Кіріспе

Жапонияның Ашикага сёгунатының он үшінші сёгуны (1546–1565)

Ашикага Йошитеру (足利 義輝), сондай-ақ Йосифуши немесе Йосифужи деп те аталады, Жапонияның соңғы Муромачи кезеңінде 1546 жылдан 1565 жылға дейін билік еткен Ашикага сёгунатының 13-ші сёгуны болды. Бірақ 1554 жылы ол есімін қазіргі танымал атына өзгертті. Бала кезінде Кикубемару (菊童丸) деп аталған. Оның кіші інісі Ашикага Йошиаки он бесінші сёгун атанды.

Шогун қызметіне тағайындалды

1546 жылы әкесі Йосихару Хосокава Харумотомен саяси тартыс кезінде зейнетке кетуге мәжбүр болғаннан кейін, Йошитеру Сей-и Тайшогун атанды, бірақ әкесі сияқты қуыршақ шогун болды. Ол кезде Йошитерудің жасы 11-ге толмаған еді және оның таққа отыру рәсімі Киотодан тыс, Оми провинциясының Сакамото қаласында өтті. Йошитеру шогун ретінде бекітілгеннен кейін, әкесі Йосихару Харумотомен Киотоға оралу жөнінде келісім жасады. Бірақ Харумотоның вассалы Миёси Нагайоши Харумотодан айырылып, Хосокава Ужицунаға қосылды, осылайша екі Хосокава Йошитеруді, оның әкесі Йосихаруды және Харумотоны да Киотодан қуғынға шығарды. 1550 жылы Йосихару Киотоға қайта орала алмай, Омиде қайтыс болды. 1552 жылы Йошитеру Нагайошимен Киотоға оралу туралы келісімге келді. Алайда, келесі жылы Йошитеру мен Харумото Нагайошидің ықпалын жою мақсатымен оған қарсы соғыс ашты. Роккаку Йошикатаның көмегімен соғыс Йошитеру үшін жақсы басталды, бірақ 1558 жылы Нагайошидің қарсы шабуылы нәтижесінде ол тағы да Киотодан қуылды. Нагайоши жеңіске жеткен соң, шогунды өлтіргені үшін айыпталудан сескеніп, Йошитеруді өлтірмеді, орнына оны өзінің ықпалымен Киотоға қайтару үшін келісімге келді. Нагайоши Киотодағы нақты билікке ие болды, ал Йошитеру тек ресми тұлға ғана болды. Соңында, 1565 жылы Мацунага Хисахиде Киотоға шабуыл жасады, бұл трагедиялық оқиғаларға әкелді, нәтижесінде Йошитеру өз-өзіне қол жұмсауға бел буды.

Басқару

Шогунның билігін тек өз пайдалары үшін қолданатын даймёлармен қоршалған Йошитереу, Жапонияның түкпір-түкпіріне жеткен белсенді дипломатия арқылы шогунның билігін қайта бекітуге ұмтылды. Такеда Шинген және Уэсуги Кеншин, Шимазу Такахиса, Отомо Йошисиге, Мори Мотонари және Амаго Харухиса сияқты танымал даймёлар арасында бейбітшілікке келісімге әрекеттену арқылы, шогунның билігі түрлі даймёлар тарапынан қайта мойындалды. Ресурстар жетіспесе де, Йошитеру өзінің "輝" канджисін Мори Терумото сияқты самурайларға сыйлау арқылы, оларға белгілі бір деңгейде қамқоршылық жасау мүмкіндігін көрді. Йошитеру өз іс-әрекеттері үшін зор құрметке ие болды және көптеген зерттеушілер оны осы лауазымды атқарған соңғы тиімді сёгун деп санайды. Ода Нобунага және Уэсуги Кеншин шогунға құрмет көрсету үшін Киотоға сапар шеккен көптеген даймё және самурайлардың қатарында болды.

Билік етудің соңы

1564 жылы Нагайоши аурудан қайтыс болды, ал Йошитеру сёгун билігін толыққанды қайтаруға мүмкіндік тапты. Бірақ, Мацунага Даньо Хисахиде және Миёшидің үштік кеңесі, Миёши Триумвирлері, Нагайоши сияқты билік тілеген, Йошитеруді биліктен ығыстырып, Ашикага Ёсихидені қуыршақ сёгун етіп тағайындауға кез келген нәрсеге дайын болды. 1565 жылы Мацунага Даньо Хисахиденің ұлы Мацунага Хисамичи және Миёси Йошицугу Йошитеру тұратын ғимараттарды (кейін Нидзё сарайы болар еді) қоршады. Оған қолдау көрсетуге үлкермейтін даймёлардың көмегі келмегендіктен, Йошитеру мен оның азаматтары Миёшилерге жеңіліп қалды. Иезуит миссионері әке Луис Фроис, Ашикага Йошитерудің құлатылуы туралы баяндамасында Йошитеру мен оның жекпе-жегіші Одахидоно арасындағы құштарлыққа толы қарым-қатынас туралы жазды. Әке Фроис айтуынша, сёгунның жекпе-жегіші Одахидоно "өте батыл және қайсарлықпен шайқасты, сондықтан бүкіл көтерілісшілер оны өлтірмей, тірі ұстау керек деп шуласты. Бірақ, мырзасының өліп жатқанын көргенде, одан аман қалуды үлкен арсыздық деп білген жас жігіт қылышын лақтырып, пышағын суырып алып, мойнын, содан кейін қарнының ішін кесіп тастады. Соңында ол пышақты қарнына тіреп, өзін-өзі өлтірді". Оның туысы Ашикага Ёсихиде он төртінші сёгун болғанға дейін үш жыл өтті.

Тенка-Гокен

"Микадзуки Мунечика" – Жапонияның тағы бір Тенка Гокені және бесіктің ішіндегі ең әдемісі саналады. Бұл тачи стиліндегі самурай қылышын Сандзё Мунечика жасаған, ал аты ай тәрізді пішінінен (микадзуки) қойылған. Барлық Тенка Гокен сияқты, Микадзуки Мунечика да Жапонияның ұлттық қазыналарының бірі болып табылады және қазір Токио ұлттық мұражайында қойылған. Ұзақ тарихында Микадзуки Мунечика бірнеше маңызды жапон отбасыларына тиесілі болды. 16 ғасырдың ортасында Микадзуки Мунечика Ашикага әулетіне қарасты болды, ал шогун Ашикага Ёситеру Миёси әулеті сарайға шабуыл жасағанда, қаза тапқанға дейін осы қылышпен қорғанысқа шықты. Қылыш, Ашикаганың басқа да қазыналарымен бірге Миёси Масаясуға тиесілі болды. Микадзуки Мунечика бірнеше рет иесі ауысып, соңында Токугава әулетіне өтті.