Кіріспе

1-ғасырдағы римдік стоик философы Луций Аннаей Корнут (Ἀνναῖος Κορνοῦτος) – Нерон билігі тұсында (шамамен 60 ж.б.д.) философия мектебі болған, Римдегі үйімен танымал болған стоик философ.

Өмір

Корнут Ливиядағы Лептис-Магна қаласында туған, бірақ көбінесе Римде тұрған. "Корнут Персийді Ананейге де, оның жасындағы және Корнуттың шәкірті болған Луканға да таныстырды". Персий қайтыс болғаннан кейін Корнут, Персийдің әпкелеріне оған қалдырылған мұраны қайтарды, бірақ Персийдің 700-ге жуық папирус шоғырлы кітапханасын қабылдады. Ол қайтыс болған ақынның сатираларын жариялау үшін өңдеді, бірақ соңғысының өтінішімен Цезий Бассқа редакциялауға тапсырды. Одан кейін оның жайлы ешқандай хабар жоқ. Сондай-ақ, ол Аристотельдің «Категориялары» туралы түсіндірме жазды (πρὸς Ἀθηνόδωρον καὶ Ἀριστοτέλην), оның философиясын өз достасы стоик Афинодормен бірге сынады. Ол сонымен қатар «Сипаттамалар туралы» (Περὶ ἐκτῶν) атты еңбек жазды.

Грек теологиясының жинағы

Оның сақталған бірден-бір маңызды еңбегі – философиялық трактат, Theologiae Graecae compendium («Грек теологиясының жинағы») – стоиктердің этимологиялық және символикалық түсіндірмелерінде баяндалған «халық мифологиясының» нұсқаулығы болып табылады. Бұл ерте римдік білім беру трактаты грек мифологиясын тереңдетілген этимологиялық талдаулар негізінде көрсетеді. Корнут құдайлардың түрлі аттары мен лақаптарын зерттеу арқылы ежелгі адамдардың әлем туралы алғашқы түсініктерін қайта жаңғыртуға тырысты. Қазіргі көзқарас бойынша, нәтиже көбінесе таңғажайып, көптеген мәжбүрлі этимологиялармен толы, мысалы, Корнут Аспан (Оуран) туралы айтқан алғашқы абзацында: «Аспан [оуранды], балам, жерді, теңізді және олардағы барлық нәрсені қамтиды. Сондықтан ол осылай аталады, себебі ол – барлық нәрсенің «жоғарғы шегі» [ouros anô] және табиғаттың «шекара белгісі» [horizôn]. Бірақ кейбір адамдар оны «күтім жасау» [ôrein] немесе «қамқорлық ету» [ôreuein] мағынасындағы Аспан [ouranos] деп атайды, яғни оларды күзетуші, сондықтан «есік сақшысы» [thyrôros] және «күзетші» [polyôrein] деп аталады. Тағы басқалары оның этимологиясын «жоғарыдан көріну» [horasthai anô] сөзінен шығарады. Кітап осы сияқты жалғасады, Зевс, Гера, Кронос және Посейдон сияқты құдайлардан бастап, Фуриялар, Тағдырлар, Музалар және Рақымшылықтарға дейін. Бұл еңбек бойына стоик физикасының күшті әсері сіңген. Әлемді сақтайтын жан бар екендігі айтылады, ол – Аспанда мекендейтін, отты мәнді Зевс. Зевс – барлық нәрсеге таралатын күш, ол әр адамға тағдырды белгілейді. Құдайлар бізге Ақылды (Логос) сыйлады, ол жамандық жасамайды, бірақ ол ғаламның құдайлық Ақылының бір бөлігі: «Океан» – бұл «шапшаң ағып өтетін» және үнемі өзгеріп отыратын Логос, ал Тетис – қасиеттердің тұрақтылығы. Олардың араласуынан ғана нәрселер пайда болады, егер біреуі таза күйінде үстемдік алса, ештеңе болмас еді.

Жалған шығармалар

Персийге жасалған түсіндірмелер (Scholia) да Аннаей Корнутқа жатқызылады; алайда, соңғылары көп кешіккен кезеңге жатады және Яхн оларды Каролинг дәуіріне жатқызады. "Дистиха Корнути" деп аталатын өлеңдер соңғы орта ғасырға тән.

Басылымдар

Рамелли, Илария (ред.). Аннео Корнуто. Compendio di teologia greca. – Грек теологиясының қысқаша жинағы. Милан: Bompiani Il Pensiero Occidentale. 2003 жыл. Торрес, Хосе Б., Луций Аннаев Корнутус: Compendium de Graecae Theologiae traditionibus, Bibliotheca Teubneriana, Берлин, De Gruyter, 2018 жыл. De Gruyter сайтындағы онлайн нұсқасы.