Кіріспе

Коксаки В4 вирусының түрі – Picornaviridae тұқымдасына жататын энтеровирустар. Бұл вирустар дүние жүзінде кездеседі. Олар оң полюсті, бір тізбекті, қапталмайтын, икосаэдр пішіндес РНК вирустары. Коксаки вирустары екі топқа бөлінеді: А және В, олардың әрқайсысы әртүрлі ауруларға себеп болады. Коксаки вирусының А тобы қол-аяқ-ауыз ауруын қоздырады, ал В тобы, құрамында алты серотип бар, асқазан-ішек бұзылыстары, миокардит сияқты түрлі симптомдарға шақыруы мүмкін. Коксаки вирусы В4 табиғи өлтіруші жасушалар мен бүйрек без аралшаларына жақындық танытады. Жұққан кезде бета-жасушалардың апоптозына алып келуі мүмкін, бұл инсулит қаупін арттырады.

Вирустың құрылымы мен геномы

Коксакивирустың B4 түрі – В тобындағы алты серотиптің бірі, ол оң мағыналы, бір тізбекті, қаптамасыз РНК вирусы. Оның геномы сызықтық және 7293 нуклеотидтен тұрады, 5’ және 3’ аударылмаған аймақтары бар, сондай-ақ өзінің 3’ поли(А) құйрығын кодтайды. 5’ аударылмаған аймақта I типті ішкі рибосомалық ену орны (IRES) бар. 5’ UTR-ға ковалентті байланысқан вирустық ақуыз VPg вирустың жасушаға енуіне және көбеюіне көмектеседі. 2A және 3C вирустық протеиназалар, олар геноммен кодталған полибелокты кесуге көмектеседі. 3D – РНҚ-ға тәуелді РНҚ полимеразасы (RdRP). 2B, 2C және 3A – негізгі вирустық ақуыздар. Геном сонымен қатар 4 капсидтік ақуызды – VP4, VP1, VP2 және VP3 – кодтайды, олар шамамен 30 нм болатын вирустық бөлшектер үшін икосаэдрлік капсид құрайды. VP1 және VP3 вирионның сыртқы бетіне жауапты, ал VP4 капсидтің ішіне орналасқан. Барлығы, коксакивирустың геномымен кодталған полибелоктың ұзындығы шамамен 2200 аминқышқылынан тұрады және ол 2A және 3C протеиназаларымен, сондай-ақ жасуша протеиназаларымен кесіледі. Коксакивирустың B4 түрі және пикорнавирустар тұқымдасының барлық мүшелері қаптамасыз болғандықтан, дезинфекциялық заттарға, еріткіштерге, төмен pH деңгейіне (мысалы, асқазан сөліне), төмен температураға және 70% спиртке жоғары төзімді.

Бекіту, енгізу және қаптаманы алып тастау

Коксаки вирустарының капсиді бес еселенген осьтің айналасында «каньон» деп аталатын ерекше ойысқа ие. Каньонның жасуша бетіндегі молекулалармен өзара әрекеттесу арқылы вирус тіркелуіне көмектесетіні есептеледі (Riabi, 2014). VP1, жүрек бұлшықет жасушаларында, сондай-ақ эпителийлік және эндотелийлік жасушаларда табиғатта кездесетін Коксаки аденовирусы рецепторына (CAR) байланысқанда, конформациялық өзгеріс жасуша қабылдағыштарының плазмалық мембранада тесік жасауына себеп болады, осы тесік арқылы VPg байланысқан вирус геномы жасушаға енуі мүмкін. Вирус ақуыздары аударылып, кесілгеннен кейін, вирус геномының теріс таңбалы транскрипттері оң таңбалы вирус геномы транскрипттерінің матрицасы ретінде қолданылады (олар сонымен қатар мРНК ретінде де қызмет етеді, оларды одан да көп вирус ақуыздарына аударуға болады). Вирус геномы поли(А) құйрығын кодтайды, ол жасушалық бастау факторлары және рибосомалық суббірліктермен танылады, бұл теріс таңбалы жіпті жасау үшін транскрипция процесін бастайды, нәтижесінде қос таңбалы РНК аралық түзіледі.

Теріс таңбалы РНК транскрипциясынан кейін, оң таңбалы РНК геномын жасауды бастау үшін бастапқы материал қажет. РНК геномының 5’ ұшына ковалентті байланысқан VPg ақуызына 2 U тіркелген. Бұл U-лардың мақсаты VPg ақуызын өзгерту болып табылады, ол вирус RdRP танитын және теріс таңбалыдан геномды көбірек құруға бастайтын ақуыз праймері ретінде қызмет етеді. CB4 вирусы егеуқұйрықтарда трансплацентарлық инфекцияларды тудырды. Жүктіліктің алғашқы екі аптасындағы инфекция аналыққа да, ұрыққа да зиян келтіруі мүмкін, бұл ұрықтың санының азаюына, түсік тастауға немесе өлі тууға әкеледі. Жүктіліктің 4-ші және 17-ші күндері жұқтырған аналардан туған егеуқұйрықтарда қант диабетіне ұқсас симптомдарға әкелетін ұйқы безінің патологиялық өзгерістері айтарлықтай жоғары болды (p < 0,05).

Коксаки В4 вирусы және 1- типті қант диабеті

Бір теория бойынша, 1-ші типтегі қант диабеті – вирусқа байланысты туындаған аутоиммундық реакция, онда иммундық жүйе вирус жұқтырған жасушалармен қатар бүйрек безіндегі бета жасушаларын да шабуылдайды. Бірақ, бүгінгі күнге дейін адамдарда осы гипотезаны нақты растайтын сенімді дәлелдер жоқ. 2004 жылғы жүйелі шолу коксакивирус В инфекциясы мен 1-ші типтегі қант диабеті арасындағы мүмкін байланысты талдады, бірақ нәтижелері шешімсіз болды. 2011 жылғы жүйелі шолу және мета-талдау энтеровирустық инфекциялар мен 1-ші типтегі қант диабеті арасында байланыс бар екенін көрсетті. Алайда, басқа зерттеулер энтеровирустық инфекциялар, мысалы коксакивирус В, автоиммундық процесті туғызудың орнына, 1-ші типтегі қант диабетінің пайда болуы мен дамуына қарсы қорғаныс болып табылуы мүмкін екенін көрсетті.

Жаңа туған нәрестелерге жұғу

Энтеровирустар көбінесе жаңа туған нәрестелер мен 12 айға дейінгі балаларға жұғады. Коксаки B вирусы әдетте нәрестелерге перинаталдық жолмен таралады. Дегенмен, Коксаки B вирусының ауыр жағдайлары трансплацентарлық жолмен жұғады. Балалардағы Коксаки B вирусы инфекциясының жалпы белгілері – менингит және/немесе энцефалит. Коксаки B4 вирусы ми мен жұлынды жұқтырып, қабыну тудыруы мүмкін.