Кіріспе

XVI ғасырдағы ағылшын тіл білімі мен аудармашысы Артур Голдинг (шамамен 1536 – 1606 жылдың мамыры) латын тілінен ағылшын тіліне 30-дан астам шығарма аударған ағылшын тілшісі. Бүгінде ол Уильям Шекспирдің туындыларына тигізген әсері үшін, әсіресе Овидийдің "Метаморфозалары" аудармасы үшін танымал болса да, өз замандасы болғанда Цезарьдің "Түсініктемелері" аудармасымен атақты болды. Ал Джон Кальвиннің үнқатысуларының аудармалары протестанттық реформацияның ұстанымдарын таратуға үлкен үлес қосты.

Өмірбаян

Артур Голдинг Шығыс Англияда 1535/36 жылғы 25 мамырға дейін, Бельшамп Сент-Пол және Халстед, Эссекс округінде Джон Голдингтің екінші ұлы, король салықтарын тексеруші (Exchequer аудиторы) және оның екінші әйелі Урсула (шамамен 1564 жылы қайтыс болған), Суррейдегі Хортоннан Уильям Мерстонның қызы және мұрагері болып дүниеге келді. Олар он бір балалы отбасы еді (Джон Голдингтің бірінші әйелі Элизабеттен төрт бала). 15-16 ғасырларда Голдингтер отбасы мата саудасында өркендеп, мұрагерлерге үйленіп, Артур дүниеге келген кезде Лондонда бай және беделді болған. Голдинг 11 жасқа толғанда әкесі қайтыс болды. 1548 жылы оның жарты қарындасы Марджери, Джонның бірінші әйелінен туған, Джон де Вере, Оксфордтың 16-шы графының екінші әйелі болды. 1552 жылы оның ағасы Генри күйеуінің үй шаруашылығын басқарды. Тағы бір әпкесі Дороти Беркширдегі Крукхэмдегі Эдмунд Доквраға үйленді және ол солдат және мемлекет қайраткері Генри Доквраның, Кулмордың 1-ші баронының анасы болды. 1549 жылы Артур Сомерсет герцогы Эдвард Сеймурдың, сол кездегі Лорд-протектордың қызметіне кірді. 1552 жылы Кембридждегі Иисус колледжінде студент болып қабылданды. Генри 1558 жылы Парламентке сайланды, бұл Оксфордтың ықпалынан болған болуы мүмкін. 1550-ші жылдардың соңында Артур Оксфордқа арнап Помпей Трогустың аудармасымен жұмыс істеді. Бірақ Оксфорд 1562 жылдың тамызында қайтыс болды, ал оның ұлы, 17-ші граф Эдвард, Уильям Сесилдің, Лорд Берглидің Страндтағы үйінде тәрбиеленді. Сесил Голдингті бірнеше жыл бойы немере інісінің қаржы жөніндегі өкілі ретінде пайдаланған көрінеді, өйткені оның екі арнауы Сесил үйінен жасалған.

Басқа аудармалар

Голдингтің еңбектерінің көбі латын және француз тілінен жасалған прозалық аудармалардан тұрады. Кальвинист болған ол замандас протестант көшбасшыларын: Генрих Буллингерді, Оранж князі Вильгельмді, Теодор Безаны және Филипп де Морнейді аударды. Ол сондай-ақ Леонардо Брунидің готтарға қарсы соғыстың тарихын, Фруассардың Слейданның тұжырымындағы жылнамаларын және Эзоптың нақылдарын аударды. Бұл оның жазуының маңызды бір бөлігі болып табылады. Оның заманында Овидийдің шығармалары сияқты, жазыққандық қоғамды бейнелейтін туындыларды аудару осылай жиі кездеспейтін. Дегенмен Голдинг өзінің туындыларына сәйкестіктің ықпалын жолдармады. Мысалы, Овидийдің «Метаморфозалар» еңбегінде христиандық символдар туралы ештеңе айтылмаған, тіпті ол Христиан дінінің пайда болуына дейін жазылған. Артур Голдингтің зерттеуге ықпалды және маңызды тұлғаға айналуына себеп – мәтіннен христиандық символизмді алып, оны өзінің замандастарына түсінікті етуге тырысуы. Голдинг, әрине, Кальвиннің еңбектерін аударуға уақыт жұмсады, бұл оның адал пуританин ретіндегі беделін нығайта түсті, бірақ «Метаморфозалар» сияқты «жазыққандық» деп саналатын мәтіндерді айыптайтын биліктің үстемдігіне қарсы шығып, Голдинг келешектегі жазушыларға жаңа жол ашты. Голдингтің Шекспирдің Овидий туралы біліміне тигізген әсерін кемсітуге болмайды. Голдингтің аудармасы болмаса, ежелгі мәтін туралы жалпы білім осылай айқын түсінікке ие болмас еді. Қысқасы, Голдингтің ағылшын әдебиетіне сіңірген үлесі – «Метаморфозалар» аудармасы болды, себебі ол көптеген адамдарға түсінікті туынды жасаған ғана емес, сонымен қатар оны христиан дінтануымен толықтырып аударды.