Луисбур қамалы: 18 ғасыр француз бекінісінің тарихы
Fortress of Louisbourg
Луисбур форты – Канаданың тарихи орны. 18 ғасыр француз бекінісінің ішінен көруге болады, Англия-Франция соғысының маңызды оқиғалары болған. Туризмге тартымды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
18 ғасырдағы француз бекінісі Кейп-Бретон аралында, Новая Шотландия, Канада.
18th century French fortress on Cape Breton Island, Nova Scotia, Canada
Луисбург бекінісі – Ұлттық тарихи ескерткіш ретіндегі туристік орын және Луисбурдегі 18 ғасырдағы француз бекінісінің төрттен бір бөлігін қайта жаңарту орны. Оның екі қоршауы, әсіресе 1758 жылғы қоршауы, бүгінгі Канада үшін ағылшын-француз күресінде шешуші кезең болды. Алғашқы қоныс 1713 жылы Терре-Ньювтен келген қоныс аударушылармен құрылды және бастапқыда Авр-а-л’Англе деп аталды. Кейіннен балық аулау порты ірі сауда портына және күшті қорғалған бекініске айналды. Бекіністер ақырында қаланы қоршап алды. Қабырғалар негізінен 1720 және 1740 жылдар аралығында салынды. 1740 жылдардың ортасына қарай Франция королі Людовик XIV-нің құрметіне аталған Луисбург Солтүстік Америкада салынған ең кең (және қымбат) еуропалық бекіністердің біріне айналды. Бұл орын қазіргі Санкт-Питер және Инглиштаунда орналасқан Рояль аралындағы екі кіші гарнизонмен қолдасты. Луисбург бекінісі маңызды кемшіліктерге ие болды, себебі ол жақын маңдағы төбелерден бақыланатын төмен жатқан жерде салынған және оның дизайны негізінен теңізден болатын шабуылдарға бағытталған, сондықтан құрлықтағы қорғаныс салыстырмалы түрде әлсіз болды. Үшінші кемшілік – Франция мен Квебекке дейінгі қашықтық, онда күштер жіберу мүмкін болды. 1745 жылы оны британдық отаршылар басып алды және 1748 жылғы Аустрия мұрагерлік соғысын аяқтаған келісімге қол жеткізуге бағытталған келіссөздерде маңызды келісім шарты болды. Ол француздарға бүгінгі Бельгиядағы шекаралық қалалармен алмасу шарты бойынша қайтарылды. Оны 1758 жылы британдық күштер Жеті жылдық соғыста қайта басып алды, содан кейін британдық инженерлер оның бекіністерін жүйелі түрде бұзды. Бекініс пен қала ішінара қайта жаңартылды, бұл жоба 1961 жылы басталып, 1970 жылдарға дейін жалғасты. 2018-2020 жылдары және 2022-2023 жылдары «Фиона» даулынан кейін қосымша қалпына келтіру жұмыстары аяқталды. Екі жобаның алғашқысы орынды су көтерілуінен қорғау және бекіністің кейбір бөліктерін қалпына келтіру үшін жоспарланған. Луисбург бекінісі Ұлттық тарихи орны Канада парктерімен тірі тарих мұражайы ретінде жұмыс істейді. Бұл Солтүстік Америкадағы ең ірі қайта жаңарту жобасы болып табылады.
The Fortress of Louisbourg is a tourist attraction as a National Historic Site and the location of a one quarter partial reconstruction of an 18th century French fortress at Louisbourg on Cape Breton Island, Nova Scotia. Its two sieges, especially that of 1758, were turning points in the Anglo French struggle for what today is Canada. The original settlement was founded in 1713 by settlers from Terre Neuve, and initially called Havre à l'Anglois. Subsequently, the fishing port grew to become a major commercial port and a strongly defended fortress. The fortifications eventually surrounded the town. The walls were constructed mainly between 1720 and 1740. By the mid 1740s Louisbourg, named for Louis XIV of France, was one of the most extensive (and expensive) European fortifications constructed in North America. The site was supported by two smaller garrisons on Île Royale located at present day St. Peter's and Englishtown. The Fortress of Louisbourg suffered key weaknesses, since it was erected on low lying ground commanded by nearby hills and its design was directed mainly toward sea based assaults, leaving the land facing defences relatively weak. A third weakness was that it was a long way from France or Quebec, from which reinforcements might be sent. It was captured by British colonists in 1745, and was a major bargaining chip in the negotiations leading to the 1748 treaty ending the War of the Austrian Succession. It was returned to the French in exchange for border towns in what is today Belgium. It was captured again in 1758 by British forces in the Seven Years' War, after which its fortifications were systematically destroyed by British engineers. The fortress and town were partially reconstructed, in a project that started in 1961 and continued into the 1970s. Additional restoration was completed in 2018–2020 and again in 2022–2023 after Hurricane Fiona. The earlier of the two projects was intended to protect the site from rising water and to restore parts of the fortress. The Fortress of Louisbourg National Historic site is operated by Parks Canada as a living history museum. The site stands as the largest reconstruction project in North America.
Екінші қоршау
1750 жылдары Ұлыбританияның американдық колониялары Франция үкіметі талап еткен аймақтарға кеңейе бастады. Француз әскерлерінің және олардың Бірінші Ұлттар одақтастарының американдық отарлаушылар батысқа қарай жылжуына мүмкіндік беретін батысқа қарайғы жолдарды және бағыттарды жабуға жасаған әрекеттері 1754 жылы француз-үнді соғысына ұласқан қақтығыстарға әкелді. 1756 жылға қарай қақтығыс Еуропаның барлық ірі державаларының қатысуымен Жеті жылдық соғысқа дейін кеңейді. 1757 жылы француз теңіз күштерінің ірі күшін жөнелтуі британдықтардың 1757 жылғы шабуыл әрекетін тойтарды. Бірақ, келесі жылы теңіз күштерінің жеткіліксіз болуы Джеффри Амхерст басқарған ірі британдық бірлескен операцияға 1758 жылғы Луисбург қоршауына түсуге мүмкіндік берді. Алты апталық қоршаудан кейін 1758 жылдың 26 шілдесінде француз әскері жеңіліп берді. Британдықтар бұл бекіністі 1759 жылғы Квебек қоршауына бағытталған шабуылдарды бастау үшін пайдаланды, ол Абрахам жазығындағы шайқаспен аяқталды.
Britain's American colonies were expanding into areas claimed by France by the 1750s, and the efforts of French forces and their First Nation allies to seal off the westward passes and approaches through which American colonists could move west soon led to the skirmishes that developed into the French and Indian War in 1754. The conflict widened into the larger Seven Years' War by 1756, which involved all of the major European powers. A large scale French naval deployment in 1757 fended off an attempted assault by the British in 1757. However, inadequate naval support the following year allowed a large British combined operation led by Jeffrey Amherst to land for the 1758 Siege of Louisbourg which ended after a siege of six weeks on 26 July 1758, with a French surrender. The fortress was used by the British as a launching point for its 1759 Siege of Quebec that culminated in the Battle of the Plains of Abraham.
20 ғасыр
Қалдықтың орны 1920 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 1961 жылы Канада үкіметі Луисбургті 1744 жылығы шаңырағындағыдай қайта жаңғырту мақсатымен қала мен бекіністердің бес бөлігін тарихи тұрғыдан қайта құруға бекітті. Бұл жобаға 26 миллион доллар жұмсалды. Кейбір шеберлер басқа елдерден келді, бірақ қайта құру жұмыстарының көп бөлігін жергілікті тұрғындар, соның ішінде Кейп-Бретон индустриалды аймағынан жұмыссыз қалған көмір шахтерлері аяқтады. Олар жылдар бойы 60-қа жуық ғимарат пен екі бастион салды. Көптеген жұмысшылар 18 ғасырдағы француздық тас қалау техникасын және басқа да біліктерді үйреніп, нақты көшірме жасады. Бұл жобада бес онжылдық бойы ондаған зерттеушілер еңбек етті. Олардың қатарында британдық археологтар Брюс В. Фрай мен Чарльз Линдсей, ал канадалық тарихшылар Б. А. Балком, Кеннет Донован, Бренда Данн, Джон Фортье, Маргарет Фортье, Аллан Грир, А. Дж. Б. Джонстон, Эрик Краузе, Энн Мари Лейн Джона, Т. Д. Маклин, Кристофер Мур, Роберт Дж. Морган, Кристиан Пуэз, Жиль Пруло және тағы да басқалар бар. Архитекторлардың ішінде алғашқы акадиялық архитекторлардың бірі Ивон ЛеБланк қалалық ғимараттардың көп бөлігіне жауапты болды, сонымен қатар түрлі комиссияларға үлес қосып, зерттеушілердің пікірлері де ескерілді. Бір дереккөз бойынша, дұрыстық "Франция, Англия, Шотландия, АҚШ және Канада мұрағаттарынан көшірілген 750 000 беттік құжаттар мен 500 карта мен жоспардың" қаралуы арқылы қамтамасыз етілді. Бұл бекініс Луисбург қаласының жергілікті экономикасына да зор көмек көрсетті, себебі қала Солтүстік Атлантика балық шаруашылығының және көмір өндірісінің төмендеуіне байланысты экономикалық тұрғыдан әртараптандыруға тырысып бақты. 1995 жылдың 5 мамырында Канада Поштасы бекіністің ресми құрылғанының 275 жылдығын, Жаңа Англиялықтардың қоршауының 250 жылдығын, Колониялық соғыс қоғамының естелік шарасының 100 жылдығын және Сидней мен Луисбург темір жолының (S & L) 100 жылдығын атап өту үшін «Луисбург бекінісі» сериясын шығарды. «Луисбург бекінісі» сериясына мыналар кіреді: «Байдар және Дофин қақпасы», «18 ғасырдағы Луисбург», «Патшаның бастионы», «Патшаның бағы, монастырь, аурухана және британдық казармалары» және «Теңізге және Рошфорт мүйісіне қараған бекіністер мен қирандылар». 43¢ маркаларды Рольф П. Хардер жасады. Бекіністегі мұражай CMA, CHIN және Канаданың виртуалды мұражайымен байланысты.
The site of the fortress was designated a National Historic Site in 1920. In 1961, the government of Canada decided to undertake a historical reconstruction of one fifth of the town and fortifications with the aim being to recreate Louisbourg as it would have been at its height in 1744. The $26 million project required an interdisciplinary effort by archeologists, historians, engineers, and architects. Some craftsmen came from other countries but most of the reconstruction work was completed by locals, including unemployed coal miners from the industrial Cape Breton area. Over the years, they constructed some 60 buildings and two bastions. Many of the workers learned 18th century French masonry techniques and other skills to create an accurate replica. Dozens of researchers worked on the project over a span of five decades. They included British born archeologists Bruce W. Fry and Charles Lindsay; and Canadian historians B. A. Balcom, Kenneth Donovan, Brenda Dunn, John Fortier, Margaret Fortier, Allan Greer, A. J. B. Johnston, Eric Krause, Anne Marie Lane Jonah, T. D. MacLean, Christopher Moore, Robert J. Morgan, Christian Pouyez, Gilles Proulx and many more. Among the architects, Yvon LeBlanc, one of the first Acadian architects, was responsible for most of the town site buildings, with input from researchers who contributed to various committees. According to one source, accuracy was assured by a review of "750,000 pages of documents and 500 maps and plans have been copied from archives in France, England, Scotland, the United States and Canada". The fortress also greatly aided the local economy of the town of Louisbourg, as it struggled to diversify economically with the decline of the North Atlantic fishery and the decline of coal mining. On 5 May 1995, Canada Post issued the 'Fortress of Louisbourg' series to mark the 275th anniversary of the official founding of the fortress, the 250th anniversary of the siege by the New Englanders, the 100th anniversary of the commemoration by the Society of Colonial Wars, and the 100th anniversary of the arrival of the Sydney and Louisburg Railway (S & L). The Fortress of Louisbourg series includes: 'The Harbour and Dauphin Gate', '18th Century Louisbourg'; 'The King's Bastion'; 'The King's Garden, Convent, Hospital, and British Barracks' and 'The Fortifications and Ruins Fronting the Sea and Rochfort Point' The 43¢ stamps were designed by Rolf P. Harder. The museum that operates from the Fortress is affiliated with: CMA, CHIN, and Virtual Museum of Canada.
Қалдықтары бар қала
Луисбург бекінісі Рояль аралы колониясының астанасы болды. Сондықтан оған «Солтүстік Гибралтары» немесе «Американың Дюнкеркі» деген есімдер берілді. Бұл бекініс сонымен қатар әлемдегі ең бай балық аулау аймақтарының бірі – Гранд Банксті Францияның бақылауында ұстау үшін салынған. Луисбургке бастапқыда 116 ер адам, 10 әйел және 23 бала қоныстанған.
The Fortress of Louisbourg was the capital for the colony of Île Royale, For this reason, it has been given the nicknames ‘Gibraltar of the North’ or the ‘Dunkirk of America.’ The fort was also built to protect France's hold on one of the richest fishing grounds in the world, the Grand Banks. One hundred and sixteen men, ten women, and twenty three children originally settled in Louisbourg.
Экономика
Луисбург жеткілікті үлкен қала болды, онда сауда ауданы, тұрғын үй ауданы, әскери ареналар, базарлар, қонақүйлер, мейрамханалар және қала маңындағы аудандар бар еді, сондай-ақ осы мекемелердің барлығын толтыру үшін білікті жұмысшылар да болды. Француздар үшін бұл Жаңа Францияның екінші маңызды бекінісі және сауда қаласы еді. Тек Квебек ғана Франция үшін маңыздырақ болды. Жаңа Францияның көптеген басқа қалаларынан айырмашылығы, Луисбург ауыл шаруашылығына немесе феодалдық жүйеге сүйенген жоқ. Луисбург өзі танымал порты болды және Солтүстік Америкадағы үшінші ең жұмыс істейтін порты еді (Бостон мен Филадельфиядан кейін). Ол балық, сондай-ақ балықтан жасалған өнімдерді, мысалы, балық майын экспорттау арқасында танымал болды. Солтүстік Атлантикадағы балық аулау саудасында он мыңнан астам адам жұмыс істеді, ал Луисбург теңізшілерді даярлайтын орын ретінде қарастырылды. Луисбург француз үкіметі үшін маңызды инвестиция болды, себебі ол оларға Гранд Банктерде берік коммерциялық және әскери бекініс құруға мүмкіндік берді. Франция үшін балық аулау саласы тері саудасынан гөрі тиімді болды. 1731 жылы Луисбург балықшылары 167 000 квинтал балық және 1600 баррель балық бауыр майын экспорттады. Күн сайын шамамен 400 шағала балық аулайтын кемелер шығып, күндік аулаудың көп бөлігін алуға тырысты. Сонымен қатар, 60-70 теңізге жүретін шхуналар Луисбургтен жағалау бойымен әрі балық аулауға шықты. Луисбургтің коммерциялық жетістігі Еуропадан, Батыс Индиядан, Квебектен, Акадиядан және Жаңа Англиядан кемелерді тартуға мүмкіндік берді. Форт Францияға 30 миллион француз ливріне айналды, бұл король Людовик XV-ті Версальдегі сарайынан ғимараттардың шыңдарын көре алатыны туралы әзілдеуге итерді. Фортқа арналған бастапқы бюджет төрт миллион ливр болды. Шамамен екі жарым шақырымдық қамалдың қабырғасы бүкіл фортты қоршап тұрды. Форттың батыс жағындағы қабырғалардың биіктігі 9 метр, ені 11 метр болатын, оларды кең арық және қоршау қорғады. Қалаға кіретін төрт қақпа болды. Қазіргі уақытта қайта құрылып жатқан Дофин қақпасы ең жұмыс істейтін қақпа болды, ол порттың айналасындағы кең ауқымды балық аулау кешендеріне және ішкі аймаққа апаратын басты жолға әкелді. Фредерик қақпасы да қайта құрылды. Маурепас қақпасы, тар жолға қарап тұрды, Рошфорд нүктесіндегі балық аулау мекемелерін, тұрғын үйлерді және зираттарды байланыстырды және кемелерге жақсы көрінетін болғандықтан, әсем безендірілген. Аз қоныстанған теңіз жағындағы Королева қақпасы сирек қолданылды. Луисбургта алты бастион болды, олардың екеуі қайта құрылды: Дофин бастионы, өзгертілгендіктен, көбінесе «жартылай бастион» деп аталды; Король бастионы; Королева бастионы; Княгиня бастионы; Маурепас бастионы; және Бруйон бастионы. Форттың шығыс жағында 15 зеңбірек портқа қарап тұрды. Осы жақтанғы қабырғаның биіктігі 5 метр, ені 2 метр ғана болды. Луисбург «Жаңа Франциядағы ең ірі әскери гарнизондардың» бірі болды, сондықтан осы жерде көптеген шайқастар болды және көптеген адамдар қаза тапты. Порттың кіреберісін қорғау үшін 40 зеңбірек орнатылған, қаладан порттың арғы жағында орналасқан, одан да үлкен бекітілген батарея, Патшалық батареясы болды.
Louisbourg was a large enough city to have a commercial district, a residential district, military arenas, marketplaces, inns, taverns and suburbs, as well as skilled labourers to fill all of these establishments. For the French, it was the second most important stronghold and commercial city in New France. Only Quebec was more important to France. Unlike most other cities in New France, Louisbourg did not rely on agriculture or the seigneurial system. Louisbourg itself was a popular port and was the third busiest port in North America (after Boston and Philadelphia.) It was also popular for its exporting of fish, and other products made from fish, such as cod liver oil. The North Atlantic fishing trade employed over ten thousand people, and Louisbourg was seen as the ‘nursery for seamen.’ Louisbourg was an important investment for the French government because it gave them a strong commercial and military foothold in the Grand Banks. For France, the fishing industry was more lucrative than the fur trade. In 1731, Louisbourg fishermen exported 167,000 quintals of cod and 1600 barrels of cod liver oil. There were roughly 400 shallop fishing vessels out each day vying for the majority of the days catch. Also, 60 to 70 ocean going schooners would head out from Louisbourg to catch fish further down the coast. Louisbourg's commercial success was able to bring ships from Europe, The West Indies, Quebec, Acadia, and New England. The fort itself cost France 30 million French livres, which prompted King Louis XV to joke that he should be able to see the peaks of the buildings from his Palace in Versaille. The original budget for the fort was four million livres. Two and a half miles of wall surrounded the entire fort. On the western side of the fort, the walls were 30 feet (9 m) high, and 36 feet (11 m) across, protected by a wide ditch and ramparts. The site had four gates that led into the city. The Dauphin Gate, which is currently reconstructed, was the busiest, leading to the extensive fishing compounds around the harbour and to the main road leading inland. The Frederick Gate, also reconstructed, was the waterfront entrance. The Maurepas Gate, facing the narrows, connected the fishing establishments, dwellings and cemeteries on Rocheford Point and was elaborately decorated as it was very visible to arriving ships. The Queen's Gate on the sparsely populated seaward side saw little use. Louisbourg was also home to six bastions, two of which have been reconstructed: the Dauphin bastion, commonly referred to as a 'demi bastion' because of its modification; the King's bastion; the Queen's bastion; the Princess bastion; the Maurepas bastion; and the Brouillon bastion. On the eastern side of the fort, 15 guns pointed out to the harbour. The wall on this side was only 16 feet (5 m) high and 6 feet (2 m) across. Louisbourg was one of the "largest military garrisons in all of New France", and many battles were fought and lives lost here because of it. An even larger fortified battery, the Royal Battery, was located across the harbour from the town and mounted 40 guns to protect the harbour entrance.
Маңызды құрылымдар
1700 жылдары Луисбург Солтүстік Америкадағы ең жақсы ауруханамен және бекініс қаласындағы екінші үлкен ғимаратпен мақтанды. Аурухананың биік мұнарасы патша бастионының мұнарасына тең келді және оны Сент-Жан де-Дью орденінің бауырлары басқарды. 1744 жылға қарай, аурухана 40 түрлі дәрі-дәрмекке қол жеткізе алатын алты бауырлас қызметкерлерімен хирургия және басқа да медициналық көмек көрсетуге жақсы дайындалған болатын. Онда 100 төсек, сондай-ақ "нандар пісіретін орын, ас үй, кір жуатын бөлме, құдық, мал төлеу орындары және қара нәсілді құлдарға арналған тұрғын үйлер" болды. Француздар билік еткен кезде халықтың көп бөлігі католик дінін ұстанғанмен, шіркеу күшті де, бай да болған жоқ. Әскери шіркеуде реколеттер (миссионерлер) қызмет етіп, баршаны құлшылыққа шақыратын. Бұл ғимарат толыққанды қайта жаңартылған нысандардың бірі.
During the 1700s, Louisbourg boasted the finest hospital in North America and the second largest building in the fort town. The hospital had a tall spire that would rival that of the King's bastion and was run by the Brothers of Saint Jean de Dieu. By 1744, the hospital was well equipped for surgery and other medical care by the staff of six Brothers who had access to 40 medicines. It contained 100 beds and buildings that housed a "bakery, kitchen, laundry, well and stables, plus housing for black slaves". Although most of the population was Roman Catholic during French control of the site, the Church was not powerful or wealthy. The Military Chapel was staffed by Recollets (missionaries) and everyone was welcome to attend the services. This structure is among those that have been fully restored.
Құру
Француз сарбаздары мен тұрғындары 1758 жылы британдықтар басып алғаннан кейін Францияға қайтарылды. Луисбургтегі бекіністер мен қала британдық инженерлер тарапынан 1760 жылдан бастап жүйелі түрде қиратылды. Бұл қала мен портының болашақта француздар тарапынан пайдаланылмауы үшін жасалды, егер бейбіт келісімдер нәтижесінде Кейп-Бретон аралы Францияға немесе басқа біреуге қайтарылса. Британдық инженерлердің бұзу жұмыстары алты жылға созылды. Британдықтар 1768 жылға дейін Луисбургте гарнизон ұстады. Луисбургтен алынған тас блоктарының бір бөлігі қайта пайдалану үшін Галифаксқа, ал 1780 жылдары Новая Шотландиядағы Сиднейге жіберілді. Луисбург бекінісін қайта құру кезінде археологтар миллионнан астам артефакт тапты.
The French soldiers and inhabitants were expelled back to France after the British capture in 1758. The fortifications and town at Louisbourg were systematically destroyed by British engineers beginning in 1760 to prevent the town and port from being used in the future by the French, should the peace process return Cape Breton island to France, or by anyone else. Demolition by British engineers took six years. The British kept a garrison at Louisbourg until 1768. Some of the cut stones from Louisbourg were shipped to Halifax to be re used and, in the 1780s, to Sydney, Nova Scotia. During the reconstruction of Fortress Louisbourg, more than one million artifacts were uncovered by archaeologists.