Кіріспе

Грек ақыны Паллад (; ғ. 4-ші ғасыр) - Египеттің Александрия қаласында өмір сүрген грек ақыны.

Өмір

Паладас туралы барлық мәлімет оның Грек антологиясында сақталған 151 эпиграммасы арқылы анықталған; тағы жиырма үш өлең сол жинақта оның атымен келген, бірақ олардың авторлығы күмәнді. Оның өлеңдері христиан қаласындағы өмірге мойынұсынып, даулы әйеліне ашуланған, пұтқа табынушы мектеп мұғалімінің бейнесін көрсетеді.

Шығармалары

Максим Планудтың айтуынша, оған жатқызылатын эпиграммалардың бірі – 415 жылы қайтыс болған Александриялық Теоның қызы Гипатияны мақтауға арналған өлең. Тағы бір эпиграммасы, Палатин қолжазбасындағы (грек эпиграммаларын білудегі ең маңызды дереккөз) scholium бойынша, Валентиан мен Валент императорларының (364–375) билік кезінде жазылған. Бейруттің қирауы туралы үшінші эпиграмма (Anth. Gr. 9.27) Палладастың өмірін Константин Ұлының заманына дейін созған баламалы мерзімдеме ұсынады. Бұл Йель университетінің Бейнеке кітапханасына 1996 жылы жеке коллекциядан келген папирус кодексіне негізделген. Дегенмен, оның осы жаңа мерзімдемені қолдайтын кейбір аргументтері күмәнді. Анонимді эпиграмма (Anth. Gr. 9.380) Палладастың поэзиядағы беделінің жоғары екенін айтады. Бірақ Исаак Казобон оны екі жеңілтек сөзбен – versificator insulsissimus (“өте нашар ақын”) деп еске алады. Джон Уильям Маккейл Казобонмен келіседі, оның сөзінше, “мұндай пікір оның көптеген туындыларына қатысты, тіпті барлығына да қатысты болуы мүмкін еді, егер оның өлеңдерін поэзия отына емес, күңгірт қызыл қыздыруға жеткізетін қаһарлы ашу болмағанда”. Оның эпиграммаларында христиандыққа қарсы күреске тікелей сілтемелер аз. Бір эпиграмма 389 жылы Теофил архиепископтығы кезінде Александрияда кең таралған “санамдардың” жойылуы туралы сырлы айтады; тағы бірі, тілі одан да жұмбақ (Anth. Gr. 10.90), қайта тірілу доктринасына қарсы ащы шабуылға ұқсайды; ал Мысыр монахтарының толқынына қарсы айтылған екі жолдық өлең 16 ғасырдың реформаторы жазғандай көрінеді. Көбінесе оның грек-римдік мәдениетіне деген симпатиясы тек барлық нәрсеге қанағаттанбауында байқалады. Бірақ Палладастың күші – өмірді сынауында; Джонатан Свифт сияқты, ол адамның кемшіліктерін жасырғанды бұзып, оларды әлсіздігі мен қайғысымен көрсетеді. Адамның тегі туралы өлеңдері (Anth. Gr. 10.45) неоплатондық шейітке де, христиандық қудалаушыға да бірдей ауыр тиеді және бүгінгі күнге дейін адамзатқа айтылған ең өткір және жан тебірентерлік сарказмдардың бірі болып табылады.

Жыныстық қатынас

Бұл аударма эпиграмманың грамматика рөліне және соның салдарынан ойдағы грамматикалық жынысқа жасаған тікелей сілтемесін жоққа шығарады. Мысалы: "Грамматик қызы ғашық болып, содан кейін / еркек, әйел және орташа бала дүниеге келді". Эпиграммада грамматиканың жаратушылық рөліне жасалған сілтеме, эпиграмманың "көптеген жайттарда қараңғы болуы мүмкін екенін көрсетеді: [қыз] егіз туды (ұл мен қыз) және олардың кем дегенде біреуі қайтыс болды, осылайша үш жағдай пайда болды".

Күні

Маккейл Палладты Эзоп пен Гликонмен бірге, грек антологиясындағы бір-бір эпиграмманың авторы ретінде, бір кезеңге жатқызады. Үшеуі де византиялық аудармашылар дәуіріне тиесілі, сол кезде танымал өлеңдерді немесе бөлімдерді әртүрлі өлшемдерде қайта жазуға көп еңбек жұмсалды, Гомерді элегиялық немесе ямбикалық өлеңге айналдырып, Еврипидтің немесе Менандрдың үзінділерін эпиграмма түрінде жаңартты.