Кіріспе

Клаудетт Верли (Claudette Werleigh, 1946 жылдың 26 қыркүйегінде туған) – гаитилік саясаткер, 1995 жылдан 1996 жылға дейін Гаитидің премьер-министрі қызметін атқарған. Ол Гаитидің алғашқы әйел премьер-министрі болды. 1999 жылы Верли Швецияның Уппсала қаласындағы Өмір және бейбітшілік институтының директоры, 2007 жылы Бас хатшы, ал 2010 жылы Бельгияның Брюссель қаласындағы католик бейбітшілік ұйымы Pax Christi International-дың бейбітшілік елшісі болды.

Өмірбаян

Клодетт 1946 жылы Кап-Айтиен қаласында жақсы жағдайдағы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы кофе экспорттаған, соған қоса анасының дүкені болған. Әкесі бұрынғы депутат болған, бірақ Клодетт туғанға дейін саясаттан шығып кеткен. Клодетт монахинялар басқаратын бастауыш және орта мектептерде оқыды, Испанияда, АҚШ-та, Мексикада және Гаитиде медицина және педагогика сияқты түрлі пәндерді зерттеді, ал Порт-о-Пренс университетінде заң және экономика саласында лицензия алды. 1978 жылы ол заңгер ретінде тіркелді.

Мансап

1968 жылы 70 жылға дейін Верли АҚШ-та медициналық техник және химик, 1971 жылы 73 жылға дейін Швейцарияда физиолог, ал 1973 жылы 74 жылға дейін Гаитиде ересектерді оқытушы болып жұмыс істеді. 1970 жылы ол экономика профессоры және социал-демократиялық партия PANPRA (Ұлттық прогрессивті революциялық Гаити партиясы) мүшесі Джордж Верлиге тұрмысқа шықты. Олардың екі қызы болды. Верли ересектердің сауаттылығы мен гуманитарлық көмек саласындағы бірнеше үкіметтік емес ұйымдарда әлеуметтік және білім беру жұмыстарында қатысты. 1975 жылы ол Гаитиге арналған католиктік шұғыл көмек ұйымына қосылды және 1976 жылдан 1987 жылға дейін Гаити Ұлттық Каритас ұйымының бас хатшысы болды, соның арқасында елдің барлық аймақтарына сапарлады. 1983 жылдан 1987 жылға дейін ол Кариб айманында Халықаралық Каритас ұйымының үйлестірушісі қызметін атқарды. 1979 жылы Верли ITECA (Технология және анимация институтын) – Гаитидегі ең маңызды білім беру ұйымдарының бірін құрды. Ол саяси және экономикалық теңдікке ұмтылған, сондай-ақ саясатқа әйелдердің қатысуын қолдаған "Әйелдерді күшейту лигасы" ("Lig Pouvwa Fanm") атты әйелдер ұйымын құруға көмектесті. Әртүрлі әлемдерді, кедейлер мен байларды, әйелдер мен билік құрылымдарын бөліп тұрған қақтығысты жою маңызды болды. Әйелдер қоғамның негізі болды және бейбітшілік орнатуға зор мүмкіндіктерге ие болды.

Саяси ұстанымдар

1990 жылдан бастап Верли Гаитиде мемлекеттік басқару және саясат саласында белсенділік танытты. 1990 жылдың наурыз айынан тамыз айына дейін президент Эрта Паскаль Трюйоттың уақытша үкіметінде тәуелсіз министр ретінде әлеуметтік істер министрі қызметін атқарды. Аристид президент болғаннан кейін Верли 1991 жылы премьер-министр Рене Превальдың жеке кабинетіне қосылды және президентті қолдау мақсатындағы Лавала қозғалысына қатысты. 1992 жылдың шілдесінен 1993 жылдың қазанына дейін ол Гаитидің Вашингтондағы кеңсесінің атқарушы директоры болып жұмыс істеді, адвокаттық және лоббилік қызметпен айналысты. 1993–1995 жылдары Малваль және Мишель үкіметтерінде Сыртқы істер және дін министрі болды. Содан кейін 1995–1996 жылдары жүз күнге премьер-министр болып тағайындалды. Оның міндеті ел басшылығын нығайту және демократиялық президенттік сайлауды ұйымдастыру болды. Клодетт Верли 17 министрден тұратын кабинет құрды, оның ішінде 4 әйел болды және оның мақсаты саяси, әлеуметтік, мәдени және экономикалық әділдікке қол жеткізу екенін мәлімдеді. Ол энергетика, ауыл шаруашылығы және жол құрылысы салаларын қаржыландыруға қолдау алды, сондай-ақ Куба және Тайваньпен қарым-қатынасты жақсартты. Ол сонымен қатар Гаитидің экономикалық тәуелділігін азайтуға тырысты және жекешелендіру процесін тоқтатты. Бірақ кейін Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) несиелерді тоқтатты, бұл саяси дағдарысқа әкеп соқты. Рене Преваль 88 пайыз дауыспен президент болып сайланды. Бұл Гаити тәуелсіздік алғаннан бергі жылдардағы алғашқы бейбіт президенттік ауысу болды. Преваль Аристидтің одақтасы болды және Клодетт Верлидің премьер-министр қызметін жалғастыруын қалады. Алайда, премьер-министрді бекітуге қажетті парламенттегі көпшілік өзгерді, сондықтан Верли қызметтен кетіп, елден шығып кетті.

Бейбітшілік қызметкері

1999 жылы ол Швецияның Уппсала қаласындағы Өмір және бейбітшілік институтының қақтығысты трансформациялау бағдарламасының директоры болды. Клодетттің жұмысы оны Латын Америкасының түкпіл-түкпіліндегі, сондай-ақ Азия, Африка және Батыс Еуропаның көптеген елдеріндегі қақтығыс аймақтарына жеткізді. 2007 жылы ол адам құқықтары, қауіпсіздік, қарусыздану, экономикалық әділдік және экология салаларындағы кең ауқымды мәселелермен әлемдік деңгейде жұмыс істейтін үкіметтік емес католиктік бейбітшілік қозғалысы – Pax Christi International-дің Бас хатшысы болып сайланды. Осыған дейін ол 1992 жылдан 2001 жылға дейін Pax International ұйымының вице-президенті және атқару комитетінің мүшесі болды. 2010 жылы ол Pax Christi International ұйымының бейбітшілік елшісі атанды.