Кіріспе

Жыныстық дау – бұл танымал адамдардың жыныстық әрекеттеріне қатысты қоғамдық дау.

Жыныстық дау – киножұлдыздарының, саясаткерлердің, белгілі спортшылардың немесе басқа да жұртшылық назарындағы адамдардың әдепсіз деп саналатын жыныстық іс-әрекеттері туралы айыптаулар немесе ақпараттарды қамтитын қоғамдық дау. Жыныстық даулар белгілі бір тұлғаның қатысуы болғанда, екіжүзділік сезімі туғанда, қоғамдық қайраткердің жыныстық ориентациясы қалыпты болмағанда немесе келісімсіз әрекеттерге қатысты болғанда көп назар аударады. Саясаткерлерге қатысты жыныстық даулар көбінесе саяси дауға айналады, әсіресе оны жасыруға тырысқанда немесе заңбұзу күдігі туғанда. Жасыру әрекеттеріне пара беру, қорқыту немесе, ең нашар жағдайда, кісі өлтіру кіруі мүмкін. Кейбір сарапшылар жыныстық дауларды саясаттан тыс деп санайды, әсіресе егер "кәсіби өнімділікке ешқандай зиян келтірілмегендей" болса.

Жыныстық даулар, саяси және қоғамдық тұлғаларға қатысты, көбінесе адамның жеке этикасы мен моральдық кодексіне қатысты сұрақтар тудырады. Жыныстық дауға ұшыраған саясаткердің отставкаға кетуі, жыныстық дауға ұшыраған қоғамдық қайраткерге қарағанда әлдеқайда жоғары. Мұндай даулар пара алу, әдепсіздік, ұят, жала жабу, дұрыс емес әрекеттер және т.б. сияқты жағдайларды қамтуы мүмкін. Джордж Вашингтон президенттік лауазымында болған кезде қаржы министрі Александр Гамильтонның Мария Рейнольдспен бір жылдық қарым-қатынасы Америка саяси тарихындағы алғашқы жыныстық даулардың бірі саналады. АҚШ-тағы саяси жыныстық дауларға Александр Гамильтонның ісінен бастап, Ньют Гингрич, Джон Эдвардс, Арнольд Шварценеггер, Билл Клинтон және Дональд Трампқа қатысты бес ірі ұлттық саяси тұлғаның даулары кірді. Ерлер мен әйелдер саясаттағы мансаптары мен өмірінің скандал іздеуге құмар БАҚ тарапынан қатаң бақылауда болуы керек.

Неке адалдығы

Жыныстық дағдарыстар көбінесе, бірақ әрқашан емес, адалдық бұзумен байланысты жыныстық қатынастарды қамтиды. Адалдықсыздықтың көптеген анықтамалары бар, олар тәжірибеге немесе сенімсіздікке және сенімділік бұзуға қатысқан адамдарға жасалған зерттеулерге негізделген. Кейбір адамдар үшін адалдықсыздық – "серігіне опасыздық жасауға адамдарды итермелейтін көптеген себептері бар күрделі құбылыс". 2018 жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті Америкалық неке және отбасы терапиясы қауымдастығының ұлттық сауалнамасына сілтеме жасап, "ерлі-әйелдердің 15 пайызы және ерлердің 25 пайызы некеден тыс қатынас жасаған" деп хабарлады.

Ұят-сықақтарға қатысты гендерлік стереотиптер

Жыныстық дау-дамайлар ерлер мен әйелдер ұсталғанда және олардың жағдайын түсіндіру үшін дәлелдер қажет болғанда, көбінесе бір жақты қарастырылады. 2015 жылғы зерттеу гендерлік стереотиптердің "жеке тұлғалар мен қоғамдар ерлер мен әйелдерге тағайындаған мағыналарға сілтеме беретінін" көрсетті. Калифорния университетінің Лос-Анджелес қаласындағы профессоры Жюльет Уильямсқа сәйкес, 1998 жылғы Клинтон-Левински дау-дамасы АҚШ Конгресін, БАҚ-ты және азаматтарды еркек үміткерлер мен саясаткерлерге "сексуалдық актілер туралы ашық талқылауды қалыпқа келтіру" арқылы басқаша көзқараспен қарауға мәжбүр етті. Джон Эдвардс, Дэвид Петреус, Энтони Вайнер, Арнольд Шварценеггер – жыныстық дау-дамайларға қатысқан және қоғамның ерлерге сенуге келмейтін жағдайға түсірген басқа да мысалдар. Бұл саясат пен жыныстық дау-дамайлар арасындағы пікірталастың жаңаша қарастырылуына әкелді. Ол гендерлік рөлдің өзгеруіне және үміткерлерді бағалау кезінде гендерлік бейтараптыққа қол жеткізуге, сондай-ақ дау-дамайлардың салдарынан стереотиптерге қарсы күресуге әйелдерге көбірек мүмкіндік берді, ал ерлер күмәнді қарастырылады. Кәмелетке толмағандар қатысқан жағдайларда әлеуметтік көзқарас дәстүрлі түрде кешірімсіз болып келеді. Мысалы, Францияда швейцариялық өнер сатушы Ив Бувье мен бұрынғы эскорт қызы Захия Дехардың айналасындағы дау-дамай Бувьеның 2000-шы жылдардың соңында оған 17 жасында кешкі асқа қатысу үшін ақша төлегені туралы күдік тудырды, бұл оның қызметін ұйымдастырғанын көрсетеді. Бұл жағдай қоғамдағы ықпалды ер адамдардың өз билігін теріс пайдалануы туралы пікірталасқа бастады. Энтони Вайнердің 15 жасар қызға ашық суреттер жібергенінен кейін құлдырауы және түрмеге қамалуы #MeToo қозғалысына дейінгі кезеңнің тағы бір айқын мысалы болып табылады.