Кіріспе

Ланкастер герцогтігі – британдық монархтың жеке меншігі. Бұл меншіктің тарихы ортағасырлық Ланкастер герцогтарына тиесілі болған жерлерден басталады. 1399 жылы Генри Болингброк Ланкастер герцогы болып таққа отырғанда бұл жерлер монархтың тікелей бақылауына көшті. 1461 жылы король Эдуард IV герцогтікті монарх мұраға алатынын растады, бірақ ол Таж мүлкінен бөлек, монархқа тиесілі басқа да активтерден ажыратылды. Герцогтік – монархқа сенімділікпен тапсырылған жерлер, мүліктер және активтер жиынтығы. Меншіктің басты мақсаты – тәуелсіз табыс көзін қамтамасыз ету. Герцогтікке Англия мен Уэльстегі, әсіресе Чешир, Стаффордшир, Дербишир, Линкольншир, Йоркшир, Ланкашир және Лондондағы Савой иелігіндегі ауылдық және егістік жерлер, қалалық құрылыстар, тарихи ғимараттар мен коммерциялық мүліктер кіреді. 2022 жылдың 31 наурызында аяқталған қаржы жылы бойынша меншіктің құны 652,8 миллион фунт стерлинг деп бағаланды. Герцогтіктің таза табысы биліктегі монархқа төленеді және жылына шамамен 24 миллион фунт стерлингті құрайды. Оған қазіргі Ланкашир, Үлкен Манчестер және Мерсисайд округтері, сондай-ақ Камбрияның Фурнесс аймағы да кіреді. Ланкастер герцогтігі – екі корольдік герцогтіктің бірі, екіншісі – Корнуолл герцогтігі, ол монархтың үлкен ұлына тиесілі титулмен байланысты табыс көзін қамтамасыз етеді.

Тарих

Ланкастер мұрасы ретінде, бұл мүлік 1265 жылы Генрих III өзінің кіші ұлы Эдмунд Краучбекке Саймон де Монфорт, Лестер графы жоғалтқан жерлерді берген кезде пайда болды. 1266 жылы Екінші барон соғысының тағы бір маңызды тұлғасы Роберт де Феррер, Дербидің 6-шы графының иеліктері қосылды. 1267 жылы иемденуге графтық, құрметті және Ланкастер қамалы берілді. Содан кейін герцогтік биліктегі монархқа өтті. Король Карл I қайтыс болғаннан кейін герцогтік Парламент бақылауына түсті, бұл 1660 жылы король Карл II қайта орнатылғанға дейін жалғасты. 1760 жылы оның ерекше статусы, оны азаматтық тізімге алмасу үшін Корольдік мүлікпен бірге берілуден сақтап қалды. Бұл негізінен биліктегі патшаға (қазіргі ІІІ Карлға) тиесілі мұралық мүлік. Георг III Корольдік жерлерден түсетін табысын азаматтық тізімге алмастырғанда, Ланкастер герцогтігі туралы ештеңе айтылмады, өйткені ол ғасырдың көп бөлігінде банкроттық жағдайда болды, себебі бұрынғы монархтар оның активтерін сатқан немесе саяси игіліктер үшін жалға берген. Монархтың жеке пайда үшін капиталдық активтерін сатуға құқығы жоқ. 2017 жылы "Paradise Papers" құжаттары герцогтіктің екі офшорлық қаржы орталығына – Кайман аралдары мен Бермудаға инвестиция салғанын көрсетті. Екеуі де Елизавета II монарх болған Ұлыбританияның теңізден тыс аумақтары, ал сол аумақтардың губернаторлары номиналды түрде оның тағайындаған адамдары еді. Бермуда 1620 жылдан бері өзін-өзі басқарып келсе де, Кайман аралдарының ішкі тәуелсіздігі ресми емес; сонымен қатар, Ұлыбритания екі аумақтың да сыртқы саясатын басқарады. Еңбек партиясының басшысы Джереми Корбин королеваның кешірім сұрауы керек деді, сондай-ақ салықтан қашу мақсатында шетелде ақша сақтаған кез келген адам "осы үшін ғана емес, біздің қоғамға тигізетін зиянын да мойындауы керек" деді. Герцогтіктің өкілі олардың барлық инвестициялары тексерілгенін және заңды екенін, сондай-ақ королева герцогтіктің инвестицияларынан түсетін табысқа ерікті түрде салық төлейтінін мәлімдеді. Герцогтіктің инвестицияларына First Quench Retailing лицензиясы және BrightHouse жеке бөлшек сауда компаниясына жалға беру кіреді. Кейіннен сарай офшорлық инвестициялар 2019 жылға дейін тоқтатылғанын хабарлады. Бұл лауазымды кейде кабинет министрі атқарады, бірақ ол әрқашан министрлік лауазым болып табылады. Соңғы екі ғасыр бойы герцогтікті орынбасар басқарады; канцлер оның басқаруына қатысты маңызды міндеттерге ие болған жоқ, бірақ портфельсіз министр ретінде қолжетімді және мүліктің тиімді басқарылуы үшін Парламент алдында жауапты. Монарх жеке қорды герцогтіктің кірістерінен алады. 2015 жылдың 31 наурызында аяқталған жылдың табысы 16 миллион фунт стерлингті құрады және герцогтіктің құны 472 миллион фунттан астам бағаланды. Оның жер иеліктерін Корольдік мүлікпен шатастыруға болмайды, өйткені оның кірістері 18 ғасырдан бері жылдық төлемді алу үшін Қаржы министрлігіне беріліп келеді. Герцогтік Кеңестің күнделікті міндеттерін орындайтын Герцогтік Кеңестің негізгі лауазымдары – Ланкастер герцогтігінің кеңес хатшысы (бас атқарушы директор), кеңес төрағасы және бас қаржы директоры. Канцлер герцогтіктің құқығымен егеменнің атынан бармоте соттарының стюардесі мен бармейстерін тағайындауға жауапты. 1972 жылғы жергілікті басқару туралы заңнан бастап герцогтіктің құқығымен монарх Ұлы Манчестер, Мерсисайд және Ланкаширде жоғары шерифтер мен лейтенанттарды тағайындайды.

Патшалық артықшылығы

Ланкастер герцогтігі мен Корнуолл герцогтігінің басқа ақсүйектер мен палатиндық графтықтарға тиесілі иеліктерде жоқ ерекше заңдық құқықтары бар. Мысалы, Ұлыбританияда иесіз мүлік ("bona vacantia") әдетте Корона басқарады, бірақ палатиндық графтықта оны герцогтік басқарады.

Табыс, табыс және салық

2022 жылдың 31 наурызында аяқталған қаржы жылы бойынша мүлік 652,8 миллион фунт стерлингке бағаланды. Ланкастер герцогтігі салық салудан босатылған, бірақ монарх 1993 жылдан бері табыс салығы мен капиталдан алынған табыс салығын ерікті түрде төлеп келеді, сондықтан герцогтіктен түсетін табысқа іс жүзінде салық салынады. Ланкастер герцогтігінен түсетін табыс немесе пайда уақыт өте келе едәуір артты. 1952 жылы жылдық артық табыс 100 000 фунт стерлинг құрады. Шамамен 50 жыл өткен соң, 2000 жылы табыс артықшылығы 5,8 миллион фунтқа дейін өсті. 2010 жылы кіріс артықшылығы 13,2 миллион фунт стерлинг болды, ал 2017 жылы ол 19,2 миллион фунтқа жетті.