Кіріспе

Айн Рэндтің 1938 жылғы повесі - Орыс-американдық жазушы Айн Рэндтің 1937 жылы жазылған және алғаш рет 1938 жылы Ұлыбританияда жарияланған антиутопиялық көркем повесі. Оқиға адамзаттың тағы бір Қараңғы ғасырға енген болашақтағы белгісіз бір уақытта орын алады. Технологиялық прогресс қазір мұқият жоспарланып, жекелік ұғымы жойылған. "Теңдік 7 2521" деген атпен танылатын жас жігіт құпия ғылыми зерттеулер жүргізу арқылы қарсылық көрсетеді. Оның қызметі ашылғанда, ол далаға қашып кетеді, ал оны сүйген әйел – Liberty 5 3000 ілеседі. Екеуі қайта жаңғырған жекелікке негізделген жаңа қоғам құруды жоспарлайды. Рэнд бастапқыда осы әңгімені пьеса ретінде жоспарлаған, бірақ кейін журналға жариялау үшін жазуға шешім қабылдады. Агентінің ұсынысымен ол оны кітап баспаларына жіберді. Повесь алғаш рет Англияда Касселл баспасында жарық көрді. Ол тек Рэндтің келесі романы "Фонтанхед" бестселлер болғаннан кейін ғана АҚШ-та жарық көрді. Рэнд 1946 жылы жарық көрген АҚШ басылымы үшін мәтінді өңдеді.

Сюжет

Теңдік 7 2521, жер астындағы туннельде шам жарығында жазатын 21 жасар жігіт, сол кезге дейінгі өмірінің тарихын баяндайды. Ол өзіне және басқаларға қатысты тек көпше жұмсақ етістіктерді ("біз", "біздің", "олар") қолданады. Ол барлық балалар сияқты, ата-анасынан бөлек, ұжымдық үйлерде тәрбиеленді: туғаннан бастап бес жасқа дейін – нәрестелер үйінде, содан кейін бес жастан он бес жасқа дейін – студенттер үйінде. Ол өзінде бір "күрсін" бар деп санайды, ол оны жылдам үйренуге және көп сұрақ қоюға мәжбүр етеді. Ол заттар ғылымында өте жақсы оқып, ғалым болуды армандады, бірақ 15 жасында Кәсіптер Кеңесі оған өмірлік міндеттеме тағайындағанда, оны көше сыпырушы етіп белгіледі. Теңдік 7 2521 көше сыпырушы болып тағайындалуын, құпия түрде ғалым болуды қалағаны үшін жасаған қателігінің құн төлемі ретінде қабылдады. Ол мүгедектер одағының мүшесі 5 3992 және Халықаралық 4 8818-бен жұмыс істейді, соңғысы Теңдік 7 2521-нің жалғыз досы (бұл таңдау еркіндігінің тағы бір бұзушылығы, өйткені олардың қоғамында барлығы тең). Халықаралық 4 8818 Кеңес рұқсатысыз кез келген зерттеуге тыйым салынғанын айтса да, Теңдік 7 2521 қалалық театр шатырының жанындағы жер асты туннелін зерттейді және металл іздерін табады. Теңдік 7 2521 бұл туннельдің алыс өткен шақтардың есімдері жоқ заманынан қалғандығына сенеді. Ол түнде қоғамынан жасырын түрде қашып, туннельді ғылыми тәжірибелер жүргізу үшін зертхана ретінде пайдаланады, Ғылым үйінен алған қоқысты қолданады. Ол күнделігін шам жарығымен жазу үшін Клерктер үйінен ұрланған қағазды, ал шамдарды Көше сыпырушылар үйінің қоймасынан ұрлайды. Қала шетіндегі жолды тазалап жатқанда, Теңдік 7 2521 17 жасар шаруа қызы Liberty 5 3000-мен кездеседі. Ол жиырма жастан асқан еркектер мен он сегіз жастан асқан әйелдердің жыныстық қатынасқа түсу үшін тағайындалатын жыл сайынғы жұптасу уақытында әйелді күтудің орнына, оны үнемі ойлап, тағы да бір қателік жасайды. Оның қара көздері мен алтын шашы бар, ол оны "Алтын" деп атайды. Ол онымен сөйлескенде, оның да өзін ойлап жүргенін біледі. Ол оған өзінің құпия есімін айтады, ал Liberty 5 3000 Теңдікке 7 2521 оны "Жеңілмеген" деп атағанын айтады. Ғылыми жұмысын жалғастыра отырып, Теңдік 7 2521 электр қуатын қайта ашады. Туннельдің қираған жерінде ол электр тогы өткенде жарық беретін сымдары бар шыны қорапты табады. Ол өзінің ашылуын Дүниежүзілік ғалымдар кеңесіне жеткізуді шешеді; ол адамзатқа осындай үлкен сыйлық оның көптеген қателіктерін басып өтеді және оны ғалым етіп тағайындауға әкеледі деп ойлайды. Бірақ бір түні оның Көше сыпырушылар үйінен кеткені байқалады. Оны қамшымен сабап, Түзету ұстау сарайына қамап қояды. Дүниежүзілік ғалымдар кеңесі кездесуге жиналған түнде ол оңай қашып кетеді; күзетшілер жоқ, өйткені ешкім бұрын қашқан емес. Келесі күні ол өз жұмысын Дүниежүзілік ғалымдар кеңесіне ұсынады. Олар оның рұқсатсыз зерттеулер жүргізгенін көріп, қорқып, оны "надан" және "қоқыс тазалаушы" деп айыптап, жазалау керек дейді. Олар оның ашылуын жояды, себебі ол Дүниежүзілік Кеңестің және Шамдар департаментінің жоспарларын бұза алмайды. Теңдік 7 2521 қорапты алып, кеңеске қарғыс айтып, қала сыртындағы белгісіз орманға қашады. Орман ішінде Теңдік 7 2521 өзін басқа адамдарды тастап кеткені үшін кінәлі деп санайды, бірақ ол өзінің бостандығынан ләззат алады. Ешкім оны осы тыйым салынған жерге қуып кірмейді. Ол тек Liberty 5 3000-ды сағынады. Орманға қоныс аударған екінші күні Liberty 5 3000 пайда болады; ол оның соңынан орманға кіреді және онымен мәңгі бірге болуға уәде береді. Олар орман ішінде бірге өмір сүреді және бір-біріне деген сүйіспеншіліктерін білдіруге тырысады, бірақ жеке тұлға ретінде сүйіспеншілік туралы айтуға сөз таппайды. Олар таудан Есімдер жоқ заманнан қалған үйді тауып, онда тұруға шешім қабылдайды. Үйдің кітапханасынан кітап оқып жатқанда, Теңдік 7 2521 "Мен" сөзін табады және оны Liberty 5 3000-ға айтады. Оның оған айтқан алғашқы сөздері: "Мен сені сүйемін". Жеке тұлғаны қайтадан тауып алғаннан кейін, олар өздеріне кітаптардан жаңа есімдер береді: Теңдік 7 2521 "Прометей" болады, ал Liberty 5 3000 "Гая" болады. Бірнеше айдан кейін Гая Прометейдің баласын күтеді. Прометей ертедегі адамдардың қалай жеке тұлғалық қасиеттерін жоғалтқанын ойлайды; ол болашақта оларды қайтадан иеленетінін жоспарлайды.

Даму

Айн Рэнд "Антемді" алғаш рет Кеңес Ресейінде жасөспірім кезінде пьеса ретінде жоспарлаған. АҚШ-қа көшкеннен кейін Рэнд "Антемді" жазуды ниеттенбеген, бірақ "The Saturday Evening Post" журналында болашақта өтетін бір қысқа әңгіме оқығаннан кейін ойын қайта қарастырды. Басты журналдар фантастикалық әдебиеттерді жариялайтынын көріп, оларға "Антемді" ұсынуға шешім қабылдады. Ол осы әңгімені 1937 жылдың жазында, келесі романы "Шығанақ" үшін зерттеу жұмысынан үзіліс жасап жатқанда жазды. Рэндтің алғашқы атауы "Эго" болды. Леонард Пейкофф бұл атаудың мағынасын былай түсіндіреді: "[Рэнд] өзінің философиясының және оның батырларының негізгі қағидаларын (жасырын түрде) қолдайды: ақыл, құндылықтар, ерік, жекелік". Бастапқы атау тым тікелей, сезімсіз және тақырыптың көп бөлігін ашады деп ойлап, Рэнд атауын "Антем" деп өзгертті. "Бұл роман, Рэндтің пікірінше, бастапқыда адамның эгосына арналған мадақ болды. Сондықтан жұмыс атауын өзгерту қиын болмады: "эго" дегеннен "мадақ" немесе "антем" деп ауысып, мадақ арналған нысанды оқырман өзі табады". "Антем" мен 1921 жылғы Евгений Замятиннің "Біз" романы арасында ұқсастықтар бар, Замятин де коммунистік Ресейде өмір сүрген жазушы. Оларға мыналар кіреді:

Роман құпия күнделік немесе журнал түрінде жазылған. Адамдар есімдерінің орнына кодтармен танылады. Балалар ата-аналарынан бөлініп, мемлекет тәрбиесінде өседі. Жекелік ұжымдық ерікке бағынышты болады. Еркек кейіпкер әйел кейіпкермен қарым-қатынасы арқылы жекелігін табады. Орман "дистопиялық" қаладан тыс "еркін" кеңістік ретінде бейнеленеді. Басты кейіпкер жер астындағы туннельде өткенге, адамдардың еркін болған кезіне қатысты іздерді табады. Екі туындының арасында көптеген айырмашылықтар бар. Мысалы, "Біз" қоғамы ғылыми немесе технологиялық құлдырауға ұшырамаған, рентген сәулелері, ұшақтар, микрофондар және т.б. бар. Ал "Антем" романындағы халық жердің жалпақ екеніне, күннің оның айналасында айналатынына және қанды жарып емдеудің дұрыс ем екеніне сенеді. Осы ұқсастықтар Рэндтің туындысына Замятиннің тікелей әсер еткені туралы болжамдарға әкелді. Алайда, Рэнд Замятиннің еңбегіне әсер еткеніне немесе оқығанына көп айғақ жоқ, және ол Ресейдегі өмірі туралы әңгімелерде оны есімдерінде атаған емес.

Жариялану тарихы

Бастапқыда Рэнд «Антемді» журналдағы мақала немесе серия ретінде жариялауды жоспарлаған, бірақ оның әгенті оны кітап ретінде жариялауға ынталандырды. Ол бірден Америкадағы Macmillan баспасына және Англиядағы Cassell баспасына жіберді. Екеуі де оның бұрынғы романы «Біз тірімізді» жариялаған еді. Cassell «Антемді» басып шығаруға келісті, ал Macmillan бас тартты. Пейкоффтың сөзінше, «[Macmillan] былай деді: автор социализмді түсінбейді». Тағы бір американдық баспа да одан бас тартты, ал Рэндтің әгенті оны журнал сериясы ретінде сата алмады. Cassell оны 1938 жылы Англияда жариялады. «Құлақ көзі» романының сәттілігінен кейін, «Антемнің» қайта жаңартылған басылымы 1946 жылы АҚШ-та Рэндтің достары Леонард Рид пен Уильям С. Муллендорға тиесілі, либертариандық бағытталған шағын Pamphleteers, Inc. баспасынан шықты. 1995 жылы 50 жылдық мерекелік басылымы жарық көрді, оған Cassell басылымының Рэндтің қолмен жазған редакциялық өзгерістерімен қайта жазылған қосымшасы енгізілді. 1946 жылдан бері «Антемнің» қайта өңделген нұсқасы 3,5 миллионнан астам данада сатылды.

Сыни жауап

Ұлыбританиядағы түпнұсқа басылым көбінесе жағымды пікірлер алды; бірнеше рецензенттер Рэндтің қиялын және жекелей даралықты қолдауын жоғары бағалады. The Sunday Times газетінде Дилис Пауэлл оның "қарапайымдылығы мен адалдығына" жоғары баға берді. Коммунизмге қарсы журналист Малкольм Маггеридж Daily Telegraph газетінде ара-жібір пікір білдіріп, кітаптың тартымды екенін, бірақ оның антиутопиялық әлемі сенімді емес екенін айтты. 1953 жылы американдық алғашқы қатты мұқабалы басылымын жанрлық оқырмандар үшін қарастырған Энтони Бухер мен Дж. Фрэнсис Маккомас оған ықылас танытпады. "Рэнд осы уақытқа дейін американдық басылымын тоқтатып келген бауырластық идеясын ұсынушылардың жасырын қастандығы бар екенін айтады" десті, олар ирониямен: "Тек қана осы қастандық бұзылғанына өкіне аламыз" деген қорытындыға келді. (Caxton Press осы алғашқы АҚШ басылымын 1953 жылы тақта мұқабамен ұсынды, ал Famous Fantastic Mysteries журналы журналдың соңғы, 1953 жылғы маусымдық санында Франц Кафканың "Метаморфозасы" және "Гимн" шығармаларының қайта басылымдарын жариялады.)

Марапаттар мен ұсыныстар

Либертариандық футуристік қоғам 1987 жылы «Гимн» романына өзінің Атақ залы сыйлығын табыс етті. 2014 жылы «Гимн» «Ең үздік повесть» номинациясы бойынша ретроспективті Хьюго сыйлығына ие болды.

Бейімделулер

Anthem Америка Құрама Штаттарында жарық көргеннен кейін, Рэнд оны басқа медиа форматтарына бейімдеу мүмкіндіктерін зерттеді. Ол фильм, опера және балет қойылымдары туралы талқылады, бірақ бұл жобалардың ешқайсысы іске аспады. 1946 жылы Рэнд Уолт Диснейге, егер экранға бейімдеу мүмкін болса, "оны тірі актерлердің емес, стильдік суреттердің көмегімен жасауды қалар едім" деп жазды. 1950 жылы "Еркіндік тарихы" радио бағдарламасы үшін радиоға бейімдеу жасалды, бұл бағдарламаны рухани жұмылдыру тобы, яғни христиандық либертариандық ұйым шығарды. 2011 жылы ABN аудиокітабын толық көлемде шығарды, ал Джейсон Маккойдың оқылуы "көңілді және әсерлі" деп сипатталды. 1991 жылы Майкл Пакстон "Антем" романының сахналық бейімдеуін жазып, режиссерлік етіп, продюсерлікке де қатысты, ол Голливудтағы Лекс театрында қойылды. 2013 жылы кітапты Айн Рэнд институтының Айн Рэнд мұрағатының бөлім меңгерушісі Джефф Бритинг сахналық пьесаға бейімдеді. Алғаш рет Денверде көрсетілген бұл пьеса 2013 жылдың қыркүйегінде Джером Роббинс театрында Бродвейден тыс ашылды. "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі рецензияда: "Жеке тұлғаны дәріптейтін пьеса үшін "Антем" өз көрермендеріне сенімсіздікпен қарайды. Бұл кейде қызықты болатын қойылым идеяларды көрсетудің орнына, түсініспеушілікке ұшырамас үшін асығыс түсіндіруге тырысады" делінген. Роман 2014 жылдың мамыр айында Линн Редгрейв театрында Бродвейден тыс премьера болған пародиалық рок-музыкалыққа да шабыттандырды. Орындаушылар құрамында The Village People тобының Рэнди Джонс, Джейсон Готай, Дженна Ли Грин, Реми Зейкен және Эшли Кейт Адамс болды. "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі рецензияда басты рөлдерді сомдаған актерлердің ойыны сынға алынса да, қойылым "қуатты" және тікелей бейімдеуден жақсы деп бағаланды. 2011 жылы "Anthem" романы Чарльз Сантиноның графикалық романына бейімделді, суреттері Джо Статонның туындыларынан құралды. 2018 жылы 2011 жылғы бейімдеумен байланысы жоқ, Дженнифер Гроссман мен Дэн Парсонс жасаған екінші графикалық романның бейімделуі жарық көрді.

Ықпал

Бұл шығарма көптеген музыкалық шығармаларға, соның ішінде толық көлемді альбомдарға әсер етті. Энцо Стюартидің сөзінше, Пэт Бун әннің сөздерін жазса, оның досы Фрэнк Лавджой Стюартидің сөздерін келтіре отырып, "The Exodus Song" альбомындағы "The Exodus Song" әнінің "Prelude to this next offering" бөлімін жазған. Ән "Антем" әнінің бір шумағымен басталады. Әннің тағы бір жерінде былай делінген: "Мен өз қазыналарымды сақтаймын: ойымды, еркімді, елімді және бостандығымды. Ал олардың ең бағалысы – бостандық." "Антемде" де осылай делінген: "Мен өз қазыналарымды сақтаймын: ойымды, еркімді, елімді, бостандығымды. Ал олардың ең бағалысы – бостандық." 1964 жылғы 4 мамырда Рэндке жолданған хатта рұқсатсыз бейімделу туралы айтылған, бірақ ол заңдық шаралар қолданғанына ешқандай дәлел жоқ. Роберт Сильвербергтің 1971 жылғы "Өзгерістер заманы" романында да "Мен" сөзіне тыйым салынған қоғам және оған қарсы шығатын басты кейіпкер бейнеленген. 2009 жылы романының қайта басылған нұсқасының алғы сөзінде Сильверберг 1953 жылы "Антемді" оқығанын, бірақ "Өзгерістер заманы" романын жазғанда ұмытып қалғанын айтты. Ол Рэндтің әңгімесін қайта тапқанда ұқсастықтарды көріп таң қалды, бірақ екі кітаптың да өте әртүрлі екенін мәлімдеді. "Антем" Нил Перттің Rush тобының "2112" әніне әсер еткені де айтылады, сюжет, құрылым және тақырып жағынан үлкен ұқсастықтар бар. Пирт әнді оқығанын, бірақ оны жазғанда оқиғаны еске алмағанын айтты; алайда, ұқсастықтарды байқағаннан кейін, ол әннің атауларында "Айн Рэндтің генийіне" ризашылық білдірді. Топ "Fly by Night" альбомында "Anthem" деген ән шығарды, ал олардың канадалық жазба компаниясы (Rush менеджері Ray Danniels бірлесіп құрған) "Anthem Records" деп аталады. Рэндтің шығармаларының ішінде "Антем" орта мектептерде оқылатын ең көп таралған кітаптардың бірі. Айн Рэнд институты мектептерде пайдалану үшін романның тегін даналарын ұсынады және студенттер үшін жыл сайын "Антем" эссе байқауын өткізеді.