and Fürsten crown. File:Staatswappen Liechtensteins. svg|[[Princely Family of Liechtenstein, arms with a mediatised Fürsten headpiece. File:Schwarzburg Solms Wildenfels Coat of arms 1. png|[[House of Schwarzburg, arms with a Fürsten crown. </gallery>
Неміс тіліндегі басқа мағыналары
Фюрер неміс тілінде патша, биліктегі герцог немесе кең мағынадағы ханзада сияқты кез келген билеушіні білдіру үшін қолданылады (Никколо Макиавеллидің «Принц» еңбегін қараңыз). 12 ғасырға дейін қасиетті Рим империясындағы қолданысына сәйкес, графтар да осы топқа кірді, ал кейбір тарихи немесе рәсімдік контекстерде «фюрер» термині кез келген иеленушіге қатысты болуы мүмкін. Фюрердің ұрпақтары, егер бұл атақ патент немесе дәстүр бойынша еркек балаға ғана шектелмесе, «принц» (princeps; әйелдер үшін – «принцесса») атағы арқылы отбасы басшысынан ерекшеленеді. Егер отбасысы династиялық емес болса, яғни ешқашан билік жүргізбеген немесе феодалдық тәуелділікке түспеген дворян монархтың бұйрығымен фюрер атағын алса, онда грант алған адам мен оның мұрагерлері номиналды князьдер деп есептеледі, олар тек құрметті князьдік атақтан ғана пайдаланады, бірақ оған сәйкес дәрежеге ие болмайды. Осылайша, 18 ғасырда немесе одан кейін князьдік атаққа көтерілген отбасыларда (әдетте әскери немесе саяси қызметтері үшін сыйлық ретінде) кіші ұлдары көбінесе граф атағын ғана алады, мысалы, Бисмарк әулетінің княздары, Филипп, Эуленбург князі, Карл Август фон Харденберг және Ла Рошфукольд Монбел отбасыларында. Дегенмен, кейбір жағдайларда фюрер атағы бастапқы грант алған адамның барлық еркек ұрпақтарына беріледі (көбінесе герцогтардың ұрпақтары, мысалы, Хогенберг үйі, Урах герцогының атақтары, сондай-ақ Карл Филипп фон Вреде сияқты қарапайым фюрерлердің ұрпақтары).
Шығу тегі және туыстары
Фюрст сөзі билеуші үйдің басшысын («біріншісін») немесе осындай үйдің тармағының басшысын көрсетеді. «Бірінші» термині ежелгі герман заманынан бастау алады, онда «бірінші» шайқастағы жетекші болған. Фюрст сөзінің басқа еуропалық тілдерде көптеген туыс сөздері бар (толық тізімді «Принц» тақырыбында қараңыз), кейде олар тек князь билеушісін атау үшін қолданылады. Латын сөзі princeps-тен (Рим құқығындағы республикалық лауазым, ол мемлекет басшысы үшін монархиялық стильді ресми түрде мойындамаған, бірақ номиналды түрде консулдарды бас магистраттар ретінде сақтап қалған) кейбір тілдерде генеалогиялық князьды атау үшін қолданылады (мысалы, голланд және батыс фриз тілдерінде билеушіні әдетте vorst және foarst деп атайды), бірақ қандық князь әрқашан prins деп аталады. Исландия тілінде fursti – билеуші, ал қандық князь prins (осы тілдерде егер сөйлемнің басында келмесе, атауларды жазу үшін үлкен әріптер қолданылмайды), ал басқа тілдерде princeps сөзінен туындаған сөз екеуі үшін де қолданылады (мысалы, ағылшын тілінде prince екеуі үшін де қолданылады). Барлық жағдайларда түпнұсқа (неміс тілінде немесе басқа тілде) термин де қолданылуы мүмкін.