Кіріспе

Герберт Гринфилд (Herbert W. Greenfield; 1869 жылғы 25 қараша – 1949 жылғы 23 тамыз) – канадалық саясаткер және фермер, 1921 жылдан 1925 жылға дейін Альберта провинциясының төртінші премьер-министрі болған. Англияның Гэмпшир графтығындағы Винчестер қаласында туған ол, жиырмасыншы жасының соңында Канадаға көшіп келіп, алдымен Онтариода, содан кейін Альбертада қоныстанды, онда шаруашылықпен айналысты. Көп ұзамай ол Альберта фермерлерінің біріккен ұйымына (UFA) қосылды, ол саяси партияға айналу үстіндегі фермерлердің лобби ұйымы болды және ұйымның вице-президенті болып сайланды. Гринфилд 1921 жылғы провинциялық сайлауда, UFA кандидаттарын тікелей ұсынған алғашқы провинциялық жалпы сайлауда қатыспады, бірақ UFA сол сайлауда заң шығарушы жиналыста көпшілік дауысқа ие болғаннан кейін, оны UFA фракциясы премьер-министр етіп тағайындады. Гринфилд сияқты UFA фракциясының көпшілігі үкіметте тәжірибесі болмағандықтан, ол бұл қызметте қиындықтарға тап болды. Ол саясат және стратегия мәселелерінде кеңес алу үшін өзінің Бас прокуроры Джон Э. Браунлиге көп сенді. Ол партиялық тәртіпке қатысты партиялық кеңесін тиімді басқара алмады және үкіметі көпшілікке ие болғанына қарамастан, заң шығарушы жиналыста бірнеше дауысқа ұтылып қалды. Фермерлердің проблемаларын (құрғақшылық және астықтың төмен бағасы сияқты), көмір өнеркәсібіндегі өткір еңбек дауларын немесе тыйым салу туралы (оның үкіметі жойған) қоғамдық пікірдегі айқын дауларды тиімді шеше алмады. Осыған қарамастан, оның премьер-министрлік кезеңінде провинциялық дефицит жойылды, федералды үкіметтен табиғи ресурстар құқығын алу бойынша маңызды прогресс жасалды және Альберта бидай пулы құрылды. Ол сондай-ақ Ирен Парлбиді провинцияның алғашқы әйел министрі етіп тағайындады. 1924 жылға қарай көптеген UFA заң шығарушы жиналысының депутаттары Гринфилдтің қызметтен кетуін қалады, өйткені олар оның жетіспеушіліктеріне наразы болды және Гринфилд басқаратын үкімет келесі сайлауда жеңіліске ұшырайды деп ойлады. Оны алмастыруға жасаған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды, себебі олардың алмастыруы жоспарланған Браунли жоспарға қатысудан бас тартты, бірақ 1925 жылы жасалған екінші әрекет сәтті аяқталды, Браунли Гринфилд жеке өтініш жасаса, қызметке кірісуге келісті. Гринфилд бастапқыда бұл қызметке талмайтын, Браунлидің пайдасына отставкаға келісті. Саясаттан зейнеткерлікке шыққаннан кейін Гринфилд бірнеше жыл бойы Лондонда (Англия) Альбертаны өкілдік етті, содан кейін Канадаға оралып, мұнай және газ саласында жұмыс істеді. Ол 1949 жылы 79 жасында қайтыс болды.

Жас шағы мен отбасы

Герберт Гринфилд 1869 жылдың 25 қарашасында Англияның Гэмпшир графтығындағы Винчестер қаласында Джон Гринфилдтің (1830–1909) және Мэри Лик (1835–1904) отбасында дүниеге келген. Ол Далстондағы Веслиан мектебінде білім алған, бірақ әкесінің банкроттығына байланысты оқуын тоқтатқан. 1926 жылы ол Марджори Гринвуд Кормакқа қайта үйленді, ол бұл некеге екі баласын әкелді. Гринфилд сонымен қатар провинциялық Жергілікті жақсарту аудандары қауымдастығының лауазымды адамы болды, ол көптеген Жергілікті жақсарту аудандарының (LID) теміржолдармен еңбек күші үшін бәсекелесуде қиындыққа тап болғандықтан, он сағаттық жұмыс күнінен сегіз сағаттық жұмыс күніне өту сияқты реформаларды жақтады. Джон Э. Браунли кейін Гринфилдтің ALID-тегі қатысуы туралы: «Ол алғаш рет қоғамдық мәселелерді талқылауға қатысты және бұл оның келешектегі табыстарының негізі болды» деді. Провинциялық деңгейде Гринфилд бастапқыда либерал болған, бірақ көптеген фермерлермен бірге либералдық үкіметтің фермерлерге қатысты саясатына наразы болып, көңілі тоңды. 1919 жылы ол ұйымның атқару комитетіне сайланды және 1920 және 1921 жылдары оның жаппай съездеріне төрағалық етті. Алайда Вуд үкімет ісінің ұсақ-түйектеріне қызығушылық танытпады, өзін кең саяси қозғалыстың басында ұстағанды жөн көрді (оның айтуынша, ол «АҚШ президентінен гөрі UFA президенті болғанды қалайды»), Джордж Ходли, бұрынғы заң шығару тәжірибесі бар UFA мүшесінің бірі (Ходли сайлау алдында консервативті заң шығарушы болған; UFA заң шығарушысы Алекс Мур жалпы сайлаудан бірнеше ай бұрын қосымша сайлауда сайланған) қарастырылды, бірақ оның бұрынғы тәжірибесі консервативті болғандықтан, ол UFA жек көретін ескі партиялардың бірі ретінде қабылданбады деп саналды. Тіпті, UFA саясатқа тікелей араласудан бұрын оның мүшесі болған либералдық премьер-министр Чарльз Стюарт премьер-министр лауазымында қала береді деген болжамдар да болды, бірақ ол UFA көшбасшысын таңдағанға дейін ғана қызмет ететінін дереу мәлімдеді. Калгарида өткен UFA съезінде Гринфилд сайланды және 1921 жылдың 13 тамызында премьер-министр болып тағайындалды. Бұл мәселе Бейбітшілік өзеніндегі сайлау округінен жеңіс однып келген Дональд Макбет Кеннедидің өз еркімен отставкаға кетуі арқылы шешілді. Гринфилд кабинетін таңдап, оны партиялық кеңесіне жариялауға дайын болғанда, Лорн Праудфут оны үзіп, еңбекшілерді қосу туралы қауесеттерге қоса, кабинетте он төрт либералды заң шығарушының бірі бар ма деп сұрады. Праудфут оларды қабылдамау «ескі партиялардың мәселесінен бастау» болады деп мәлімдеді. Гринфилд мұны ниет етпегенін айтты және либералдардың оған келісуі екіталай екенін ұсынды. Съездің жалғыз әйелі Ирен Парлби (Гринфилд жақын арада Альбертаның бірінші әйел министрі болып тағайындамақ) келісіп, UFA-ның қоғамдағы барлық экономикалық топтарды қамту идеалы либералдарға қатысты емес екенін, олар экономикалық топ емес және демократиялық түрде ұйымдастырылмаған еді деді. Гринфилд жоспарлаған жеті мүшелі кабинетін атады, соның ішінде Еңбек партиясының депутаты Алекс Россқа Халық шаруашылығы министрі, Парлбиге Портфельсіз министр, ал өзіне Провинциялық қазынашы лауазымдарын берді. 1922 жылы заң шығарушы орган жиналғаннан кейін премьер-министрдің және оның партиялық тобының тәжірибесінің жетіспеуі анық көрінді. Әйелінің кенеттен қайтыс болуына байланысты Гринфилд нашар өнер көрсетті. Жаңа либералдық көшбасшы Джон Р. Бойлдің агрессивті шабуылына тап болған Гринфилд қорғаныс үшін заң шығарушы органда жанында отырған Бас прокурор Джон Браунлиге сүйенді. Сессияның басталуы сәтті болмады: Гринфилд спикерлікке үкіметтің таңдаған кандидаты Оран Макферсонды ұсынды, бірақ оның бір депутаты Алекс Мур Тәуелсіз консервативті Джон Смит Стюартты ұсынды; Стюарт ұсыныстан бас тартып, үкіметті ұяттан сақтады. Вестминстер жүйесінің қағидаларына сәйкес, үкімет өзінің бағдарламасына маңызды заңның кез келген бөлігі жеңіліске ұшыраған жағдайда отставкаға кетуге міндетті болды. Мур мен Лав бұл ереже UFA депутаттарын олар қарсы болуға бейімделген үкіметтік заңнаманы қолдауға қысым жасауы мүмкін екенін айтты және заң шығарушы органда үкіметке сенімсіздік туралы ашық ұсыныс қабылданғанда ғана үкімет отставкаға кететін саясатты ұсынды. Бұл сенім де үкімет үшін қиындық тудырды. Сүт шаруашылығымен айналысатын фермерлерге арзан пайыздық несие беру үшін либералдық үкімет «Сүт шаруашылығы туралы» заңды қабылдады. Сессия бір апта ғана жалғасты, ал 31 тамызда қалған жалғыз мәселе – сессияға депутаттардың жалақысы болды.

Ауыл шаруашылығы

Гринфилд премьер-министр болып ауыл шаруашылығының депрессиясы кезінде, әсіресе провинцияның оңтүстігінде қызмет етті. Албертаның бидай өндірісінің шамамен 75% -ын қамтамасыз ететін аймақ бес жыл қатарынан құрғақшылыққа тап болды, ал UFA-ны билікке келтірген фермерлер енді шаралар қабылдауды талап етті. Дегенмен, бұл күш-сайыс провинцияны банкротқа жақын алып келді, ал 1923 жылы Гринфилд көмекақыны тоқтату туралы жариялады (соңғысына рұқсат берген заң жобасы барлық партиялардың депутаттары үшін наразылық тудырды, себебі ол фермерлерге тікелей көмек көрсетудің аяқталуын білдірді және соңғы көмек өте қымбатқа түсті). Үкімет субсидияларды тоқтатумен бірге мәселені шешуден де бас тартпады. Бұрын ауыл шаруашылығы жағдайы және оған байланысты факторлар бойынша бірнеше зерттеулер жүргізген болатын. Калгари университетінің профессоры Дэвид К. Джонстың сөзіне сүйенсек, заң жобасы «жай ғана демеу, бірақ нақты қанағаттандыру емес» болды. Джонсқа сәйкес, Гринфилдтің Оңтүстік Альбертаны ауыл шаруашылығы апатынан құтқаруға жасаған әрекеттері сәтсіздікке ұшырауы мүмкін еді. Ол бұл мәселені өзінің басты басымдығы деп атады, бірақ оны шеше алмады. Көмір шахталарындағы жұмысшылар төмен жалақыға және жылына 3300-ден астам жазатайым оқиға тіркелген қауіпті жағдайларға наразы болды. Полиция ереуілді бұзушыларға көмек көрсету үшін тартылды және кейде олардың өзіне де шабуыл жасалды. Бір полицей ұрыс-дау кезінде жартылай паралич болды. Ол бәрібір барды, бірақ оны тұзаққа түсіріп, оның көлігіне үш оқ атты, бірақ өтпеді. Гринфилд 1921 жылдың күзінде премьер-министр болғаннан кейін де жағдай тұрақтанбады. Гринфилд бұл дағдарысқа қалай ден қою керектігін білмей, қызметкерлер мен жұмыс берушілердің провинцияда ең қиын адамдар екенін, олардың «келісімге келуге мүлде ниеті жоқ» екенін айтты. Либералдық тыйым салу шаралары әлсіз болды, ал Гринфилд заңнаманы күшейтуді көздеп қызметке келді. Алайда, 1920 жылға қарай саясаттың нәтижесіз екендігі анық болды (немесе, Medicine Hat News газетінің атап өткеніндей, «Тыйым салу қазірдің өзінде жақсы жұмыс істеп тұр. Қалғаны – арақ-шарап сатуды тоқтату ғана!»). 1922 жылдан кейін үш полицей контрабандашылардың қолынан қаза тапқаннан кейін қоғамдық пікір де саясатқа қарсы өзгерді. Соңғы және ең трагикалық оқиға – Эмиль «Пик» Пикариелло мен Флоренс Лассандраның Стив Лоусонды оның отбасымен бірге тұрған казарма алдында өлтіруі. 1923 жылдың күзіндегі референдумда Альберталықтар тыйым салуды жоюға басымдық берді, UFA саясатты қолдауын жалғастырғанмен. Жауабында үкімет тыйым салу туралы заңды жойып, оны мемлекеттік бақылаудағы арақ-шарап сатумен алмастырды. Заң қабылданғанымен, жаңа шаралар қауымдастық басшылары, қалаларын «құрғақ» сақтауды қалағандар мен арақ-шарап лицензиясын алуға ниеттенгендер арасында дау тудырды, ал болашақ мейрамхана иелері үкіметтен лицензия алу үшін бәсекелестікке түсті. Бұған себеп – үкіметтің темір жол саласына араласуы: жекеменшік синдикаттар құрылыс шығындарының күрт өсуіне байланысты банкротқа ұшырағаннан кейін ол төрт аяқталмаған, пайдасыз темір жол желісінің иесі болды. 1922 жылға қарай үкімет бұл жобадан 6,7 миллион доллар жоғалтты. 1923 жылы Гринфилдтің жауапкершілігіне байланысты шаршаған кезінде ол Ричард Гэвин Ридті провинциялық қазынашылыққа тағайындап, оның сенімді серігіне айналды.

Табиғи ресурстар

Алберта 1905 жылы провинция мәртебесін алған кезде, федералды үкімет оның табиғи ресурстарын бақылауда қалдырды (мұның орнына жаңа провинциялық үкіметке қаржылық өтемақы төледі), бұл оны ескі провинциялардан ерекшелендірді. 1925 жылға қарай, осы жағдайды өзгерту бойынша келіссөздер он жылдан астам уақыттан бері жүріп жатқан еді. Осыған қарамастан, Альберта либералдарының жетекшісі Джон Р. Бойль өзінің либерал әріптесі, Канада премьер-министрі Уильям Лайон Маккензи Кингке хат жолдап, күтілетін 1925 жылғы сайлаудан кейін кез келген келісімге қол қоймауға шақырды, сонда UFA жеңіске жетпес еді. Бірақ бұл Гринфилдтің жетістігін жоққа шығаруға жеткілікті болды; ол келесі жылы лауазымынан кетті.

Облыстық банктер

UFA-ның бір бөлігі Альберта үкіметінің тікелей банк ісіне кірісіп, федералды үкіметтен (Канада конституциясына сәйкес банк ісіне жауапты) банк жарғысын алуы керек деген ұзақ жылдар бойы қалыптасқан пікір болды. Шын мәнінде, UFA президенті Уильям Джон Трегиллз бұл идеяны 1913 жылы ұйымның мақсаттары туралы сөйлеген сөзінде қамтыды. 1923 жылы UFA съезінде провинциялық банктерді жақтаған Джордж Бевингтон осы идеяны ынтамен қолдап, көптеген мүшелерді өз жағына тартты. Съезд идеяны мақұлдап, резолюция қабылдады (сонымен қатар провинциялық қазынаға несие бөлімін құруға шақырумен бірге, он бес жылдан кейін Альберта қазыналық бөлімшелерінің құрылуымен іске асырылған идея), Бас прокурор Браунлидің күшті қарсылығына қарамастан. Бұл қорытындыны Альберта университетінің профессоры Д.А. Макгиббон үкімет тапсырысымен жасалған зерттеуде растады. Оларға қарсы Гринфилдтің үкіметі, UFA президенті Генри Уайс Вуд (Бевингтон оны қайта сайлауға таласып жатқан еді) тұрды. Ирвиннің консерваторлар тарапына күтпеген араласуының арқасында резолюция жеңіліске ұшырады. Бұл бастапқыдағы жоғары беделі бір инциденттен кейін екіншісіне дейін төмендеді: заң шығарушы органда және басқа жерлерде Браунлиге сенуі. 1924 жылы Гринфилдтің көптеген қанатын қолдаушыларының шыдамы таусылып, Гринфилдтің отставкаға кетуіне және оны алдағы сайлауда UFA-ны жеңіске жеткізе алатындай сезімтал Браунлимен алмастыру жоспарын жасады. Бұл топқа Джордж Джонстон, Джордж Маклаклан, Уильям Шилд, Дональд Кэмерон, Оран Макферсон және Остин Клейпул кірді. Олар Браунлиге хабарласып, өз ниеттері туралы хабардар етті, бірақ Бас прокурор Гринфилд отставкаға кетсе, ол да солай істейтінін айтқанда таң қалды. Ол бастапқыда келісті, бірақ Браунлидің премьер-министрге адалдығын тағы да жариялауына жеткілікті уақыт күмән келтірді. Ол ешқашан сайлауға қатыспады. Бұқаралық ақпарат құралдары бүлікшілдерді қатал бағалады. Калгари геральды көтерілісшілерді "басқа партиялардан өте тазамын деп әрқашан мәлімдеген шаруалардың саясаткерлері" деп қысым жасап, бірақ "өздерінің басшыларын қасқырларға тастап, өздерінің терілерін сақтап қалуға үміттенеді" деді. Либералдар да үкіметтің Хадсон шығанағы компаниясына пайда келтіргенін айыптады, ол үкімет жалға алған Лондон кеңсесіне ие болды, Альбертадан гөрі. Дегенмен, Гринфилдтің бұл лауазымдағы жұмысы жоғары бағаланды: оның тұлғасы Альбертаның қарқынды дамып келе жатқан мұнай және газ өнеркәсібін ілгерілету, Альбертаға ағылшын иммиграциясын тарту сияқты міндеттеріне жақсырақ сай келді. 1931 жылы Агенттің кеңсесі жабылып, Гринфилд Альбертаға оралды, Калгариде қоныстанды. Ол мұнай және газ бизнесіне кіріп, Кальмонт Ойлс компаниясының директоры (кейін вице-президенті), Мұнай және газ қауымдастығының президенті, Альберта мұнай қауымдастығының президенті және Home Oil компаниясының директоры болып қызмет етті. Ол сондай-ақ Британдық доминиондық жер қоныстану корпорациясының басқарушы директоры және Калгари сауда кеңесінің президенті болды. Ол өмірінің қалған бөлігін қалада өткізді, Бас сенімгерлік ғимаратында кеңсе ұстады. Гринфилд 1949 жылдың 23 тамызында таңғы сағат 8:25-те қайтыс болды. Оның жерлеу рәсімі Грейс Пресвитериан шіркеуінде өтті және ол Калгариде орналасқан Юнион зиратында жерленген. 1968 жылы Эдмонтон қаласындағы бастауыш мектепке, Гринфилд мектебіне, оның құрметіне ат қойылды.