Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Африка саясаткері
Central African politician
Элизабет Домитен (1925 – 26 сәуір 2005 ж.) 1975 жылдан 1976 жылға дейін Орталық Африка Республикасының премьер-министрі қызметін атқарды. Ол бұл лауазымды алғашқы және жалғыз әйел ретінде иеленді, сондай-ақ Африкадағы елдің премьер-министрі болған алғашқы әйел атанды.
Elisabeth Domitien (1925 – 26 April 2005) served as the prime minister of the Central African Republic from 1975 to 1976. She was the first and only woman to hold the position, and was the first woman to serve as prime minister of a country in Africa.
Отбасылық негіздер
Домитен Убанги Шаридегі Лобайда дүниеге келді. Оның отбасы плантация ұстады, әкесі пошта қызметінде жұмыс істесе, анасы фермер болған.
Domitien was born in Lobaye, Ubangi Shari. The family had a plantation, and her father was employed in the postal service while her mother was a farmer.
Ерте өмір және мансап
Домициен – ең үлкен баласы және жалғыз қызы болған. Ол католик мектебінде оқу мен жазудың негізгі білімдерін ғана алды, сондай-ақ тамақ дайындау мен тігіске үйренді. Көбінесе шала жолда жұмыс істеп, шаруашылық өнімдерін сатуға көмектесті. Бірақ ол сандармен жұмыс істеуді үйреніп, фермер және кәсіпкер ретінде өзін көрсетті. Ол мінсіз мінезді, бастамашыл болғандықтан, ауыл әйелдері арасында беделді болды және қоғамда бейресми лидер ретінде танылды. 20 жасында азаттық күресіне қатысты.
Domitien was the eldest child and the only daughter. She received only rudimentary instruction in reading and writing in a Catholic school and learned cooking and sewing. She spent much of her time working in the field and helped to sell farm products. However, she learned to deal with numbers and established herself as a farmer and business woman. She had a strong personality and was enterprising, making her popular among the village women and an informal leader in the community. At the age of 20 she became involved in the liberation struggle.
Саяси өмір
Домициан Сангодағы сөздерімен халықты жұмылдырды, түрлі топтарды біріктіруге көмектесті және ұлттық сананы қалыптастырды. Ол тәуелсіздік қозғалысындағы әйелдер тобының төрағасы болды, Қара Африканың әлеуметтік эволюциясы үшін қозғалыс (MESAN). Ол қозғалыстың негізін қалаушы Бартеми Богандамен тығыз байланыста болды және 1953 жылы партия президенті болды. 1960 жылы ел тәуелсіздік алды, Домициан Орталық Африка Республикасының бірінші президенті Дэвид Дако және бас қолбасшы Жан Бедель Бокассамен бірлесіп жұмыс істеді. Ол басшыларға да, қарапайым халыққа да саяси кеңесші болып қызмет етіп, түрлі мүдделерді татуластыруға және халықтың тұрмыс деңгейін жақсартуға тырысты. Дако авторитарлық билік жүргізді және ел көп ұзамай МЕСАН жалғыз заңды партия болған бірпартиялық мемлекетке айналды. 1965 жылы Бокасса төңкеріс жасап, билікті басып алды, конституцияны жойды, парламентті таратып, өзін заң шығару және атқару билігімен партия, мемлекет және үкімет басшысы етіп тағайындады. 1972 жылы Бокасса өзін өмір бойы президент деп жариялады және Домицианды партияның вице-президенті етті. 1973 жылы Орталық Африка фермерлерінің бірінші ұлттық съезін басқарды. Ол зиялы, еңбекқор, халыққа жағымды, Бокассаға қажет болған біріктіруші күш еді. 1974 жылы ол өзін маршал деп жариялады. Оның кабинетінде министрлер үнемі алмасып тұрды және 1975 жылдың 2 қаңтарында ол жаңа үкімет құрды. Осы жерде Бокасса премьер-министр лауазымын енгізіп, Элизабет Домицианды осы лауазымға тағайындады. Бұл Халықаралық әйелдер жылы болды және Бокасса әйелді жетекші лауазымға тағайындау арқылы халықаралық аренада өзіне жағымды назар аудартқысы келді. Ол Африка елдерінің премьер-министрі болған алғашқы әйел еді. Домициан әйелдердің табысын және мәртебесін арттыру үшін жұмыс істеді. Кейбір адамдар оны Бокассаны қолдағаны үшін сынады. Оның пікірінше, халық өзінің басшысына адал болуы керек. Сонымен қатар ол президенттен халықты құрметтеуді және олардың мүдделерін қорғауды талап етті. Ол өз пікірін айтудан қорқа алмады, тіпті президентке де, сотсыз тұтқындалғандарды түрмеден босатуға көмектесті. Бокасса өзін император деп жариялағысы келген кезде олардың қарым-қатынасы нашарлады. Домициан бұл жоспарға қарсы болғандықтан, ол дереу жұмыстан босатылды және оның кабинеті таратылды (1976 жылдың 7 сәуірі). 1979 жылдың қыркүйегінде Бокассаның құлатылуынан кейін Домициан тұтқындалды және премьер-министр болған кезінде Бокасса жасаған қысымды жасырғаны үшін сотталды. Ол қысқа мерзімге түрмеде отырды және 1980 жылы сотқа тартылды, содан кейін саясатқа оралуына тыйым салынды. 1981 жылы әскерилер қайтадан билікті басып алып, 12 жыл бойы билік жүргізді. 1993 жылы азаматтық үкімет құрылып, Анже Феликс Патасе президент болып сайланды. Домициан өзіне жасалған әділетсіздік үшін өтемақы алды. Ол бұрынғы саясаткер және кәсіпкер ретінде танымал болды және 2005 жылы қайтыс болған кезде мемлекеттік есеп бойынша жерленді.
Domitien mobilized the population with her speeches in Sangho, helped unite different groups and created a sense of national identity. She became head of the women's group in the independence movement, the Movement for the Social Evolution of Black Africa (MESAN). She collaborated closely with Barthélémy Boganda, the founder of the movement, and became president of the party in 1953. The country became independent in 1960 and Domitien collaborated with the first president of the Central African Republic, David Dacko, and the commander in chief, Jean Bédel Bokassa. She served as a political adviser both to the leaders and to ordinary people, trying to reconcile different interests and improve the living standards of the population. Dacko ruled in an authoritarian way and the country soon became a one party state with MESAN as the sole legal party. In 1965 Bokassa seized power in a coup, abolished the constitution, dissolved parliament and appointed himself as the head of the party, state and government with legislative and executive power. In 1972 Bokassa declared himself president for life and made Domitien vice president of the party. In 1973 she led the first national congress of Central African farmers. She was clever and industrious, appealed to the population and served as a unifying force which Bokassa needed. In 1974 he declared himself as marshal. He had a cabinet in which the ministers changed constantly and on 2 January 1975 he formed a new government. Here Bokassa introduced the post of prime minister and Elisabeth Domitien was appointed to the position. It was the International Women's Year and Bokassa wanted to draw positive notice to himself internationally by appointing a woman in a leading position. She was the first woman to serve as prime minister of an African nation. Domitien worked to strengthen the income and position of women. She was criticized by some people in CAR for the support she gave Bokassa. In her view the population should follow their leader. At the same time, she demanded that the president should respect the people and safeguard their interests. She was not afraid to voice her opinion, even to the president, and got many people out of jail after they were arrested without trial. Her relationship with Bokassa soured when he wanted to proclaim himself emperor. When Domitien opposed the plan, she was promptly fired and her cabinet was dismissed (7 April 1976). With the overthrow of Bokassa in September 1979, Domitien was arrested and brought to trial on charges of covering up extortion committed by Bokassa during her tenure as prime minister. She served a brief prison term and was put on trial in 1980, after which she was prohibited from returning to politics. In 1981, the military gained control again and ruled for 12 years. In 1993, it was replaced by a civilian government and Ange Félix Patassé was elected president. Domitien received compensation for the unjust treatment she had been exposed to. She remained a prominent figure, both as a former politician and as a businesswoman, and was buried with official honours when she died in 2005.
Жеке өмір
Домитен екі рет үйленді; оның алғашқы күйеуі Жан Бака болды, ол өзен компаниясында бухгалтер болып жұмыс істеді және Банги мен Бразавиль арасында шалғынды. 1941 жылы Беатрис есімді қыздары дүниеге келді, бірақ кейін ажырасып кетті. Соңынан Домитен қала әкімі Нгука Лангадиджиге үйленді, ол елорданың шығысындағы Мобай аймағында кофе плантациясын басқарды. Ол бірнеше әйел алған және Елизаветаға үйленген кезде де орнынан қозған жоқ. Ол Бангиде жалғыз тұрды, ал күйеуі оны ара-араға көріп тұратын.
Domitien married twice; her first husband was Jean Baka who was an accountant in a river company and commuted back and forth between Bangui and Brazzaville. They had a daughter, Beatrice in 1941, but were eventually divorced. Later, Domitien married Mr Ngouka Langadiji who was mayor and ran a coffee plantation in the Mobaye region east of the capital. He had several wives and did not move when he married Elisabeth. She lived alone in Bangui, and her husband came to visit her.