Англиялық тілші, аудармашы Артур Голдинг (1536-1606) Латын тілінен 30-дан астам шығарма аударған. Овидийдің «Метаморфозалары», Цезарь мен Кальвиннің еңбектері әйгілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XVI ғасырдағы ағылшын тіл білімі мен аудармашысы Артур Голдинг (шамамен 1536 – 1606 жылдың мамыры) латын тілінен ағылшын тіліне 30-дан астам шығарма аударған ағылшын тілшісі. Бүгінде ол Уильям Шекспирдің туындыларына тигізген әсері үшін, әсіресе Овидийдің "Метаморфозалары" аудармасы үшін танымал болса да, өз замандасы болғанда Цезарьдің "Түсініктемелері" аудармасымен атақты болды. Ал Джон Кальвиннің үнқатысуларының аудармалары протестанттық реформацияның ұстанымдарын таратуға үлкен үлес қосты.
16th century English linguist and translator
Arthur Golding (c. 1536May 1606) was an English translator of more than 30 works from Latin into English. While primarily remembered today for his translation of Ovid's Metamorphoses because of its influence on William Shakespeare's works, in his own time he was most famous for his translation of Caesar's Commentaries, and his translations of the sermons of John Calvin were important in spreading the doctrines of the Protestant Reformation.
Өмірбаян
Артур Голдинг Шығыс Англияда 1535/36 жылғы 25 мамырға дейін, Бельшамп Сент-Пол және Халстед, Эссекс округінде Джон Голдингтің екінші ұлы, король салықтарын тексеруші (Exchequer аудиторы) және оның екінші әйелі Урсула (шамамен 1564 жылы қайтыс болған), Суррейдегі Хортоннан Уильям Мерстонның қызы және мұрагері болып дүниеге келді. Олар он бір балалы отбасы еді (Джон Голдингтің бірінші әйелі Элизабеттен төрт бала). 15-16 ғасырларда Голдингтер отбасы мата саудасында өркендеп, мұрагерлерге үйленіп, Артур дүниеге келген кезде Лондонда бай және беделді болған. Голдинг 11 жасқа толғанда әкесі қайтыс болды. 1548 жылы оның жарты қарындасы Марджери, Джонның бірінші әйелінен туған, Джон де Вере, Оксфордтың 16-шы графының екінші әйелі болды. 1552 жылы оның ағасы Генри күйеуінің үй шаруашылығын басқарды. Тағы бір әпкесі Дороти Беркширдегі Крукхэмдегі Эдмунд Доквраға үйленді және ол солдат және мемлекет қайраткері Генри Доквраның, Кулмордың 1-ші баронының анасы болды. 1549 жылы Артур Сомерсет герцогы Эдвард Сеймурдың, сол кездегі Лорд-протектордың қызметіне кірді. 1552 жылы Кембридждегі Иисус колледжінде студент болып қабылданды. Генри 1558 жылы Парламентке сайланды, бұл Оксфордтың ықпалынан болған болуы мүмкін. 1550-ші жылдардың соңында Артур Оксфордқа арнап Помпей Трогустың аудармасымен жұмыс істеді. Бірақ Оксфорд 1562 жылдың тамызында қайтыс болды, ал оның ұлы, 17-ші граф Эдвард, Уильям Сесилдің, Лорд Берглидің Страндтағы үйінде тәрбиеленді. Сесил Голдингті бірнеше жыл бойы немере інісінің қаржы жөніндегі өкілі ретінде пайдаланған көрінеді, өйткені оның екі арнауы Сесил үйінен жасалған.
Arthur Golding was born in East Anglia, before 25 May 1535/36, the second son of John Golding of Belchamp St Paul and Halstead, Essex, an auditor of the Exchequer, and his second wife, Ursula (d. c. 1564), daughter and co heir of William Merston of Horton in Surrey, in a family of eleven children (four from John Golding's first wife, Elizabeth). In the 15th and 16th centuries, the Golding family had prospered in the cloth trade, and by marrying heiresses had become fairly wealthy and respectable by the time of Arthur's birth, probably in London. When Golding was 11, his father died. In 1548, his half sister Margery, by John's first wife, became the second wife of John de Vere, 16th Earl of Oxford, and, by 1552, his brother Henry was steward for his brother in law's household. Another sister Dorothy married Edmund Docwra MP of Crookham, Berkshire, and was mother of the soldier and statesman Henry Docwra, 1st Baron Docwra of Culmore. By 1549, Arthur was in the service of Edward Seymour, 1st Duke of Somerset, then Lord Protector. He matriculated as a fellow commoner at Jesus College, Cambridge in 1552. Henry was elected to Parliament in 1558, probably because of Oxford's influence, and from the later 1550s, Arthur worked on a translation of Pompeius Trogus that he planned to dedicate to Oxford. But Oxford died in August 1562, and his son Edward, the 17th earl, became a ward in the house of William Cecil, Lord Burghley, in The Strand. Cecil appears to have employed Golding as his nephew's receiver for several years, for two of his dedications are dated from Cecil House,
Басқа аудармалар
Голдингтің еңбектерінің көбі латын және француз тілінен жасалған прозалық аудармалардан тұрады. Кальвинист болған ол замандас протестант көшбасшыларын: Генрих Буллингерді, Оранж князі Вильгельмді, Теодор Безаны және Филипп де Морнейді аударды. Ол сондай-ақ Леонардо Брунидің готтарға қарсы соғыстың тарихын, Фруассардың Слейданның тұжырымындағы жылнамаларын және Эзоптың нақылдарын аударды. Бұл оның жазуының маңызды бір бөлігі болып табылады. Оның заманында Овидийдің шығармалары сияқты, жазыққандық қоғамды бейнелейтін туындыларды аудару осылай жиі кездеспейтін. Дегенмен Голдинг өзінің туындыларына сәйкестіктің ықпалын жолдармады. Мысалы, Овидийдің «Метаморфозалар» еңбегінде христиандық символдар туралы ештеңе айтылмаған, тіпті ол Христиан дінінің пайда болуына дейін жазылған. Артур Голдингтің зерттеуге ықпалды және маңызды тұлғаға айналуына себеп – мәтіннен христиандық символизмді алып, оны өзінің замандастарына түсінікті етуге тырысуы. Голдинг, әрине, Кальвиннің еңбектерін аударуға уақыт жұмсады, бұл оның адал пуританин ретіндегі беделін нығайта түсті, бірақ «Метаморфозалар» сияқты «жазыққандық» деп саналатын мәтіндерді айыптайтын биліктің үстемдігіне қарсы шығып, Голдинг келешектегі жазушыларға жаңа жол ашты. Голдингтің Шекспирдің Овидий туралы біліміне тигізген әсерін кемсітуге болмайды. Голдингтің аудармасы болмаса, ежелгі мәтін туралы жалпы білім осылай айқын түсінікке ие болмас еді. Қысқасы, Голдингтің ағылшын әдебиетіне сіңірген үлесі – «Метаморфозалар» аудармасы болды, себебі ол көптеген адамдарға түсінікті туынды жасаған ғана емес, сонымен қатар оны христиан дінтануымен толықтырып аударды.
Most of Golding's work consists of prose translations that were from Latin and French texts. A Calvinist, he translated contemporary Protestant leaders: Heinrich Bullinger, William, Prince of Orange, Theodore Beza, and Philippe de Mornay. He translated also Leonardo Bruni's History of the War Against the Goths, Froissart's Chronicles in Sleidan's epitome, and Aesop's fables. is an important aspect of his writing. During his time it was more uncommon to translate works that reflect pagan society, such as works by Ovid. Golding, however, did not allow conformity to sway his work. Ovid's Metamorphoses, for example, does not mention Christian symbols; in fact, it was written before Christ's time. What makes Arthur Golding an influential and important character to study is his desire to pull Christian symbolism from the text and write in such a way as to make the work accessible to his peers. Undoubtedly, Golding spent time translating works by Calvin that would further his reputation as a decent Puritan, but by challenging the authority that condemns so called "pagan" texts such as the Metamorphoses, Golding forged a path for subsequent writers. Golding's influence upon Shakespeare's knowledge of Ovid cannot be diminished. Without Golding's translation, common knowledge of the ancient text would not have been understood in the same clear light. In essence, Golding's contribution to English literature was his translation of the Metamorphoses because not only does he create an accessible work for many to understand, but he also translates in such a way as to infuse the work with Christian theology.