Кіріспе

Вирустық жүктеме, сондай-ақ вирустық таңдау деп те аталады, – бұл белгілі бір көлемдегі сұйықтықтағы вирустың мөлшерінің сандық көрсеткіші, биологиялық және қоршаған ортадағы үлгілерді қоса алғанда. Оны вирустық титрмен шатастыруға болмайды, себебі титр сынаққа байланысты. Жұқпалы вирустық бөлшектерді өлшеу үшін талдау жасалғанда (плакалық талдау, фокустық талдау), вирустық титр көбінесе жұқпалы вирустық бөлшектердің концентрациясын көрсетеді, бұл жалпы вирустық бөлшектерден өзгеше. Вирустық жүктеме дене сұйықтықтарында, сілекейде және қан плазмасында өлшенеді. Норовирус ұзаққа созылған вирустық бөлінуге және қоршаған ортада тірі қалуға қабілетті, сонымен қатар адамдарда инфекцияны тудыру үшін өте аз доза қажет: 100-ден аз вирустық бөлшек. Вирустық жүктеме әдетте вирустық бөлшектер (вириондар) немесе жұқпалы бөлшектер саны ретінде 1 мл-ге көрсетіледі, бұл сынақ түріне байланысты. Вирустық жүктеменің, титрдің немесе вирустық таңдаудың жоғарылауы белсенді вирустық инфекцияның ауырлығымен байланысты болуы мүмкін. Вирустың 1 мл-дегі мөлшері зардап шеккен сұйықтықтағы вирустың тірі мөлшерін бағалау арқылы есептеледі. Мысалы, оны әр миллилитр қан плазмасына шаққанда РНК көшірмелерімен беруге болады. Вирустық жүктемені қадағалау созылмалы вирустық инфекциялар кезінде терапияны бақылау үшін және сүйек миы немесе қатты мүшелерді трансплантациялағаннан кейін қалпына келетін иммундық тапшылығы бар науқастарда қолданылады. Қазіргі уақытта жүйелі тестілеулер ВИЧ-1, цитомегаловирусы, В гепатиті вирусы және С гепатиті вирусына қолжетімді. ВИЧ-тің вирустық жүктемесін бақылау ВИЧ жұқтырған адамдарды емдеуде ерекше маңызды, өйткені бұл мәселе ВИЧ/ЖИТС-ті басқару контекстінде үнемі талқыланады. Вирустық жүктеменің анықталмауы инфекцияның жоқтығын білдірмейді. Ұзақ мерзімді комбинациялық антиретровирустық терапия алатын ВИЧ-позитивті науқастарда көптеген клиникалық талдауларда вирустық жүктеме анықталмайтын болуы мүмкін, себебі вирустық бөлшектердің концентрациясы анықтау шегінен (LOD) төмен.

Вирустық жүктемені тексеру технологиялары

2010 жылғы Puren және авторлардың шолу зерттеуі вирустық жүктемені анықтауды үш түрге бөледі: (1) АҚШ-та коммерциялық түрде қолжетімді және Азық-дәрі басқармасының (FDA) мақұлдауы бар, немесе Еуропалық экономикалық аймақта (EEA) CE белгісімен саудада жүрген нуклеин қышқылын күшейтуге негізделген тесттер (NAT немесе NAAT); (2) "Өндірілген" немесе ішкі пайдалануға арналған NAT; (3) нуклеин қышқылына негізделмеген тест.

Нуклеин қышқылы негізінде жүргізілетін сынақтар (NAT)

NAT-терді қолдана отырып, вирустық жүктемені анықтау үшін молекулалық негіздегі көптеген әртүрлі әдістер бар. Амплификацияға қолданылатын бастапқы материал осы молекулалық әдістерді үш топқа бөлуге мүмкіндік береді: нысаналық амплификация, ол нуклеин қышқылының өзін пайдаланады. Ең көп қолданылатын әдістердің бірнешесі: Полимераза тізбекті реакциясы (ПТР) әдісі *in vitro* ДНК синтезі үшін ДНК матрицасын, полимеразаны, буферлерді, праймерлерді және нуклеотидтерді пайдаланып, қан үлгісіндегі ВИЧ-ті көбейтіп өсіреді. Содан кейін химиялық реакция вирусты белгілейді. Белгілер өлшеніп, вирус мөлшерін есептеу үшін қолданылады. ПТР интеграцияланған ДНК-ны анықтау үшін қолданылады. Кері транскрипциялы полимераза тізбекті реакциясы (RT-ПТР) – вирустық РНК-ны анықтауға қолданылатын ПТР-дің бір түрі. РНК осы әдістің бастапқы материалы ретінде қолданылады және ПТР үшін РТ ферментін пайдалана отырып, қос тізбекті ДНК-ға айналдырылады. Нуклеин қышқылы тізбегіне негіделген күшейту (NASBA) әдісі – ПТР-дің транскрипцияға негіделген күшейту жүйесінің (TAS) нұсқасы. РНК нысана ретінде қолданылады және ДНК көшірмесі жасалады. ДНК көшірмесі содан кейін РНК-ға транскрипцияланып, күшейтіледі. ТАС-тың бірнеше коммерциялық нұсқалары бар, оның ішінде транскрипциямен күшейту (TMA) және өзін-өзі сақтайтын тізбек көбеюі (3SR). Зондқа тән күшейту синтетикалық зондтарды пайдаланады, олар басымдықпен нысаналық тізбекке байланысады. Зондтар күшейтіледі. Сигнал күшейту үшін үлгіде бастапқыда болған күшейтілмеген нысанаға байланысқан үлкен мөлшердегі сигнал қолданылады. Жиі қолданылатын әдіс: тармақталған ДНК (bДНК) әдісі нысаналық нуклеин қышқылы ретінде ДНК немесе РНК-ны пайдалана алады. Ықшам зондтар қатты тірекке бекітіліп, нысаналық нуклеин қышқылын ұстайды. Қосымша кеңейткіш зондтар сондай-ақ нысаналық нуклеин қышқылына және көптеген репортерлік молекулаларға байланысады, олар сигналдың қарқындылығын арттыру үшін қолданылады, ол вирус санына айналады.

Плазма үлгілері

ЭДТА плазмасы, ЭДТА қан үлгісінен алынған, РНК-ға негізделген вирустық жүктемені анықтау үшін жасушасыз вирустық РНК-ның жақсы көзі болып табылады. Плазмадан РНК-ны бөліп алу үшін арнайы жабдықтар, реагенттер және оқыту қажет, бұл орташа және кішкентай зертханалар үшін қол жетімсіз болуы мүмкін. 1 мл-ден асатын үлкен плазма үлгісі (> 1 мл) қажет, ол үшін венадан қан алу талап етіледі.

Сақтау

ЭДТА қанды бөлме температурасында 30 сағатқа дейін, ал ажыратылған плазманы вирустық жүктемеде маңызды төмендеулер болмаса, 70°C температурада ұзақ мерзімге сақтауға болады.

Өлшеу

Вирустық жүктеме бір миллилитр (мл) қандағы ВИЧ РНК-ның көшірмелерімен есептеледі. Вирустық жүктемедегі өзгерістер әдетте логарифмдік өзгеріс ретінде (10-ның дәрежесімен) көрсетіледі. Мысалы, вирустық жүктеменің 3 логарифмдік өсуі (3 log10) бұрынғы хабарланған деңгейден 103 немесе 1000 есеге артуды білдіреді, ал 500 000-нан 500 көшірмеге дейін төмендеуі 3 логарифмдік төмендеу (сондай-ақ 3 log10) болып табылады.

Вирустық жүктемеге әсер ететін басқа факторлар

Әр түрлі сынақ әдістері бір науқастың үлгісі үшін әртүрлі нәтижелер береді. Салыстыру үшін, науқастың үлгісін тексерген сайын бірдей сынақ әдісі (мақсатты күшейту, зондқа тән күшейту немесе сигнал күшейту) қолданылуы тиіс. Ең жақсысы, науқасты тексеру бір медициналық зертханада, бір вирустық жүктеме сынағы және анализаторы арқылы жүргізілуі керек.