Кіріспе

Александр Неккам (8 қыркүйек 1157 – 31 наурыз 1217) – ағылшын ақыны, теолог және жазушы. 1213 жылдан өліміне дейін Циренсестер аббаттығының абасы болды.

Ерте өмір

1157 жылдың 8 қыркүйегінде Санкт-Олбанста туған Александр король Ричард I-мен бір күні туған. Осы себепті, оның анасы Ходиерна, Генрих II тұсында болашақ монархқа емшек беруші ретінде патшалық үйге жұмысқа алынды. Осының нәтижесінде Александр Ричардтың асырап алған бауыры ретінде өсті.

Спекулум спекулятион

Speculum speculationum (ред. Родни М. Томсон, 1988) – Неккамның теология ғылымына қосқан маңызды үлесі. Ол қазіргі түрінде аяқталмаған, бірақ Петр Ломбардтың «Сөйлемдері» мен Августиннен алынған теологиялық тақырыптардың кең ауқымын қамтиды. Неккам ерекше жаңашыл немесе терең теолог деп есептелмейді, алайда ол Кентерберийлік Әулие Анзельмнің идеяларына ерте қызығушылық танытқанымен ерекшеленеді. Оның Speculum еңбегіндегі көзқарасы, өмірінің соңында, шамамен 1215 жылы жазылған, және бәлкім, өткен онжылдықтардағы оқу жазбаларына көп сүйенген, 12-ғасырдың Тьерри Шартр және Вильгельм Конш сияқты ойшылдардың Платонның жазбаларына деген қызығушылығымен, сондай-ақ Аристотель мен Авиценнаның жаңадан аударылған еңбектерін ерте бағалаумен үйлеседі. Неккам Аристотельді табиғи ғылымдар және логикалық өнер салаларындағы авторитет ретінде жоғары бағалаған, ежелгі заманнан бері Стагириттің осы аспектісін мойындаған алғашқы латын ойшылдарының бірі. Speculum speculationum еңбегінде Александр өзінің басты мақсатының бірі – катарлық ағымға қарсы күрес, әсіресе олардың дуализмге сенуі екенін айтады. Ол 1-томның көп бөлігін осы мәселеге арнайды, содан кейін теологияны зерттеуде диалектикалық логиканы қолдану – өзінің тағы бір маңызды мақсатына көшеді.

De utensilibus және De naturis rerum

Некам теологиядан басқа грамматика және табиғат тарихын зерттеуге қызығушылық танытты, бірақ оның есімі ең көп теңіз ғылымымен байланысты. Неккам өзінің "De utensilibus" және "De naturis rerum" (шамамен 1190 жылы жазылған) еңбектерінде теңізшілерге бағыт беру үшін магниттелген ине туралы ең алғашқы еуропалық жазбаларды және компастың ең алғашқы еуропалық сипаттамасын сақтап қалды. Қытайдан тыс жерлерде осыған ұқсас жазбалар кездеспейді. Неккам, мүмкін, Парижде болғанда, кемедегі басқа да жабдықтармен қатар магниттелген ине болуы керектігін естіген – ол тіреуге орнатылып, солтүстікке бағыттап, теңізшілерге қараңғы ауа-райында немесе жұлдызсыз түндерде жол көрсеткен. Неккам мұны ерекше жаңалық деп санамаған: ол тек католик әлемінің көптеген теңізшілерінің қалыпты тәжірибесіне айналған нәрсені тіркеп берген. Алайда, "De naturis rerum" өзі Неккамның Екклесиаст кітабына жазған түсіндірмесінің кіріспесі ретінде жазылған, ал ол өз кезегінде даналық әдебиетінің үш саласын – Сүлейменнің Әні мен Забурларды қамтитын Киелі кітапқа түсіндірмелердің кең бағдарламасының бір бөлігі болды. Ол дербес, толыққанды энциклопедиялық еңбек ретінде жоспарланбаған, және шын мәнінде, егжей-тегжейлі табиғаттану философиясынан гөрі көбінесе фантастикалық моральдық аллегориялармен толы. Томас Райттың "De naturis rerum" және "De laudibus divinae sapientiae" еңбектерінің "Rolls Series" (1863) және "De utensilibus" еңбегінің "Vocabularies" жинағындағы басылымдарын қараңыз. "Novus Aesopus" деп аталатын жинақ Ромулдан алынған 42 мысалдан тұрады. Ол сондай-ақ Авианнан алынған қысқаша "Novus Avianus" еңбегін жазды. "De laudibus divinae sapientiae" поэмасына қосымша, "Suppletio defectuum" деп аталатын өлең жануарлар мен табиғат әлемі, сондай-ақ космология, еркін ерік, астрология және адам жаны туралы қосымша материалдарды қамтиды. Неккамның осы және бірнеше кішкентай өлеңдерінің басылымы П. Хохгуртлдің редакциясымен 2008 жылы Brepols Corpus Christianorum Continuatio Medievalis сериясының бір бөлігі ретінде жарияланды. Неккамның Виргилийдің сиқырлы күштері туралы ортағасырлық аңыздардың пайда болуына тікелей себепкер болғаны жөнінде болжам бар (Спарго, "Виргилий Некромант", 1934). Неккам Виргилий туралы пікір білдіргенде, Вергилийдің ертерек поэмаларының бірі – "Кулекс" ("Шіркей") жазылуын сипаттау үшін "Vergilius fecit Culicem" деген фразаны қолданды. Кейінірек оқырмандар мұны "Виргилий шіркей жасады" деп қате түсінген болуы мүмкін, бұл осы кездескен барлық шіркейлерді өлтіріп, қалалық гигиенаны сақтаған Виргилийдің сиқырлы шіркейі туралы аңыздың негізін құрады.