Кіріспе

Үшжақты мотивтің 5-ші құрамы, сонымен қатар RING finger protein 88 деп те аталады, адамдарда TRIM5 генімен кодталған белок. Бұл белоктың альфа-изоформасы TRIM5α ретровирусты шектеу факторы болып табылады, ол ретровирустық инфекцияға тән ерте кезеңде тосқауыл қояды. TRIM5α 493 аминқышқылынан тұрады және ол көптеген приматтардың жасушаларында табылады. TRIM5α ретровирустарға қарсы туа біткен иммундық қорғаныста маңызды ішкі иммундық фактор болып табылады, APOBEC ақуыздар отбасы, тетерин және TRIM22 сияқты факторлармен бірге.

Құрылымы

TRIM5α TRIM ақуыздар тұқымдасына жатады (TRIM – TRIpartite Motif); бұл тұқымдасты Редди алғаш рет 1992 жылы RING типті мырыш саусақ доменін, B қорапша мырыш байланыстыру доменін, одан кейін спираль тәрізді аймақты қамтитын ақуыздар жиынтығы ретінде анықтады. TRIM5α басқа домендермен қатар C-терминал PRY SPRY немесе B30.2 доменін де қамтиды.

Функциясы мен әрекет ету құралдары

Ретровирус жасушаның цитозолына енгенде, ретровирустық капсид қабықтан шығады деп есептелген, бірақ бұл (толық қабықтан шығу теориясы) қазір күмәнді; керісінше, шын мәнісінде капсид қабықтан шығу цитозолда жүреді, бірақ бұл процесс капсид ядроға жақындаған сайын біртіндеп дамиды, алайда қабықтан шығу процесі көбінесе, бірақ әрдайым емес, ядрода аяқталады. Бұдан әрі, капсидтегі вирус геномы жаңа вириондарды өндіруге мүмкіндік беру үшін вирус капсидінің ішінде кері транскрипцияланады. TRIM5α цитозолда кездеседі. Ол вирус капсид ақуыздарындағы мотивтерді таниды, бұл TRIM5α-ның (әлі қабықтан шығармаған) вирус капсидін қайталанатын, жүйелі алтыбұрышты торға айналдырып, жабуына себеп болады, әр алтыбұрыштың екі жағы үш тармақты тораптың және тримердің екі спикесінен құралады, соның салдарынан осы жабу арқылы вирус капсидінің кез келген қабықтан шығу процесіне кедергі келтіреді, осылайша (1) вирус геномын жасуша ядросына тасымалдаудың алдын алады және (2) вирус РНК-ның қонақ геномға енгізіліп, вирус ақуыздарының экспрессиясын қамтамасыз ету үшін транскрипция процесі арқылы ДНК-ға кері транскрипциялануына да кедергі келтіреді. Әрекет ету механизмі толыққанды дәлелденбеген, бірақ шектеуге ұшыраған вирустардан (яғни TRIM5α араласуына ұшыраған вирустардан) капсид ақуызы протеасомаға тәуелді деградация арқылы жойылады. TRIM5α өте жүйелі ретикуляторлық желісін құрғаннан кейін, осы мақсатта убиквитинды тартады, ол өз кезегінде протеасоманы белсендіреді. Шектеудің "ерекшелігі", яғни TRIM5α-ның нақты ретровирусты таңдап ала алатыны, ақуыздың C-терминалды доменінің B30.2/PRY SPRY домені деп аталатын аминқышқылдар тізбегімен толық анықталады. Осы доменде кездесетін 332-ші аминқышқылы ретровирусты шектеудің ерекшелігін анықтауда маңызды рөл атқарады. TRIM5α шамамен 4 миллион жыл бұрын, PtERV1 ретровирусы қазіргі шимпанзелердің ата-бабаларын жұқтырған кезде, адамның иммундық қорғаныс жүйесінде маңызды рөл атқарған болуы мүмкін.

Клиникалық маңызы

Резус макакалары, Ескі әлем маймылдарының бір түрі, адамдарда ЖИТС-ке себепші вирус – ВИЧ-1-ге дерлік толығымен төзімді болып көрінді. Резус макакаларының TRIM5α нұсқасы өте жылдам әрекет етеді және кіріп келе жатқан ВИЧ капсуласына жеткілікті байланыс күшіне ие, бұл вирусқа байланып, оны тез жоюға мүмкіндік береді, соның салдарынан вирус залалсыздандырылады. Адамдарда да TRIM5α бар, бірақ ол жеткілікті жауап беру үшін жеткілікті деңгейде қалыптаспаған. Дегенмен, адамның TRIM5α нұсқасы мысық лейкемия вирусының (MLV) және жылқының инфекциялық анемия вирусының (EIAV) штаммдарын тежеуге қабілетті. TRIM5α вирусқа қарсы ақуыз ретінде ашылғанға дейін тежеу фенотипі сипатталған және Ref1 (адам жасушаларында) және Lv1 (маймыл жасушаларында) деп аталған. Бұл терминология қазіргі таңда көбінесе қолданылмайды. Соу маймылында, Жаңа әлем маймылының бір түрінде, TRIMCyp (немесе TRIM5 CypA) деп аталатын туысқан ақуыз оқшауланды және ВИЧ-1 инфекциясын күшті түрде тежейтіндігі көрсетілді. Осыған ұқсас ақуыз Ескі әлем маймылдарында тәуелсіз түрде пайда болды және макактардың бірнеше түрінде анықталды. Жақында интерферон α иммунопротеазоманы стимуляциялау арқылы адамның TRIM5α-сын ВИЧ-1 ДНК синтезін және инфекцияны капсидке тәуелді түрде тиімді тежеуге қабілеттендіретіні сипатталды.