Кіріспе

Мёбиус синдромы немесе Мёбиус синдромы – сирек кездесетін туа біткен неврологиялық бұзылыс, ол бет парализімен және көзді бүйірге қозғалта алмаумен сипатталады. Мёбиус синдромымен туған көптеген адамдар толық бет парализімен туады және көздерін жаба алмай немесе беттік мимика жасамайды. Аяқ-қол және кеуде қабырғасының аномалиялары кейде осы синдроммен бірге кездеседі. Мёбиус синдромы бар адамдардың интеллектісі қалыпты, бірақ олардың беттік мимиканың болмауы кейде жайбарақаттық немесе достықсыздық деп қате түсіндіріледі. Бұл синдромды алғаш 1888 жылы сипаттаған неміс неврологі Пауль Юлиус Мёбиус есімімен аталған. 1994 жылы «Мёбиус синдромы қоры» құрылды, ал сол жылдың соңында Лос-Анджелесте алғашқы «Мёбиус синдромы қоры конференциясы» өтті.

Белгілері мен симптомдары

Мёбиус синдромымен туған адамдар беттік паралич және көздерін жанына жылжыта алмаумен туады. Көбінесе бұлшық еттердің қышқылтануынан жоғарғы еріндері кері тартылады. Сирек жағдайларда, V және VIII бас миы жүйкелеріне әсер етеді. Мёбиус синдромы аутизм симптомдарының көбеюімен байланысты.

Әлеуметтік және өмір салты әсерлері

Мёбиус синдромы адамдардың жеке және кәсіби жетістіктерге қол жеткізуіне кедергі келтірмейді. Әлеуметтік өзара әрекеттесуде бет әлпетінің және күлімсіреудің маңыздылығын ескере отырып, оларды жасау мүмкін болмағандықтан Мёбиус синдромы бар адамдар бақытсыз, жалықтырғыш немесе әңгімеге қызығушылық танытпайтын секілді қабылдануы мүмкін. Мёбиус синдромымен таныс жандар, мысалы, туыстар немесе достар, дене тілі сияқты эмоцияның басқа да белгілерін байқай алады, тіпті кейде олар адамның бет әлпеті қозғалмайтынын ұмытып кетеді. Шындығында, Мёбиус синдромы бар адамдар көбінесе эмоцияларын жеткізу үшін дене бітімі, қалыптасуы және дауыс ырғағын пайдаланып, өзін-өзі жетілдіруде шебер болады.

Патогенез

Мёбиус синдромы VI және VII бас сүйек нервтерінің жетілмеуінен туындайды. Мёбиус синдромының себептері толыққанды түсініксіз. Ол, жүктілік кезеңінде мидағы қан ағынының уақытша тоқтауынан болатын тамырлық бұзылудың салдары болуы мүмкін деп саналады. Кокаин қолдану (қан тамырларына да әсер етеді) Мёбиус синдромымен байланыстырылған.

Жаңа туған нәрестелер

Мёбиус синдромымен туған баланың аузын жабуда немесе жұтуда қиындықтар туындауы мүмкін. Тіл дікілдеуі (қалшылдауы) немесе гипотониялық (бұлшықет тонусының төмендеуі) болуы мүмкін. Тіл қалыптыдан үлкен немесе кіші болуы мүмкін. Жұмсақ таңдайдың, жұтқыншақтың және шайнау жүйесінің бұлшықеттерінің тонусы төмен болуы мүмкін. Таңдай тым жоғары көтерілген болуы мүмкін (жоғары таңдай), себебі тіл әдетте таңдайды төмен қалыптастыратын сору күшін жасамайды. Таңдайда ойық болуы мүмкін (бұл ұзаққа созылған интубация салдарынан болуы мүмкін) немесе жарық (толық қалыптаспаған) болуы мүмкін.

Негізгі тістер

Негізгі (сүт) тістер әдетте 6 айлық шамасында шыға бастайды, ал 2 жарым жасқа дейін барлық 20 тіс шығуы мүмкін. Шығу уақыты кең ауқымда өзгереді. Тіс эмалінің толық қалыптаспауы (эмаль гипоплазиясы) тістерді кариеске (қауысқа) осал етеді. Тістердің шығуы толық болмауы мүмкін. Егер бала дұрыс жабылмаса, төменгі жақ сүйектері айқын жетіспеушілікке ұшырайды (микрогнатия немесе ретрогнатия). Бала жақтарын жапқанда алдыңғы тістер жанаспауы мүмкін, себебі артқы тістер тым көп шығып кеткен немесе жоғарғы жақ тістері толық қалыптаспаған. Бұл жағдай алдыңғы ашық тістеу деп аталады және бетке/қаңқаға әсер етеді.

Өткінші тістер

5 пен 7 жас аралығында көптеген балалар сүт тістерін жоғалта бастайды. Кейде кейбір сүт тістері кешіккенде түсіп қалады, сондықтан тіс дәрігері ортодонтиялық проблемалардың алдын алу үшін сүт тісін ертерек алуға ұсынуы мүмкін. Сүт тістерінің мерзімінен бұрын түсуі де кейінірек ортодонтиялық проблемаларға алып келуі мүмкін. Тіс мерзімінен бұрын түсіп қалса, тістердің жылғалысын болдырмау үшін алынып-қойылатын немесе бекітілген аралықтар қажет болуы мүмкін. Дамудың осы кезеңінде тіс қатарларын түзетуге бағытталған ортодонтиялық емді бастауға болады, бұл тіс қатарының тығыздығын азайтуға немесе жоғарғы және төменгі жақтардың арақатынасын жақсартуға көмектеседі. Жоғары таңдай пішінімен сәйкес келетін жоғарғы тістердің қатары тар болады. Бұл жоғарғы алдыңғы тістердің сыртқа қарай иілуіне және кездейсоқ соққы алғанда сынуға бейімделуіне себеп болуы мүмкін. Тіс қатарларын түзетуге бағытталған ортодонтия осындай жағдайда маңызды рөл атқарады. Жоғарғы жақты кеңейтетін құралдар алдыңғы тістерді қалыпты жағдайға қайтаруға көмектеседі. Кейбір құралдар тіпті ашық тіс жағдайында алдыңғы тістердің жабылуына көмектеседі. Мёбиус синдромы бар пациенттерде ауыз және еріндер құрғап қалуы мүмкін.

Тұрақты тістер

Соңғы сүт тісі түскеннен кейін, әдетте он екі жас шамасында, түпкілікті ортодонтиялық емді бастауға болады. Жақынды жаба алмаған немесе жұта алмаған пациенттерде тіс тістеуі ашық болуы, төменгі жақтың жетілмеуі, тістердің тығыз орналасуы және жоғарғы алдыңғы тістердің сыртқа қарай иілуі мүмкін. Ортогнатикалық (жақ) хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. 13q12.2 және 1p22 локустарымен генетикалық байланыс болжанып отыр.

Диагностика

Диагноз көбінесе физикалық ерекшеліктері мен белгілері, науқастың ауру тарихы және жан-жақты клиникалық тексеру арқылы қойылады. Мёбиус синдромын растайтын ешқандай нақты диагностикалық тест жоқ. Беттік нерв параличінің басқа себептерін жоққа шығару үшін кейбір мамандандырылған зерттеулер жүргізілуі мүмкін.

Емдеу

Мёбиус синдромын емдеуге арналған жалғыз емдеу жолы немесе жазылатын дәрі жоқ. Емдеу симптомдарға қарай қолдау көрсету түрінде жүргізіледі. Егер нәрестелерді емізу қиын болса, оларға жеткілікті тамақтану үшін тамақтандыру түтіктері немесе арнайы бөтелкелер қажет болуы мүмкін. Физикалық, еңбек және тілдік терапия моторлық дағдыларды және үйлесімділікті жақсартады, сондай-ақ сөйлеу және тамақтану қабілеттерін жақсырақ бақылауға көмектеседі. Көбінесе, көздің құрғауына қарсы күрес үшін көз тамшыларын жиі пайдалану жеткілікті. Хирургия көздің қиылысуын түзетуге, мүйіз қабығын таразография арқылы қорғауға, сондай-ақ қол-аяқ және жақ деформацияларын жақсартуға мүмкіндік береді. Бұлшықеттерді жамбастан ауыз бұрыштарына ауыстыру арқылы күлімсіреу қабілетін қамтамасыз ететін бұл процедура кейде бұқаралық ақпарат құралдарында "күлімсіреу хирургиясы" деп аталады. "Күлімсіреу хирургиясы" күлімсіреуге мүмкіндік берсе де, процедура күрделі және бетінің әр жағына он екі сағатқа дейін уақыт алуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл операцияны Мёбиус синдромын "емдеу" деп санауға болмайды, себебі ол бет-әлпеттің басқа да экспрессияларын жасау қабілетін жақсартпайды.

Эпидемиология

Орташа есеп бойынша, әр миллион туылған баланың арасында 2-ден 20-ға дейін Мёбиус синдромының жағдайлары тіркеледі. Оның сирек кездесуі көбінесе кеш диагноз қоюға әкеп соғады, бірақ бұл синдроммен туған нәрестелерді туған кезде-ақ "беттік экспрессияның жоқтығы" арқылы анықтауға болады, ол жылау немесе күлу кезінде байқалады, сондай-ақ алтыншы және жетінші бас ми нервтерінің парезі (салдануы) салдарынан емшек сүріп іше алмауымен де анықталады.