Чарльз Лэм: Өмір және шығармалары

Кіріспе

Ағылшын эссешісі, ақыны және антиквары (1775–1834)

Чарльз Лэмб (10 ақпан 1775 – 27 желтоқсан 1834) – ағылшын эссешісі, ақыны және антиквары, ең белгілісі «Элия эсселері» және оның қарындасы Мэри Лэмбпен (1764–1847) бірлесіп жазған «Шекспирден әңгімелер» балалар кітабымен танымал. Сэмюэл Тейлор Колридж, Роберт Саути, Уильям Вордсворт, Дороти Вордсворт және Уильям Хазлитт сияқты көрнекті әдебиет өкілдерімен дос болған Лэмб Англиядағы маңызды әдеби ортаның орталық тұлғасы болды. Оның біографиясын жазған Э. В. Лукас оны «ағылшын әдебиетіндегі ең жақсы көрілетін тұлға» деп атады.

Жастар мен мектептегі білім

Лэмб Лондонда Джон Лэмбтың (1725–1799 ж. шамамен) және Элизабеттің (1796 ж. қайтыс болған), туған қызы Филдтің ұлы болып дүниеге келді. Лэмбтың ағасы да Джон, ал қарындасы Мэри болды; тағы төрт бауыры нәресте кезінде қайтыс болды. Джон Лэмб (Лэмбтың әкесі) заңгердің кеңсесінде жұмыс істеді және өзінің кәсіби өмірінің көп бөлігін Лондонның заңгерлік ауданындағы Ішкі ғибадатханада тұратын адвокат Сэмюэл Солттың көмекшісі ретінде өткізді; Чарльз Лэмб сол жерде, Корольдік кеңселер қатарында дүниеге келді және жастық шағын өткізді. Лэмб әкесі туралы «Ескі орындықтардағы Илия» еңбегінде Ловел есімімен суреттеді. Лэмбтың ағасы оған жас серік болу үшін тым үлкен еді, бірақ оның әпкесі Мэри, одан он бір жыл бұрын туылған, оның ең жақын ойыншысы болды. Лэмбты әкесінің әпкесі Хетти де баптады, ол оған ерекше қамқорлық танытқан сияқты. Чарльз бен Мэридің бірнеше жазбалары Хетти әпке мен оның келіні арасындағы жанжал Лэмб үйінде белгілі бір кернеу тудырғанын көрсетеді. Дегенмен, Чарльз оның жайлы жылы лебіздер айтады және оның үйде болуы оған үлкен жұбаныш сыйлаған сияқты. Лэмбтың балалық шағындағы ең жақсы естеліктері - оның анасының әжесі, көп жылдар бойы Хертфордширдің Видфорд қаласының жанында, Блейксвер деп аталатын үлкен ауылдық үйдің қызметшісі болған миссис Филдпен өткізген уақыты. Миссис Плюмер қайтыс болғаннан кейін Лэмбтың әжесі үлкен үйді жалғыз өзі басқарды, ал Уильям Плюмер жиі болмағандықтан, Чарльз сапарлары кезінде бұл жерде еркін жүрді. Осы сапарлар туралы көрініс Элияның «Блейксмур» эссесінде көрінеді. Мен үшін сол үйдің әрбір тақтайшасы мен панелінде сиқыр бар еді. Тұрған төсек бөлмелері – суреттен де жақсы тұрған қабырғалар – тек әшекейлемейді, сонымен қатар балалық шақта кез келген уақытта ұрлап, жамылғысын (тез ауыстырылатын) ауыстырып, оның нәзік батылдығын бір сәттегі көзбен қабылдау арқылы сынап көруге мүмкіндік береді. Чарльздің жеті жасқа дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ, тек Мэри оны ерте жаста оқып үйреткенін және ол ашкөз оқыған. Ол ерте жаста шешек ауруына шалдыққан, бұл оны ұзақ уақыт бойы емделуге мәжбүр еткен. Осы қалпына келтіру кезеңінен кейін Лэмб миссис Рейнольдстан сабақ ала бастады, ол ғибадатханада тұратын әйел және заңгердің бұрынғы әйелі болған деп есептеледі. Миссис Рейнольдс мейірімді мектеп мұғалімі болған болуы керек, өйткені Лэмб онымен өмір бойы қарым-қатынас жасады және ол 1820 жылдары Мэри мен Чарльз өткізген кешкі асқа қатысқандығы белгілі. Е. В. Лукас 1781 жылы Чарльз Рейнольдс ханымнан кетіп, Уильям Бёрд академиясында білім ала бастағанын айтады. Алайда, оның Уильям Бёрдпен бірге болған уақыты ұзаққа созылмады, өйткені 1782 жылдың қазан айына қарай Лэмб король Эдуард VI 1553 жылы жарғылық берген қайырымдылық мектеп-интернатына, Мәсіх ауруханасына оқуға түсті. Мәсіх ауруханасы туралы толық мәліметтерді Лэмбтың бірнеше очерктерінен, сондай-ақ Ли Ханттың автобиографиясынан және Сэмюэл Тейлор Колридждің биографиялық әдебиеттерінен табуға болады. Мектептің қатыгездігіне қарамастан, Лэмб сол жерде жақсы жүрді, бұл оның үйінің алыс емес екендігіне байланысты, сондықтан оған басқа көптеген ұлдардан айырмашылығы, оның қауіпсіздігіне жиі оралуға мүмкіндік берді. Көп жылдар өткен соң, Лэмб өзінің «Христос госпиталі бес отыз жыл бұрын» атты эссесінде осы оқиғаларды сипаттап, өзін үшінші тұлғада «Л» деп атады. «Мен мектепте Л. есімде, және ол кейбір ерекше артықшылықтары бар екенін жақсы есте сақтаймын, мен және басқа да оның мектептегі жігіттерінде болмаған. Оның достары қалада өмір сүрді, және қол жетімді болды, және ол оларға барып көруге мүмкіндік алды, бізге тыйым салынған қызғаныш ерекшелігі арқылы, қашан қаласа ». Мәсіх ауруханасы - ағылшын интернаты, көп оқушылар содан кейін сол жерде болған зорлық-зомбылық туралы жазды. 1778 жылдан 1799 жылға дейін мектептің жоғары шебері (яғни директор немесе мектеп директоры) өзінің болжауға болмайтын және қас-қабақты мінезімен танымал болған преподобный Джеймс Бойер болды. Бір танымал әңгімесінде Бойер Ли Ханттың бір тісін бөлменің арғы жағынан оған Гомердің көшірмесін лақтырып жіберді. Лэмб бұл қатыгездіктің көп бөлігінен құтылып қалған сияқты, оның бір бөлігі оның сүйкімді болмысына байланысты, ал екіншісі оның әкесі жұмыс беруші және мектепте Лэмбтың демеушісі болған Сэмюэл Солт институттың әкімдерінің бірі болғандықтан. Чарльз Лэмбтың кекеш болғаны және сөйлеуде осы «жеңіліссіз кедергі» оны Мәсіх ауруханасындағы грек статусын алудан айырды, осылайша діни мансапқа үміткерлігіне тосқауыл қойды. Кольридж және басқа да білімді ұлдар Кембриджге баруға мүмкіндік алғанда, Лэмб мектепті он төрт жасында тастап, көбірек тұрмыстық мансапты табуға мәжбүр болды. Бір қысқа уақыт ол Лондон саудагері Джозеф Пейс кеңсесінде жұмыс істеді, содан кейін, 8 ақпан 1792 жылға дейін 23 апта бойы Оңтүстік теңіз үйінің тексеру кеңсесінде кішкентай лауазымды атқарды. Лэмб кеткеннен кейін пирамида схемасында құлап, алғашқы Илия эссесінде компанияның гүлденуімен салыстырылды. 1792 жылдың 5 сәуір күні ол Британдық Оңтүстік Азия компаниясының есепші кеңсесінде жұмыс істеуге кірісті, оның әкесінің жұмыс берушісінің қайтысы отбасының бақытын жойды. Чарльз 25 жыл бойы, зейнеткерлікке шыққанға дейін (бір эсседе аталатын «суперannuation») сол жерде жұмыс істеді. 1792 жылы әжесі Мэри Филдтің күтімін қарағанда, Чарльз Лэмб Энн Симмонс есімді жас әйелге ғашық болды. Екеуі арасындағы қатынастың хаттары сақталмаған, бірақ Лэмб оны көп жылдар бойы баурап алған сияқты. Осы махаббат туралы мәліметтер Лэмбтың жазбаларында бар. «Розамунд Грей» - Ален Клэр есімді жас жігіттің Розамунд Грейге ғашық болғанын, бірақ олардың қарым-қатынасы оның кенеттен қайтысынан нәтижесіз аяқталғанын баяндайтын әңгіме. Мисс Симмонс бірнеше Илия эсселерінде «Элис М» есімімен де пайда болады. «Арман балалары», «Жаңа жылдық кеш» және басқа да эсселер Лэмбтың сәтсіз аяқталған махаббатын ұзақ жылдар бойы іздегені туралы айтады. Мисс Симмонс ақырында күмісшіге үйленді, ал Лэмб осы оқиғаны өзінің «үлкен көңіл көшіруі» деп атады.

Lamb was born in London, the son of John Lamb (c. 1725–1799) and Elizabeth (died 1796), née Field. Lamb had an elder brother, also John, and sister, Mary; four other siblings did not survive infancy. John Lamb (Lamb's father) was a lawyer's clerk and spent most of his professional life as the assistant to barrister Samuel Salt, who lived in the Inner Temple in the legal district of London; it was there, in Crown Office Row, that Charles Lamb was born and spent his youth. Lamb created a portrait of his father in his "Elia on the Old Benchers" under the name Lovel. Lamb's older brother was too much his senior to be a youthful companion to the boy but his sister Mary, being born eleven years before him, was probably his closest playmate. Lamb was also cared for by his paternal aunt Hetty, who seems to have had a particular fondness for him. A number of writings by both Charles and Mary suggest that the conflict between Aunt Hetty and her sister in law created a certain degree of tension in the Lamb household. However, Charles speaks fondly of her and her presence in the house seems to have brought a great deal of comfort to him. Some of Lamb's fondest childhood memories were of time spent with Mrs Field, his maternal grandmother, who was for many years a servant to the Plumer family, who owned a large country house called Blakesware, near Widford, Hertfordshire. After the death of Mrs Plumer, Lamb's grandmother was in sole charge of the large home and, as William Plumer was often absent, Charles had free rein of the place during his visits. A picture of these visits can be glimpsed in the Elia essay Blakesmoor in H—shire. Why, every plank and panel of that house for me had magic in it. The tapestried bed rooms – tapestry so much better than painting – not adorning merely, but peopling the wainscots – at which childhood ever and anon would steal a look, shifting its coverlid (replaced as quickly) to exercise its tender courage in a momentary eye encounter with those stern bright visages, staring reciprocally – all Ovid on the walls, in colours vivider than his descriptions. Little is known about Charles's life before he was seven other than that Mary taught him to read at a very early age and he read voraciously. It is believed that he had smallpox during his early years, which forced him into a long period of convalescence. After this period of recovery Lamb began to take lessons from Mrs Reynolds, a woman who lived in the Temple and is believed to have been the former wife of a lawyer. Mrs Reynolds must have been a sympathetic schoolmistress because Lamb maintained a relationship with her throughout his life and she is known to have attended dinner parties held by Mary and Charles in the 1820s. E. V. Lucas suggests that sometime in 1781 Charles left Mrs Reynolds and began to study at the Academy of William Bird. His time with William Bird did not last long, however, because by October 1782 Lamb was enrolled in Christ's Hospital, a charity boarding school chartered by King Edward VI in 1553. A thorough record of Christ's Hospital is to be found in several essays by Lamb as well as The Autobiography of Leigh Hunt and the Biographia Literaria of Samuel Taylor Coleridge, with whom Charles developed a friendship that would last for their entire lives. Despite the school's brutality, Lamb got along well there, due in part, perhaps, to the fact that his home was not far distant, thus enabling him, unlike many other boys, to return often to its safety. Years later, in his essay "Christ's Hospital Five and Thirty Years Ago", Lamb described these events, speaking of himself in the third person as "L". "I remember L. at school; and can well recollect that he had some peculiar advantages, which I and other of his schoolfellows had not. His friends lived in town, and were near at hand; and he had the privilege of going to see them, almost as often as he wished, through some invidious distinction, which was denied to us." Christ's Hospital was a typical English boarding school and many students later wrote of the terrible violence they suffered there. The upper master (i. e. principal or headteacher) of the school from 1778 to 1799 was Reverend James Boyer, a man renowned for his unpredictable and capricious temper. In one famous story Boyer was said to have knocked one of Leigh Hunt's teeth out by throwing a copy of Homer at him from across the room. Lamb seemed to have escaped much of this brutality, in part because of his amiable personality and in part because Samuel Salt, his father's employer and Lamb's sponsor at the school, was one of the institute's governors. Charles Lamb had a stutter and this "inconquerable impediment" in his speech deprived him of Grecian status at Christ's Hospital, thus disqualifying him for a clerical career. While Coleridge and other scholarly boys were able to go on to Cambridge, Lamb left school at fourteen and was forced to find a more prosaic career. For a short time he worked in the office of Joseph Paice, a London merchant, and then, for 23 weeks, until 8 February 1792, held a small post in the Examiner's Office of the South Sea House. Its subsequent downfall in a pyramid scheme after Lamb left would be contrasted to the company's prosperity in the first Elia essay. On 5 April 1792 he went to work in the Accountant's Office for the British East India Company, the death of his father's employer having ruined the family's fortunes. Charles would continue to work there for 25 years, until his retirement with pension (the "superannuation" he refers to in the title of one essay). In 1792 while tending to his grandmother, Mary Field, in Hertfordshire, Charles Lamb fell in love with a young woman named Ann Simmons. Although no epistolary record exists of the relationship between the two, Lamb seems to have spent years wooing her. The record of the love exists in several accounts of Lamb's writing. "Rosamund Gray" is a story of a young man named Allen Clare who loves Rosamund Gray but their relationship comes to nothing because of her sudden death. Miss Simmons also appears in several Elia essays under the name "Alice M". The essays "Dream Children", "New Year's Eve", and several others, speak of the many years that Lamb spent pursuing his love that ultimately failed. Miss Simmons eventually went on to marry a silversmith and Lamb called the failure of the affair his "great disappointment".

Отбасылық қайғы

Чарльз бен оның қарындасы Мэри бір кезде психикалық ауруға шалдықты. Ол өзінің бір хатында мойындағандай, Чарльз 1795 жылы алты апта психикалық емханада жатты:
«Колридж, Бристольде сіз қандай қиындықтардан өткенін білмеймін. Өмірім соңғы кезде әртүрлі жаңалықтармен толы болды. Өткен жылдың соңында басталып, осы жылда аяқталған алты аптаны өте кішіпейіл қызметшіңіз Хокстонның ақылсыз үйінде өте жағымды өткізді. Қазір біршама есім жиылып, ешкімді шақпаймын. Бірақ бұрын ақылдан безгенмін, қиялыммен көп ойнадым, барлығын айтсақ, бір томға дейін барар еді. Мен сізді көргеннен бері сонеттерімді тоғызға дейін жеткіздім, бір күні сізге хабарлаймын». Лэмб Колриджге, 27 мамыр 1796 жыл. Мэри Лэмбтің ауруы ағасынан да ауыр болды, ол оны өлімге әкелген жағдайда агрессивті болуға итермеледі. 1796 жылдың 22 қыркүйегінде кешкі ас дайындап жатқанда Мэри шәкіртіне ашуланып, кішкентай қызды итеріп, басқа бөлмеге сырғытып жіберді. Анасы Элизабет оны осы үшін сөгіп бастады, сонда Мэридің психикалық күйзелісі пайда болды. Ол қолындағы ас үй пышағын алып, қабығынан шығарды да, отырған анасына жақындады. «Күнде тігінге көңіл бөлгендіктен, түнде анасына көңіл бөлгендіктен, қатты нервтік күйзеліске ұшыраған» Мэри қатты манияға ұшырап, шешесінің жүрегіне үстел пышағымен қадалады. Чарльз кісі өлтіргеннен кейін көп ұзамай үйге жүгіріп кіріп, Мэридің қолындағы пышақты алып тастады. Кейін кешке Чарльз Мэриге Фишер Хаус деп аталатын жеке психикалық емханада орын тапты, ол оның дәрігер досының көмегімен табылды. Бұқаралық ақпарат құралдары хабарлаған кезде, Чарльз анасының өлтірілуіне байланысты Сэмюэл Тейлор Колриджге хат жазды: «Ең жақын досым, Уайт немесе достарымның бірі немесе газеттер сізге біздің отбасымызға түскен қорқынышты оқиғалар туралы хабарлаған болуы мүмкін. Мен сізге тек қана оқиғаның баянын беремін. Менің жақын, жақын әпкем ақылсыздықтан анасының өліміне себепкер болды. Мен оның қолындағы пышақты алып тастауға үлкердім. Қазір ол ессіздер үйінде, одан кейін оны ауруханаға көшіруімізден қорқамын. Құдай менің сананы сақтап қалды, мен жеп, ішіп, ұйықтап, менің ойым дұрыс деп ойлаймын. Әкем жеңіл жарақат алды, мен оған және әпкемізге қамқорлық жасауым керек. "Көк пальто" мектебінің Норис мырзасы бізге көп көмектесті, біздің басқа досымыз жоқ, бірақ Құдайға шүкір, мен тыныш және сабырлымын, сондай-ақ қолдан келгеннің бәрін істей аламын. Мүмкіндігінше діни хат жазыңыз, бірақ болған оқиға туралы ештеңе жазбаңыз. Мен үшін «бұрынғылар» өткен, менде сезімнен гөрі істеуге арналған нәрсе бар. Құдай бәрімізді қамқорлығына алсын». Лэмб Колриджге, 27 қыркүйек 1796 жыл. Чарльз Мэридің қоғамдық ессіздер үйіне тапсыру туралы інісі Джонның ұсынысынан бас тартқаннан кейін, оған жауапкершілікті өз мойнына алды. Кейін ол қайта оралып, ол да, оның әпкесі де белсенді және бай әлеуметтік өмірге ие болды. Олардың Лондондағы үйі сол кездегі ең көрнекті театр және әдебиет қайраткерлерінің апталық салонға айналды. 1869 жылы Лондонда салон дәстүрін жалғастыру үшін «The Lambs» клубы құрылды. Актер Генри Джеймс Монтегю 1874 жылы Нью-Йорктегі клубтың аналогын құрды. Чарльз Лэмб Сэмюэл Колериджбен бірге оқығандықтан, оны өзінің ең жақын және ең көне досы деп санады. Өлім аузында жатқанда Колеридж Лэмб пен оның әпкесіне жоқтау қағазы жіберді. Кездейсоқ, Лэмбтің алғашқы басылымы 1796 жылы болды, ол кезде «Индия үйінің Чарльз Лэмб мырзасының» төрт сонеті Кольридждің әртүрлі тақырыптар бойынша өлеңдерінде пайда болды. 1797 жылы екінші басылымға қосымша бос өлеңдер енгізді және Уильям мен Дороти Вордсворттармен Нетер-Стоуидегі Колериджбен қысқа жазғы демалыс кезінде кездесті. Осылайша Уильяммен өмір бойы достық қарым-қатынас орнатты. Лондонда Лэмб саяси реформаны жақтаған жас жазушылар тобымен танысты, оның ішінде Перси Биш Шелли, Уильям Хазлитт, Ли Хант және Уильям Хоун. Лэмб Ост-Инд компаниясында кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді және әртүрлі жанрларда жазушы ретінде екі есеге көбейді, оның трагедиясы Джон Вудвил 1802 жылы жарық көрді. Оның фарсы «Мистер Х» 1807 жылы Дрюри Лейнде қойылды, онда оны дөңгелек сыбырлады. Сол жылы «Шекспирдің әңгімелері» (Шарльз трагедияларды, оның қарындасы Мэри комедияларды баспадан шығарды) Уильям Годвиннің «Балалар кітапханасы» бестселлері болды. 1819 жылдың 20 шілдесінде 44 жасында Лэмб, отбасылық міндеттемелерге байланысты ешқашан үйленбеген, Ковент-Гардендегі актриса Фанни Келлиге ғашық болды және оған сонет жазып, үйленуге ұсыныс жасады. Ол одан бас тартты, ол үйленбеген күйі қайтыс болды. Оның жинақталған эсселері «Элия эсселері» деген атпен 1823 жылы жарық көрді («Элия» Лэмбтің «Лондон журналына» жазған псевдонимі). «Элия эсселері» 1823 жылғы қаңтарда «Төрт ширек» журналында Роберт Саути тарапынан сынға алынды, ол оның авторы дінсіз деп ойлады. Чарльз бұл сынды оқығанда ашуға толы болды және досы Бернард Бартонға хат жазды, онда Лэмб сынды жек көретінін айтты және оның сөздері «дінге зиян келтірмейді» деп баса айтты. Біріншіден, Лэмб жауап бергісі келмеді, өйткені ол Саутиге іштей құрметтенді, бірақ кейін «Элия Саутиге» хат жазу қажеттігін сезінді, онда ол шағымданып, оның шіркеуден шыққандығы оны дінсіз адам етпейтінін айтты. Бұл хат 1823 жылғы қазан айында «Лондон журналында» жарияланды: «Сіздің қағазыңыз туралы айтқанда, ол ләззаттарға емес, олардың жетіспеушілігіне, рәсімге емес, оның орындалуындағы беймәдениетке және шалаңдыққа қарсы болды. Сіз, менің ойымша, дінді емес, бірақ кейбір ізгі, бірақ қателескен адамдардың дін деп ойлаған нәрсесіне қарсы күресіп жүрсіз». Чарльз Лэмбтің «Роберт Саути мырзаға Элияның хаты» атты хаты. Тағы бір жинақ «Элияның соңғы эсселері» 1833 жылы, Лэмбтің қайтыс болуына аз уақыт қалғанда жарық көрді. Сондай-ақ, 1834 жылы Сэмюэл Колеридж қайтыс болды. Қосылуға рұхсат етілмегендіктен, Лэмб қатыса алмады және Колеридждің дәрігері және жақын досы, пастор Джеймс Гилманға көңіл айту хаты жазды. 1834 жылдың 27 желтоқсанында Лэмб бетіне шағын жарақат алғаннан кейін жұққан стрептококк инфекциясынан, эризипеладан қайтыс болды. Ол 59 жаста болды. 1833 жылдан қайтыс болғанға дейін Чарльз мен Мэри Лондонның солтүстігіндегі Эдемтон қаласындағы Чёрч Стриттегі Бей Коттеджде тұрды (қазір Лондондағы Энфилд ауданының бөлігі). Лэмб Эдемтон қаласындағы Әулиелер шіркеуінің зиратына жерленді. Оның одан он жыл үлкен әпкесі одан он жылдан астам өмір сүрді. Ол оның қасында жерленді.

Both Charles and his sister Mary had a period of mental illness. As he himself confessed in a letter, Charles spent six weeks in a mental facility during 1795:
Coleridge, I know not what suffering scenes you have gone through at Bristol. My life has been somewhat diversified of late. The six weeks that finished last year and began this your very humble servant spent very agreeably in a mad house at Hoxton—I am got somewhat rational now, and don't bite any one. But mad I was—and many a vagary my imagination played with me, enough to make a volume if all told. My Sonnets I have extended to the number of nine since I saw you, and will some day communicate to you.|Lamb to Coleridge; 27 May 1796. Mary Lamb's illness was more severe than her brother's, and it led her to become aggressive on a fatal occasion. On 22 September 1796, while preparing dinner, Mary became angry with her apprentice, roughly shoving the little girl out of her way and pushing her into another room. Her mother, Elizabeth, began admonishing her for this, and Mary had a mental breakdown. She took the kitchen knife she had been holding, unsheathed it, and approached her mother, who was sitting down. Mary, "worn down to a state of extreme nervous misery by attention to needlework by day and to her mother at night", was seized with acute mania and stabbed her mother in the heart with a table knife. Charles ran into the house soon after the murder and took the knife out of Mary's hand. Later in the evening, Charles found a local place for Mary in a private mental facility called Fisher House, which had been found with the help of a doctor friend of his. While reports were published by the media, Charles wrote a letter to Samuel Taylor Coleridge in connection to the matricide:

MY dearest friend – White or some of my friends or the public papers by this time may have informed you of the terrible calamities that have fallen on our family. I will only give you the outlines. My poor dear dearest sister in a fit of insanity has been the death of her own mother. I was at hand only time enough to snatch the knife out of her grasp. She is at present in a mad house, from whence I fear she must be moved to an hospital. God has preserved to me my senses, – I eat and drink and sleep, and have my judgment I believe very sound. My poor father was slightly wounded, and I am left to take care of him and my aunt. Mr Norris of the Bluecoat school has been very very kind to us, and we have no other friend, but thank God I am very calm and composed, and able to do the best that remains to do. Write, —as religious a letter as possible— but no mention of what is gone and done with. —With me "the former things are passed away," and I have something more to do that [than] to feel. God almighty have us all in his keeping.|Lamb to Coleridge. 27 September 1796

Charles took over responsibility for Mary after refusing his brother John's suggestion that they have her committed to a public lunatic asylum. Later she would come back, and both he and his sister would enjoy an active and rich social life. Their London quarters became a kind of weekly salon for many of the most outstanding theatrical and literary figures of the day. In 1869, a club, The Lambs, was formed in London to carry on their salon tradition. The actor Henry James Montague founded the club's New York counterpart in 1874. Charles Lamb, having been to school with Samuel Coleridge, counted Coleridge as perhaps his closest, and certainly his oldest, friend. On his deathbed, Coleridge had a mourning ring sent to Lamb and his sister. Fortuitously, Lamb's first publication was in 1796, when four sonnets by "Mr Charles Lamb of the India House" appeared in Coleridge's Poems on Various Subjects. In 1797 he contributed additional blank verse to the second edition, and met the Wordsworths, William and Dorothy, on his short summer holiday with Coleridge at Nether Stowey, thereby also striking up a lifelong friendship with William. In London, Lamb became familiar with a group of young writers who favoured political reform, including Percy Bysshe Shelley, William Hazlitt, Leigh Hunt and William Hone. Lamb continued to clerk for the East India Company and doubled as a writer in various genres, his tragedy, John Woodvil, being published in 1802. His farce, Mr H, was performed at Drury Lane in 1807, where it was roundly booed. In the same year, Tales from Shakespeare (Charles handled the tragedies; his sister Mary, the comedies) was published, and became a best seller for William Godwin's "Children's Library". On 20 July 1819, at age 44, Lamb, who, because of family commitments, had never married, fell in love with an actress, Fanny Kelly, of Covent Garden, and besides writing her a sonnet he also proposed marriage. She refused him, and he died a bachelor. His collected essays, under the title Essays of Elia, were published in 1823 ("Elia" being the pen name Lamb used as a contributor to The London Magazine). The Essays of Elia would be criticised in the Quarterly Review (January 1823) by Robert Southey, who thought its author to be irreligious. When Charles read the review, entitled "The Progress of Infidelity", he was filled with indignation, and wrote a letter to his friend Bernard Barton, where Lamb declared he hated the review, and emphasised that his words "meant no harm to religion". First, Lamb did not want to retort, since he actually admired Southey; but later he felt the need to write a letter "Elia to Southey", in which he complained and expressed that the fact that he was a dissenter of the Church, did not make him an irreligious man. The letter would be published in The London Magazine, in October 1823:

Rightly taken, Sir, that Paper was not against Graces, but Want of Grace; not against the ceremony, but the carelessness and slovenliness so often observed in the performance of it. . You have never ridiculed, I believe, what you thought to be religion, but you are always girding at what some pious, but perhaps mistaken folks, think to be so. |Charles Lamb, "Letter of Elia to Robert Southey, Esquire"

A further collection called The Last Essays of Elia was published in 1833, shortly before Lamb's death. Also, in 1834, Samuel Coleridge died. The funeral was confined only to the family of the writer, so Lamb was prevented from attending and only wrote a letter to Rev. James Gilman, Coleridge's physician and close friend, expressing his condolences. On 27 December 1834, Lamb died of a streptococcal infection, erysipelas, contracted from a minor graze on his face sustained after slipping in the street; he was 59. From 1833 until their deaths, Charles and Mary lived at Bay Cottage, Church Street, Edmonton, north of London (now part of the London Borough of Enfield). Lamb is buried in All Saints' Churchyard, Edmonton. His sister, who was ten years his senior, survived him by more than a dozen years. She is buried beside him.

Діни көзқарастар

Христиан діні Лэмбтің жеке өмірінде маңызды рөл атқарды: ол шіркеу адамы болмаса да, ол "діннен жұбаныш іздеді", бұл оның Сэмюэл Тейлор Кольридж мен Бернард Бартонға жазған хаттарында көрінеді, онда ол Жаңа Келісімді өмірдегі "ең жақсы жолбасшы" деп сипаттаған және Забурларды бір-екі сағат бойы шаршамай оқығанын еске түсіреді. Оның басқа жазбалары да оның христиандық сенімдерімен байланысты. Досы Кольридж сияқты, Лэмб Пристлидің унитаризмін қолдады және Диссидент болды, ал Кольридж оны отбасылық трагедиядан кейін де "Исаға деген сенімі сақталған" адам деп сипаттады. Вордсворт оны "Шарльз Лэмбтің өлімінен кейін жазылған" өлеңінде берік христиан ретінде сипаттады. Альфред Айнгер "Шарльз Лэмб" еңбегінде Лэмбтің діні "әдетке" айналғанын жазады. Лэмбтің "Пәктің дұғасы туралы", "Тәубешілік көрінісі", "Жас катехист", "Түн ортасында жазылған", "Балаларды маған келуге тосқауыл жасамаңдар", "Оқиғалардан кейін он екі ай өткен соң жазылған", "Мейірімділік", "Досыма арналған сонет" және "Дәуіт" өлеңдері оның діни сенімін көрсетеді, ал "Дүниеде Құдайсыз өмір сүру" өлеңі сенімсіздікке жасалған "поэтикалық шабуыл" деп аталады, онда Лэмб атеизмге деген ашуын білдіреді, оны мақтанға байланыстырады.

Мұра

Лэмбтің еңбектері әрқашан аз, бірақ берік қолдаушыларға ие болған, бұл ұзақ жылдар бойы шығып тұратын және әлі де активті Чарльз Лэмб бюллетені дәлелдейді. Оның ерекше, тіпті эксцентриктік стилінің арқасында ол көпшілікке танымал немесе ғалымдар арасында кең таралған автор емес, көбінесе "культты сүйікті" атанды. Энн Фадиман Лэмбтің қазіргі заманда кеңінен оқылмайтынын өкінішпен айтады: "Мен неге басқа оқырмандар оның серіктестігіне асықпайтынын түсінбеймін [Ол] көбінесе университеттердің ағылшын тілі кафедраларының күмәнді қайта жаңғыртулары арқасында тірі қалды". Христос госпиталіндегі екі үй (Lamb A және Lamb B) оның құрметіне аталған. Ол сондай-ақ Лондон қаласының шетіндегі Эдмонтон қаласындағы Латимер мектебінде де құрметті: онда алты үй бар, олардың бірі – Лэмб, оның атымен аталады. Христос госпиталі мектебінің жыл сайынғы мәлімдеме күнінде берілетін маңызды академиялық жүлде – "Тәуелсіз зерттеу үшін Лэмб жүлдесі". Сэр Эдвард Элгар Лэмбтің осы аттас эссесінен шабыттанған "Арман балалары" атты оркестрлік шығарма жазды. Лэмбтің "Заңгерлер, болжам бойынша, бір кезде балалар болған" деген цитатасы Харпер Лидің "Құсты өлтіруге болмайды" романына эпиграф ретінде қолданылады. Ислингтондағы Чарльз Лэмб пабы оның құрметіне аталған. "The Lambs Club" клубының негізін қалаушы Генри Джеймс Монтегю оны Чарльз бен оның қарындасы Мэридің салонының құрметіне атады. Чарльз Лэмб Мэри Энн Шаффер мен Энни Барроуздың "Гернси әдебиет және картоп пирогы қоғамы" романының сюжетінде маңызды рөл атқарады.

Өмірбаяндық деректемелері

Чарльз Лэмбтің өмірі, Е. В. Лукас, Г. П. Путман және Ұлдар, Лондон, 1905, 1907 және 1921 жылғы қайта қаралып басылған нұсқалары. Чарльз Лэмб және Ллойдтар, Э. В. Лукас редакциялаған, Смит, Эльдер және Компания, Лондон, 1898. Чарльз Лэмб және оның замандастары, Эдмунд Блуден, Кембридж университетінің баспасы, 1933. Чарльз Лэмбтің серігі, Клод Пранс, Манселл баспасы, Лондон, 1938. Чарльз Лэмб; Барри Корнуолл, яғни Брайан Проктердің естеліктері, Эдвард Моксон, Лондон, 1866. "Жас Чарльз Лэмб", Уинифред Кортни, Нью-Йорк университетінің баспасы, 1982. Чарльз Лэмбтің портреті, Дэвид Сесил, Констебль, Лондон, 1983. Чарльз Лэмб, Джордж Барнетт, Твейн баспасы, Бостон, 1976. Екі өмір: Чарльз және Мэри Лэмбтің өмірбаяны, Сара Бертон, Викинг, 1993. "Лэмбтер: олардың өмірі, достары және хат алмасулары", Уильям Кареу Хазлитт, "Скрибнердің ұлдары", 1897. Dream Child: A Life of Charles Lamb, Эрик Г. Уилсон, Йель университетінің баспасы, 2022.