Шарлотта Смит: Сезімталдық мектебінің ақыны және жазушысы

Кіріспе

Ағылшын ақыны және романист (1749–1806)

Шарлотта Смит (туған аты Тернер; – ) – ағылшын романист және ақыны, Ес-түспенділік мектебінің өкілі. Оның "Көңілді сонеттері" (1784) Англияда осы поэзия түрінің қайта жаңғыруына үлкен үлес қосты. Ол готикалық көркем әдебиет қағидаларын қалыптастыруға да көмектесті және сезімталдық тақырыбында саяси романдар жазды. Он роман, төрт балалар кітабы және басқа да шығармаларына қарамастан, ол өзін негізінен ақын деп есептеді және осы ретінде есте қалуды армандады. Смит күйеуінен ажырасып, балаларын асырау үшін жазуға кірісті. Әйел ретінде заңдық тәуелсіздікке ұмтылуы оның поэзиясына, романдарына және автобиографиялық кіріспелеріне әсер етті. Ол сонетті қайғылы сезімді білдіру құралына айналдырғаны үшін мақталады, ал оның алғашқы романдары сентиментальділіктің дамуын көрсетеді. "Дезмонд" және "Ескі үй" сияқты кейінгі романдары Француз революциясының идеалдарын жоғары бағалады. 1803 жылға қарай қызығушылық азайғаннан кейін ол мүсіркеуге жетті. Қалемін тиегімен ұстай алмай, қарыздарын төлеу үшін кітап жинағын сатты және 1806 жылы қайтыс болды. 19 ғасырдың ортасында ұмытылып, кейіннен романтизмнің маңызды алғыкөрсеткіші ретінде танылды.

Ерте өмір

Шарлотта Тернер 1749 жылдың 4 мамырында Лондонда дүниеге келді және 12 маусымда Николас Тернер мен Анна Тауэрстің үлкен баласы ретінде крещениеден өтті. Келесі бес жылда оның екі бауырласы, Николас және Кэтрин Энн дүниеге келді. Смит бай отбасында 18 ғасырдың соңындағы қыз балаларға арналған дәстүрлі білім алды. Оның балалық шағы анасының ерте қайтысымен (вероятно, Кэтрин туған кезде) және әкесінің бейшаралық шығындарымен ерекшеленді. Әйелін жоғалтқаннан кейін Николас Тернер саяхатқа шықты, ал балалар анасының қарындасы Люси Тауэрс тәрбиесінде өсті. Әкесінің қашан қайтып келгені белгісіз. Алты жасында Шарлотта Чичестердегі мектепке барып, суретші Джордж Смиттен сурет салу сабақтарын алды. Екі жылдан кейін ол, әпкесі және анасының қарындасы Лондонға көшіп келді, онда Кенсингтондағы қыздар мектебінде оқыды және би, сурет салу, музыка және актерлік өнерді үйренді. Ол оқуды жақсы көріп, өлеңдер жазды, оған әкесі де қолдау көрсетті. Ол тіпті бірнеше өлеңін "Ледис" журналына жариялауға жіберді, бірақ олар жарияланбады.

Неке және алғашқы басылым

Англияға оралғанда Николас Тернер қаржылық қиындықтарға тап болды және отбасының кейбір мүліктерін сатуға мәжбүр болды. 1765 жылы ол бай Генриетта Меритонға үйленді. Оның қызы 12 жасында қоғамға араласып, мектепті тастап, үйде оқытылды. Оның бейшаралық ақша жұмсауы қызды ерте үйленуге мәжбүр етті. 1765 жылдың 23 ақпанында, 15 жасында, кейін ол жезөкшелік деп сипаттаған некеде, оны әкесі зорлық-зомбылыққа бейім, босқұс Бенджамин Смитке берді. Ол Ричард Смиттың ұлы, бай Батыс Үнді саудагері және Шығыс Үндістан компаниясының директоры. Некеге тұру ұсынысын оның әкесі қабылдады. 40 жыл өткен соң Смит оның әрекеті оны "заңды жезөкшеге" айналдырғанын айыптады. Смиттер отбасында он екі бала болды. Олардың біріншісі 1766 жылы дүниеден өтті, ал екіншісі, Бенджамин Берни (1767–1777), туғаннан кейін бірнеше күн өткен соң қайтыс болды. 1767 мен 1785 жылдар аралығында олардың тағы он баласы болды: Уильям Тауэрс (1768 жылы туған), Шарлотта Мэри (1769 жылы туған), Брейтвейт (1770 жылы туған), Николас Хэнки (1771–1837), Чарльз Дайер (1773 жылы туған), Анна Августа (1774–1794), Люси Элеонора (1776 жылы туған), Лайонел (1778–1842), Харриет (шамамен 1782 жылы туған) және Джордж (шамамен 1785 жылы туған). Олардың алты баласы одан аман қалды. Смиттердің некесі бақытсыз болды. Ол коммерциялық Чипсайдте өмір сүруді жек көріп (кейін отбасы Саутгейт пен Тоттенхэмге көшіп кетті) және оны мәдениетсіз және білімсіз деп санайтын туыстарымен дауласты. Олар өз кезегінде оның оқу, жазу және сурет салумен айналысуын қысым жасады. Ал Бенджамин зорлық-зомбылық, адалдықсыздық және бейшаралыққа бой алдырды. Тек оның қайын атасы Ричард оның жазу қабілетін бағалады, бірақ ол оны өзінің бизнес мүдделерін ілгерілету үшін пайдалануын қалады. Ричард Смит Барбадосте плантацияларға ие болды, ол Шарлотта Смит пен оның отбасына жылына 2000 фунт стерлинг табыс әкелді. Смит кейіннен "Ескі сарай" (1793) және "Бичи-Хед" (1807) сияқты шығармаларында құлдықты сынады. Ол Ричардты Бенджаминді Гэмпширде джентльмен фермер ретінде орналастыруға көндірді және 1774 жылдан 1783 жылға дейін Винчестерден шығысқа қарай 10 шақырым жердегі Брамдиндегі Лис фермасында онымен бірге тұрды. Шарлоттаның және оның немерелерінің болашағы туралы уайымдап, оның ұлы жауапкершіліксіз мінез-құлқына тоқтамайтынынан қорқып, Ричард Смит өзінің мүлкінің көп бөлігін Шарлоттаның балаларына қалдырды. Алайда ол өсиетті өзі жазып, заңдық мәселелер тудырды. Бастапқыда шамамен 36000 фунт стерлингке бағаланған мұра, оның 1776 жылы қайтыс болуынан кейін 40 жылға жуық уақыт бойы сот ісіне тартылды. Смит пен оның балалары одан аз пайда көрді. (Бұл Диккенстің "Қараңғы үй" романындағы, аяқталмайтын сот процесі туралы танымал оқиғаға, Джарндайс пен Джарндайсқа әсер еткен болуы мүмкін. Шындығында, Бенджамин мұраның кем дегенде үштен бір бөлігін заңсыз жұмсап, 1783 жылдың желтоқсанында борышкерлер түрмесіне, Корольдік сотқа қамалды. Смит онымен бірге тұрып, сол жерде өзінің алғашқы шығармасын жазды және жариялады. "Элегиялық сонеттер" (1784) бірден сәттілікке жетті, Шарлоттаға түрмеден босату үшін төлеуге мүмкіндік берді. Смиттің сонеттері осы форманың қайта жаңғыруына көмектесті және оның кейінгі романдарына беделділік сыйлады, өйткені поэзия сол кезде ең жоғары өнер саналды. Смит "Элегиялық өлеңдерді" жылдар бойы бірнеше рет қайта қарап, ақырында екі томдық шығарма жасады.

Nicholas Turner met with financial difficulties on his return to England and had to sell some of the family's holdings. He married the wealthy Henrietta Meriton in 1765. His daughter entered society at the age of 12, leaving school and being tutored at home. His reckless spending then forced her to marry early. In a marriage on 23 February 1765 at the age of 15, which she later described as prostitution, she was given by her father to a violent, profligate man, Benjamin Smith, son of Richard Smith, a wealthy West Indian merchant and a director of the East India Company. The marriage proposal was accepted for her by her father. Condemning his action 40 years later, Smith said it had turned her into a "legal prostitute". The Smiths had twelve children. Their first, in 1766, died the next year just days after the birth of their second, Benjamin Berney (1767–1777). name=berney Their ten more children between 1767 and 1785 were William Towers (born 1768), Charlotte Mary (born 1769), Braithwaite (born 1770), Nicholas Hankey (1771–1837), Charles Dyer (born 1773),name=berney Anna Augusta (1774–1794), Lucy Eleanor (born 1776), Lionel (1778–1842), Harriet (born c. 1782), and George (born c. 1785). Six of their children survived her. The Smith marriage was unhappy. She detested living in commercial Cheapside (the family later moved to Southgate and Tottenham) and argued with her in laws, whom she saw as unrefined and uneducated. They in turn mocked her for spending time reading, writing and drawing. Meanwhile Benjamin proved violent, unfaithful and profligate. Only her father in law, Richard, appreciated her writing abilities, although he wanted her to use them to further his business interests. Richard Smith owned plantations in Barbados, which provided the income of £2000 a year upon which Charlotte Smith and her family lived. Smith would later criticize slavery in works such as The Old Manor House (1793) and Beachy Head (1807). She persuaded Richard to set Benjamin up as a gentleman farmer in Hampshire and lived with him from 1774 until 1783 at Lys Farm, Bramdean, about 10 miles east of Winchester. Worried about Charlotte's future and that of his grandchildren and concerned that his son would continue his irresponsible ways, Richard Smith willed most of his property to Charlotte's children. However, he drew up the will himself and it contained legal problems. The inheritance, originally worth nearly £36,000, was tied up in chancery after his death in 1776 for almost 40 years. Smith and her children saw little of it. (It has been proposed that this may have inspired the famous fictional case of interminable legal proceedings, Jarndyce and Jarndyce, in Dickens's Bleak House. In fact, Benjamin illegally spent at least a third of the legacy and ended up in King's Bench Prison, a debtor's prison, in December 1783. Smith moved in with him and it was there that she wrote and published her first work. Elegiac Sonnets (1784) achieved instant success, allowing Charlotte to pay for their release from prison. Smith's sonnets helped initiate a revival of the form and granted an aura of respectability to her later novels, as poetry was then considered the highest art. Smith revised Elegiac Poems several times over the years, eventually creating a two volume work.

Романшы және ақын

Смиттің күйеуі кредиторларынан қашу үшін Францияға қашып кетті. Ол Англияға қайтып оралғанға дейін, ол онымен бірге болды. Бенджамин Смит түрмеден босатылғаннан кейін, бүкіл отбасы кредиторлардан қашу үшін Франциядағы Дипп қаласына көшіп кетті. Шарлотта олармен келіссөздер жүргізу үшін қайтып келді, бірақ келісімге келе алмады. Ол Францияға оралып, 1784 жылы француз тілінен ағылшын тіліне аудармалар жасауды бастады. 1787 жылы ол Франсуа Гайо де Питавалдың сот процестері туралы аудармалардан тұратын «Нағыз өмірдің романсы» атты еңбегін жариялады. Оның басқа аудармасы – «Манон Леско» – әдепсіз және плагиат деп танылғаннан кейін, оны кері тартып алуға мәжбүр болды. 1786 жылы ол оны анонимді түрде жариялады. 1785 жылы отбасы Англияға оралып, Суссекс қаласының Мидхерст қаласына жақын жердегі Вулбондхаусқа көшті. Смиттің күйеуімен қарым-қатынасы жақсармады және 15 сәуірде 1787 жылы ол 22 жыл некеде тұрғаннан кейін оны тастап кетті, оның «мінезі соншалықты қалаусыз және көбінесе қатыгез болмағанда», ол онымен бір үйде тұруға қуаныш сезінер еді, себебі оның «өмірі қауіпсіз емес еді» деп жазды. Шарлотта Бенджаминге кеткен кезде, өзінің табысын қорғау үшін заңды келісімге қол жеткізбеді – Англияның тұңғыш туғандық заңдарына сәйкес, ол оған қол жеткізе алатын еді. Смит балаларының болашағы әкесінің өсиетіне қатысты сот ісінің сәтті шешілуіне байланысты екенін білгендіктен, сот ісіне қаржы жинау және отбасының мәртебесін сақтау үшін бар күшін салды. Смит өзін «Бигнор Паркінен Шарлотта Смит» деп таныстырып, «Элегиялық сонеттер» кітабының бетіне қол қойды. Оның барлық шығармалары өз атымен жарық көрді, бұл сол кездегі әйел үшін «батыл шешім» болды. Ол поэзиядан гөрі проза жазуда көбірек жетістікке жетті, романдары оған көбірек ақша мен даңқ әкелді, бірақ ол поэзияның өзін құрметке бөлейтініне сенді. Сара Циммерман «Оксфорд ұлттық биографиялық сөздігінде» айтқандай, «Ол өзінің өлеңдерін жеке әйел ретінде көрсету үшін бағалады, оның қайғысы тек қанағаттандырылмаған жұртшылыққа ұсынылды». Күйеуінен кеткеннен кейін Смит Чичестер қаласына жақын жерге көшіп, роман жазуды шешті, себебі олар поэзиядан гөрі көбірек ақша табуға мүмкіндік береді. Оның алғашқы романы «Эммелин» (1788) сәтті болды, бірнеше ай ішінде 1500 дана сатылды. Ол келесі он жылда тағы тоғызын жазды: «Этельинде» (1789), «Селестина» (1791), «Дезмонд» (1792), «Ескі сарай» (1793), «Уорвиктің саяхаты» (1794), «Шалған адам» (1794), «Монтальберт» (1795), «Марчмонт» (1796) және «Жас философ» (1798). Смит романдар жазушылық мансабын әйелдер әдебиетінің романтикаға және «әдепті және мінсіз кейіпкерге» назар аудару керек болған кезде бастады. Смит романдары осы құрылымды қолданғанмен, олар саяси пікірлерді де қамтыды, әсіресе француз төңкерісін ер кейіпкерлері арқылы қолдады. Кейде ол әдеттегі романдық сюжетті «әйелдік құштарлық туралы әңгімелермен» немесе «деспотизмнен зардап шеккен әйелдер туралы әңгімелермен» сынға алды. Оның романдары готикалық әдебиет пен сезімталдық романдардың дамуына үлес қосты. Смит романдары автобиографиялық кейіпкерлер мен оқиғаларды қамтиды. Антжи Бланк «Әдеби энциклопедияда» жазғандай, бұл сол кезде кең таралған құрал болса да, «Смит сияқты өзін-өзі бейнелеуге арналған көркем әдебиеттің әлеуетін осы деңгейде пайдаланған авторлар аз болды». Мысалы, «Эммелиндегі» мырза және ханым Стаффорд – Шарлотта мен Бенджаминнің портреттері. Ол өмір бойы қатты қиындықтарға тап болды. Шарлотта үш жаста болғанда анасы бала туғанда қайтыс болды. Шарлоттаның тұңғыш баласы екінші баласы Бенджамин Берни туғаннан кейін бір күн өткен соң қайтыс болды, ал Бенджамин он жыл ғана өмір сүрді. Смит романдарының алғы сөздері оның жеке күресі туралы, оның ішінде бірнеше баласының өлімі туралы айтты. Циммерманның айтуынша, «Смит 1795 жылы жиырма жасында эмигрантқа үйленген қызы Анна Августа үшін көпшілік алдында қайғырды». Смит алғы сөздерінде өзін азапты сентиментальді қаһарман ретінде және өзін және балаларын кедейлікте ұстаған заңдарды айқын сынға алған ретінде көрсетті. Смит тәжірибесі әйелдерге көбірек құқықтар беру үшін заңдық реформаларға шақыруға әкелді, осы мәселені романдарында көтерді. Оның әңгімелері әйелдерді неке және мүлік заңдары арқылы «заңды, экономикалық және жыныстық құлыққа салуды» көрсетті. Бастапқыда оқырмандар оның аргументтеріне көнді, Уильям Каупер сияқты жазушылар оны қолдады. Алайда жылдар өте келе оқырмандар Смиттың күрес және теңсіздік туралы әңгімелеріне шаршады. Жұртшылық пікірі Анна Сьюард ақынының пікіріне ауысты, ол Смитты күйеуін «жұртшылық назынан» ашып көрсеткені үшін «мақтанқор» және «әдепсіз» деп атады. Смит қаржылық қиындықтар мен денсаулығының нашарлауына байланысты жиі көшіп өтті. Өмірінің соңғы 20 жылында ол Чичестер, Брайтон, Сторрингтон, Бат, Эксмут, Уэймут, Оксфорд, Лондон, Франт және Элстед қалаларында тұрды. Ақырында ол Суррейдегі Тилфордқа қоныстанды. Смит 1791–1793 жылдары Брайтон қаласында тұрғанда Англиялық радикалдармен байланыс жасады. Олар сияқты, ол француз төңкерісі мен оның республикалық принциптерін қолдады. Оның «Дезмонд» хат романдағы кейіпкер төңкерілген Францияға саяхат жасап, төңкерістің дұрыстығына көз жеткізеді. Ол Англия да реформалануы керек деп санайды. Роман 1792 жылдың маусымында, Франция мен Ұлыбритания соғысқа түскен және Террор кезеңі басталғаннан бір жыл бұрын жарияланды, бұл жұртшылықты дүрліктірді және оларды төңкерілгендерге қарсы қайтарды. Көптеген радикалдар сияқты, Смит француздықтарды сынға алды, бірақ төңкерістің бастапқы идеалдарын сақтап қалды. Оның отбасын асырау үшін Смит өзінің шығармаларын сатуға мәжбүр болды, сондықтан Бланктың айтуынша, ол «Дезмондтағы авторлық дауыстың радикализмін жұмсартуға және оның либертариандық идеалдарын білдіру үшін көбірек жанама тәсілдерді қабылдауға» мәжбүр болды. Ол келесі романын «Ескі сарай» (1793) Американдық тәуелсіздік соғысында өткізіп, демократиялық реформалар туралы француздық жағдайды тікелей атамай-ақ талқылауға мүмкіндік берді. Алайда оның соңғы романы «Жас философ» (1798) – «ашық радикалдық әдебиеттің» соңғы туындысы болды. Оның кейіпкері үміткер Америкаға қарай Британияны тастап кетеді. «Ескі сарай» оның сезімтал тақырыптары мен екінші дәрежелі кейіпкерлерін дамытуы үшін «жиі [Смиттың] ең жақсы романы» деп есептеледі. Романист Уолтер Скотт оны осылай атады, ал ақын және сыншы Анна Лаэтиция Барбальд оны өзінің «Британдық романистер» (1810) антологиясына таңдады. Сәтті романист және ақын ретінде Смит сол кездегі танымал суретшілер мен ойшылдармен, оның ішінде музыкант Чарльз Берни (Франсес Бернидің әкесі), ақын Сэмюэл Тейлор Колридж, ғалым және ақын Эразмус Дарвин, адвокат және радикал Томас Эрскин, романист Мэри Хейс, драматург Ричард Бринсли Шеридан және ақын Роберт Саутимен қарым-қатынас жасады. Оның шығармаларын «Анти Якобиндық шолу», «Талдаулы шолу», «Британдық сыншысы», «Сындық шолу», «Еуропалық журнал», «Джентльмен журналы», «Айлық журнал» және «Жаһандық журнал» сияқты көптеген журналдар қарастырды. Смит 1787 мен 1798 жылдар аралығында ең көп ақша тапты, одан кейін ол бұрынғыдай танымал болмады; жұртшылықтың қызығушылығының төмендеуіне бірнеше себептер айтылды, оның ішінде «көп жылдық әдеби еңбектен кейін оның жұмысының сапасының төмендеуі, жиырма екі жыл бойы жылына бір шығарма жариялаған оқырмандардың қызығушылығының азаюы және француз төңкерісі туралы жазғаны үшін оның жеке өміріне байланысты дау» болды. Радикалды және консервативті журналдар оның төңкерілген романдарына сын айтты. Ричард Смит мұрасын талап етуге байланысты оның талаптарына оның көптеген меценаттары наразылық білдірді. Оның көбірек тікелей алғы сөздері оны кем тартымды етті. Ақша табуын жалғастыру үшін Смит саяси мазмұны аз жанрларда жазуды бастады. Оның ішінде «Жалғыз саяхатшының хаттары» (1801–1802) және «Ол кім?» пьесасы бар.

Smith's husband fled to France to escape his creditors. She joined him there until, thanks largely to her, he was able to return to England. After Benjamin Smith was released from prison, the entire family moved to Dieppe, France to avoid further creditors. Charlotte returned to negotiate with them, but failed to come to an agreement. She went back to France and in 1784 began translating works from French into English. In 1787 she published The Romance of Real Life, consisting of translated selections on François Gayot de Pitaval's trials. She was forced to withdraw her other translation, Manon Lescaut, after it was argued that the work was immoral and plagiarised. In 1786, she published it anonymously. In 1785, the family returned to England and moved to Woolbeding House near Midhurst, Sussex. Smith's relations with her husband did not improve and on 15 April 1787 she left him after 22 years of marriage, writing that she might "have been contented to reside in the same house with him" had not "his temper been so capricious and often so cruel," so that her "life was not safe". When Charlotte left Benjamin, she did not secure a legal agreement to protect her profits – he would have access to them under English primogeniture laws. Smith knew that her children's future rested on a successful settlement of the lawsuit over her father in law's will, and so made every effort to earn enough money to fund the suit and retain the family's genteel status. Smith claimed the position of gentlewoman, signing herself "Charlotte Smith of Bignor Park" on the title page of Elegiac Sonnets. All her works were published under her own name, "a daring decision" for a woman at the time. Her success as a poet allowed her to make this choice and she identified herself as a poet throughout her career. Although she published far more prose than poetry and her novels brought her more money and fame, she believed poetry would bring her respectability. As Sarah Zimmerman claimed in the Oxford Dictionary of National Biography, "She prized her verse for the role it gave her as a private woman whose sorrows were submitted only reluctantly to the public." After leaving her husband, Smith moved to a town near Chichester and decided to write novels, as they would make more money than poetry. Her first one, Emmeline (1788), was a success, selling 1500 copies within months. She wrote nine more in the next ten years: Ethelinde (1789), Celestina (1791), Desmond (1792), The Old Manor House (1793), The Wanderings of Warwick (1794), The Banished Man (1794), Montalbert (1795), Marchmont (1796), and The Young Philosopher (1798). Smith was beginning her novelist career at a time when women's fiction was expected to focus on romance and to focus on "a chaste and flawless heroine subjected to repeated melodramatic distresses until reinstated in society by the virtuous hero". Although Smith's novels employed this structure, they also included political commentary, notably support of the French Revolution through her male characters. At times, she challenged the typical romance plot by including "narratives of female desire" or "tales of females suffering despotism". Her novels contributed to the development of Gothic fiction and the novel of sensibility. Smith's novels include autobiographical characters and events. While a common device at the time, Antje Blank writes in The Literary Encyclopedia, "few exploited fiction's potential of self representation with such determination as Smith." For example, Mr and Mrs Stafford in Emmeline are portraits of Charlotte and Benjamin. She suffered sorely throughout her life. Her mother died in childbirth when Charlotte was three. Charlotte's own first child died a day after her second child, Benjamin Berney, was born and Benjamin lived only ten years. The prefaces to Smith's novels told of her own struggles, including the deaths of several of her children. According to Zimmerman, "Smith mourned most publicly for her daughter Anna Augusta, who married an émigré and died aged twenty in 1795." Smith's prefaces placed her as a suffering sentimental heroine and as a vocal critic of laws that kept her and her children in poverty. Smith's experiences led her to argue for legal reforms that would grant women more rights, making the case for these in her novels. Her stories showed the "legal, economic, and sexual exploitation" of women by marriage and property laws. Initially readers were swayed by her arguments; writers such as William Cowper patronised her. However, as years passed readers became exhausted by Smith's stories of struggle and inequality. The public shifted to the view of the poet Anna Seward, who called Smith "vain" and "indelicate" for exposing her husband to "public contempt". Smith moved frequently due to financial concerns and declining health. In the last 20 years of her life, she lived in: Chichester, Brighton, Storrington, Bath, Exmouth, Weymouth, Oxford, London, Frant, and Elstead. She eventually settled at Tilford, Surrey. Smith became involved with English radicals while living in Brighton in 1791–1793. Like them, she supported the French Revolution and its republican principles. Her epistolary novel Desmond tells of a man journeying to revolutionary France and convinced of the rightness of the revolution. He contends that England should be reformed as well. The novel was published in June 1792, a year before France and Britain went to war and before the Reign of Terror began, which shocked the public, turning them against the revolutionaries. Like many radicals, Smith criticised the French, but retained the original ideals of the revolution. To support her family, Smith had to sell her works, and so was eventually forced, as Blank claims, to "tone down the radicalism that had characterised the authorial voice in Desmond and adopt more oblique techniques to express her libertarian ideals". She set her next novel, The Old Manor House (1793) in the American War of Independence, which allowed her to discuss democratic reform without directly addressing the French situation. However, her last novel, The Young Philosopher (1798), was a final piece of "outspoken radical fiction". Her protagonist leaves Britain for a more hopeful America. The Old Manor House is "frequently deemed [Smith's] best" novel for its sentimental themes and development of minor characters. Novelist Walter Scott labelled it as such, and poet and critic Anna Laetitia Barbauld chose it for her anthology The British Novelists (1810). As a successful novelist and poet, Smith communicated with famous artists and thinkers of the day, including musician Charles Burney (father of Frances Burney), poet Samuel Taylor Coleridge, scientist and poet Erasmus Darwin, lawyer and radical Thomas Erskine, novelist Mary Hays, playwright Richard Brinsley Sheridan, and poet Robert Southey. An array of periodicals reviewed her works, including the Anti Jacobin Review, the Analytical Review, the British Critic, The Critical Review, the European Magazine, the Gentleman's Magazine, the Monthly Magazine, and the Universal Magazine. Smith earned most money between 1787 and 1798, after which she was no longer so popular; several reasons have been given for the declining public interest, including "erosion of the quality of her work after so many years of literary labour, an eventual waning of readerly interest as she published, on average, one work per year for twenty two years, and a controversy that attached to her public profile" as she wrote on the French Revolution. Both radical and conservative periodicals criticized her novels about the revolution. Her insistence on pursuing a lawsuit over Richard Smith's inheritance lost her several patrons. Her increasingly blunt prefaces made her less appealing. To continue earning money, Smith began writing in less politically charged genres. This included a collection of tales, Letters of a Solitary Wanderer (1801–1802) and the play What Is She? (1799, attributed). Her most successful foray was into children's books: Rural Walks (1795), Rambles Farther (1796), Minor Morals (1798), and Conversations Introducing Poetry (1804). She also wrote two volumes of a history of England (1806) and A Natural History of Birds (1807, posthumous). Her return to poetry, Beachy Head and Other Poems (1807) also appeared posthumously. Publishers paid less for these, however, and by 1803 Smith was poverty stricken. She could barely afford food or coal. She even sold her beloved library of 500 books to pay off debts, but feared being sent to jail for the remaining £20.

Ауру және өлім

Смит көп жылдар бойы подаградан (ісіп қалған буыннан, немесе ревматоидты артриттен) шағымданып жүрді, бұл оның жазуын күннен-күнге қиын және ауыртпалы етіп бара жатты. Өмірінің соңына қарай, ол дерлік қозғалысқа келмейтіндей халге жетті. Ол бір досына "мен тіпті өсімдіктей өмір кешіп жатырмын, себебі менде гүлдестеге тән қозғалыс қабілетінен де аз күш бар" деп жазды. 1806 жылдың 23 ақпанында оның күйеуі борышкерлер түрмесінде қайтыс болды, және Смит соңғы рет одан талап еткен ақшасын алды, бірақ ол оны пайдалануға тым ауру болды. Ол бірнеше айдан кейін, 1806 жылдың 28 қазанында Тилфордта қайтыс болды және Гилдфорд қаласының жанындағы Стоук Парктегі Стоук шіркеуіне жерленді. Оның қарындасының күйеуінің мүлігіне қатысты сот ісі жеті жылдан кейін, 1813 жылдың 22 сәуірінде шешілді, Ричард Смит қайтыс болғаннан кейін 36 жылдан астам уақыт өткен соң.

Әдеби орта

Смит романдарын жазушы достары оқып, бағалайтын, себебі ол оларға жақсылықтарын қайтаратын және бір-бірінің жұмысын жақсарту мен қолдауды пайдалы деп тапқан. Готикалық романдар жазған Энн Рэдклиф осы достарының арасында болды. Смит мақтаумен қатар, басқа жазушылардан да сынға ұшырады. "Джейн Остин Смит романдарын сынайтын болса да, шын мәнінде олардан сюжет, кейіпкерлер мен эпизодтарды алған". Джон Беннет (1792) былай деп жазды: "Шарлотта Смиттың шағын сонеттері әйел туындысына лайық, жұмсақ, ойлы, сезімтал және қайғылы. Егер қателеспесем, музалар оны уақыт өте келе жоғары деңгейге көтереді. Ол әлі күнге дейін тек шағын нәрселермен көзге түсіп, шынайы таланттың алғашқы қадамдарына тән тартыншақтық танытып отыр. Оның келесі шығармасы одан да сәнді және маңызды болуы мүмкін". Смит республикалық идеяларын ешқашан нақты айтпайды; оның ойлары Руссо, Вольтер, Дидро, Монтескье және Джон Локк сынды ғалымдардың еңбектеріне негізделген. "Шарлотта Смит көпшілік пікіріне қарсы тым күшті қарсылық көрсетуге тырыспады, өйткені балаларын асырау үшін романдарын сатуы керек еді". Роберт Саути, ақын және ерте романтизм қозғалысының өкілі, Смиттың қиындықтарына көңіл бөлді. Ол былай деді: "[Ол] басқа әйел жазушылардан көбірек және жақсы жұмыс істесе де, бұл оның жалғыз мақсаты емес – ол құрмет іздемейді және өзіндік көрсету үшін сөйлемейді". Джейн Остин, Генриетта О’Нилл, пастор Джозеф Купер Уокер және Сара Роуз – Смит оларды сенімді достары санайтын адамдар еді. Ұлы ирландтық үйге үйленгені үшін танымал болған Генриетта О’Нилл, Остин сияқты, Смитке "поэтикалық, жанашырлық достық және әдеби байланыстар" сыйлады, оған "әдеби ортаға кіруге" көмектесті, оған басқаша қол жеткізу қиын болған. Ол мұнда доктор Мурмен (Италиядағы қоғам мен әдеп-ғұрыптар туралы көзқарастардың және Зелуконың авторы) және леди Лондондерримен кездесті. Смиттың ұзақ жылдар бойы дос болған және құрметке ие болған ұстаздарының бірі – Дублин антикварианы және жазушысы Джозеф Купер Уокер болды. "Уокер оның көптеген шығармаларының Дублин басылымдарын шығарған Джон Райспен байланысын жүргізді. Ол Уокерге әдеби және отбасылық мәселелер туралы ашық айтты". Смит жақын досы Сара Роузға жіберген жеке хаттары арқылы оқырмандарға Смиттың оң және қуанышты жағы көрсетілді. Бүгінде оның шығармалары орташа деңгейде деп есептелсе де, Смиттың тағы бір досы Уильям Хейли өз заманында "жақсы көріліп, құрметтелген және ықпалды" болды, әсіресе Томас Уортонның өлімінен кейін лауреаттық атаққа ие болды. Уақыт өте келе, Хейли 1794 жылы Смиттен қолдауын кері алып, онымен сирек хат алысты. Смит Хейлидің әрекеттерін сатқындық деп қарады; ол оны жиі "зор қайғы мен мұңға толы ханым" деп айтқан. Жазушы ретінде жеткен жетістіктеріне және өміріндегі бірнеше жақын достарына қарамастан, Смит "басқа жазушылар мен әдеби достарынан оқшауланған күйде болды". Көптеген адамдар Хейлидің сөздеріне сенсе де, көптеген адамдар Смитті "зор жетістіктерге жеткен, күшті, амбициялы, адал және құрбандыққа дайын әйел" деп есептеді. Оның балалары мен әдеби мансабы одан барлық күшін салып жұмыс істеуді талап етті, және осы екеуі де шамамен бірдей үлес қосты".

Smith's novels were read and assessed by friends who were also writers, as she would return the favour and they found it beneficial to improve and encourage each other's work. Ann Radcliffe, who also wrote Gothic fiction, was among those friends. Along with praise, Smith also received backlash from other writers. "Jane Austen – though she ridiculed Smith's novels, actually borrowed plot, character, and incident from them." John Bennet (1792) wrote that "the little sonnets of Miss Charlotte Smith are soft, pensive, sentimental and pathetic, as a woman's productions should be. The muses, if I mistake not, will, in time, raise her to a considerable eminence. She has, as yet, stepped forth only in little things, with a diffidence that is characteristic of real genius in its first attempts. Her next public entre may be more in style, and more consequential." Smith is never too specific about her republicanism; her ideas rest on the scholars Rousseau, Voltaire Diderot, Montesquieu, and John Locke. "Charlotte Smith tried not to swim too strongly against the current of public view, because she needed to sell her novels in order to provide for her children." Robert Southey, a poet and contributor to the early Romanticist movement, also sympathised with Smith's hardships. He says, "[although] she has done more and done better than other women writers, it has not been her whole employment — she is not looking out for admiration and talking to show off. "name=peacock In addition to Jane Austen, Henrietta O'Neill, Reverend Joseph Cooper Walker, and Sarah Rose were people Smith saw as trusted friends. Having become famous for marrying into a great Irish home, Henrietta O'Neill, like Austen, provided Smith "with a poetic, sympathetic friendship and with literary connections," helping her gain an "entry into a fashionable, literary world to which she otherwise had little access; here she almost certainly met Dr. Moore (author of A View of Society and Manners in Italy and Zeluco) and Lady Londonderry. One of Smith's longest friends and respected mentors was Reverend Joseph Cooper Walker, a Dublin antiquarian and writer. "Walker handled her dealings with John Rice, who published Dublin editions of many of her works. She confided openly in Walker about literary and familial matters." Through publication of personal letters Smith sent to a close companion, Sarah Rose, readers are shown a more positive and joyful side to Smith. Although today his writing is seen as mediocre, William Hayley, another friend of Smith's, was "liked, respected, influential" in their time, especially as he was offered the laureateship on the death of Thomas Warton." As time went on, Hayley Smith withdrew support from her in 1794 and corresponded with her only infrequently. Smith saw Hayley's actions as betrayal; he would often make claims that she was a "Lady of signal sorrows, signal woes." Even with her success as a writer and handful of accredited friends through her lifetime, Smith was "sadly isolated from other writers and literary friends." Although many believed in Hayley's statements, many saw Smith as a "woman of signal achievement, energy, ambition, devotion, and sacrifice. Her children and her literary career evoked from her best efforts, and did so in about equal measure."

Мұрасы мен сыншылдардың беделі

Стюарт Керран, Смит өлеңдерінің редакторы ретінде, оның "Англиядағы алғашқы ақын, кейіннен Романтиктер деп атайтынбыз" екенін жазды. Ол кезеңнің "ойлау үлгілері мен стильдік қағидаларын" қалыптастыруға көмектесті және Англияда сонет түрін қайта жандандыруға жауапты болды. Ол замандастары Уильям Вордсворт пен Джон Китс сияқты танымал Романтик ақындарына әсер етті. Романтизмнің жетекші ақыны Вордсворт Смиттың "ағылшын ақындары көп бағаламаған кезде ауылдық табиғатқа деген шынайы сезіммен" жазғанына сенді. Ол 1830 жылдары оның "ағылшын өлеңіне мойындалмайтын немесе есінде қалмайтын үлкен қарызы бар әйел" екенін айтты. Алайда, 19 ғасырдың ортасына қарай Смит көбінесе ұмытылып қалды. Смит он романы үшін де құрметке ие болды, олардың түрлі жанрлардағы туындылары жарияланды. Оларға готикалық, революциялық, білім беру, хаттар жанрлары кіреді, бірақ әрқашан сезімталдық романының элементтерін қамтиды. Бүгінде оларға "сыншылар назары" жетпесе де, Смит өзінің жазу кезеңінде жазған балалар кітаптарымен танымал болды. Смит заманының ең танымал ақындарының бірі саналады. Алғашқы ақындардың бірі ретінде жалақы алған Генри Джеймс Пай Смит "роман мен сонет сияқты екі түрлі туынды жазуда ерекшеленетінін, оның күші қиялға әсемдік сыйлап, құштарлықты оятуға бірдей қабілетті" екенін мәлімдеді. Смит өзінің туындыларын Анна Барбальд пен әйгілі саяси экономист Фрэнсис Эджворт сияқты деңгейге жеткізуге тырысқандығымен белгілі. Ол 17 ғасырда осы жазушылардан алған шабыттың арқасында аудиториясын құруға және белгілі бір жанрларда үстемдік етуге көмектесті. Смит жеке және эмоционалдық күресін ғана емес, сонымен қатар мерзімдерді сақтау, аяқталған томдарды жіберу және төлемдер алу кезіндегі уайым мен қиындықтарды бейнелеуімен де әйгілі болды. Ол баспагерлерін өзінің мәселелерін шешуге көндіруге тырысты. Смит "тамақ, жатақ және балаларының шығындары" үшін ақырғы нұсқаларын тапсыратын. Смиттың жазушылық жолында онымен келіссөздер жүргізген басқа баспагерлер Томас Каделл ескісі, Томас Каделл жасы және Уильям Дэвис болды. Өкінішке орай, ол "көптеген кітап сатушылармен авторлық құқықтар, баспагердің шеберлігі немесе иллюстрация үшін гравюра сапасы" туралы дауларға да тап болды. Ол романның екінші басылымына уақыт жеткенін айтатын. Смит "өзін адал әйел ретінде сезінуге берік ұмтылды". Смиттің жариялау процесінде бастан өткергені туралы айтқан теріс жақтары көптеген баспагерлер үшін өзін-өзі аяу ретінде қабылданып, олардың қарым-қатынасына және беделіне әсер етті. Смиттің өзін қабылдауға ұмтылуы және оның "Сензибильділік дәуірінің" маңызды тұлғасы ретінде қалыптасуы оның осалдықты тиімді пайдалануында көрінеді. "Әдеби энциклопедияның" Антже Бланк: "Смит сияқты өзін-өзі бейнелеу мүмкіндігін осы шешімділікпен пайдаланғандар аз болды" дейді. Оның туындылары "сезімталдыққа табынушылыққа негізделген: ол мейірімділік, бақытсыз жандарға жомарттық және қажетсіз зардап шеккендерге жанашырлық пен нәзіктік сезімдерін дамытуға сенді". Ақырында, "Смиттың автобиографиялық араласулары" ескі мен жаңа, "ежелгі поэтикалық формалар мен жаңа Романтикалық дауысты" біріктіреді. Смит Англияның жағдайына қатысты шебер сатирик және саяси комментатор болды, және менің ойымша, оның көркем әдебиетінің ең қызықты жағы осы, және кейінгі жазушыларға ең көп әсер еткені де осы. Oneț Смиттың туындылары "эмоционалдыққа, некеге, отбасылық бірлікке және әйелдер жыныстық қатынасына ғана негізделген өзіндік ерекшелікті қабылдамайды" деп ойлады. Жалпы алғанда, Смиттың жазушылық мансабы өмірінің соңғы жылдарына дейін қуанышпен қарсы алынды, жақсы қабылданып, танымал болды. "Смит тек дәм талғамының өзгеруін көрсететін жазушы ретінде емес, сонымен қатар өз заманының басты дауысы және ерлер Романтизмінің ақындарымен теңдес болатын жазушы ретінде оқылуға лайық". Смиттың романдары 20 ғасырдың соңында қайта пайда болды, сол кезде сыншылар "осы кезеңнің әйел ақындары мен прозашыларына, готикалық романға, тарихи романға, әлеуметтік проблемалар романына және постколониалдық зерттеулерге" қызығушылық танытып, оның жазушы ретінде маңыздылығын дәлелдеді. Олар оның ағылшын сонетін жандандыруға көмектескенін, бұл көзқарас Колридж және басқаларда да кездесетінін айтты. Скотт оның "суреттеріндегі шындық пен дәлдікті сақтайтынын" жазды. Барбальд Смит романға табиғи сипаттамаларды алғаш енгізгенін мәлімдеді. 2008 жылы Смиттың барлық прозалық туындылары жалпы жұртшылыққа қолжетімді болды. Басылымға оның барлық романдары, балаларға арналған әңгімелер және ауылдық саяхаттары кірді.

Stuart Curran, as editor of Smith's poems, has written that she is "the first poet in England whom in retrospect we would call Romantic". She helped shape the "patterns of thought and conventions of style" for the period and was responsible for rekindling the sonnet form in England. She influenced popular Romantic poets of her time such as, William Wordsworth and John Keats. Wordsworth, the leading Romantic poet, believed that Smith wrote "with true feeling for rural nature, at a time when nature was not much regarded by English Poets". He also stated in the 1830s that she was "a lady to whom English verse is under greater obligations than are likely to be either acknowledged or remembered." By the mid 19th century, however, Smith was largely forgotten. Smith was respected also for her ten novels, publishing works in a variety of genres. These include Gothic, revolutionary, educational, epistolary but always incorporating the novel of sensibility. Although they have yet to receive any "critical attention" today, Smith was famous for children's books she wrote in her writing period. name=peacock Smith is noted as one of the most popular poets of her time. One of the first poets to receive a salary, Henry James Pye claimed Smith was "[excelled] in two species of composition so different as the novel and the sonnet, and whose powers are so equally capable of charming the imagination, and awakening the passions. "name=peacock

Smith is known for striving to produce her writing at the same level and expectation as Anna Barbauld and famous political economist, Francis Edgeworth. The inspiration she received in the 17th century from these writers helped her build an audience and dominate in certain genres. Smith was notorious for not only expressing her personal and emotional struggles but also for the anxiety and complications she faced when it came to meeting deadlines, mailing out completed volumes, and payment advancements. She was keen in persuading her publishers to work with her issues. Smith would submit final drafts in exchange for "food, lodging, and expenses for her children". Other publishers willing to negotiate with Smith throughout her career as a writer were Thomas Cadell the elder, Thomas Cadell the younger, and William Davies. Unfortunately she also struggled with disputes from "various booksellers over copyright, a printer's competence, or the quality of an engraving for an illustration. She would argue that the time was ripe for a second edition of a novel." Smith "clung to her own sense of herself as a gentlewoman of integrity". The negative sides that Smith claimed to have experienced during the publication process were perceived as self pity by many publishers of her time, affecting her relationship and reputation with them. Smith's push to be taken seriously and how she emerges as an essential figure of the "Age of Sensibility" is observed in her powerful use of vulnerability. Antje Blank of The Literary Encyclopedia states, "Few exploited fiction's potential of self representation with such determination as Smith." Her work is defined as "squarely in the cult of sensibility: she believed in the virtue of kindness, in generosity to those less fortunate, and in the cultivation of the finer feelings of sympathy and tenderness for those who suffered needlessly." Ultimately, "Smith's autobiographical incursions" bridge the old and the new, "older poetic forms and an emerging Romantic voice." Smith was a skillful satirist and political commentator on the condition of England, and this is, I think, the most interesting aspect of her fiction and the one that had most influence on later writers." Oneț felt that Smith's work "rejected an identity defined exclusively by emotionality, matrimony, the family unit, and female sexuality." Overall Smith's career in writing was rejoiced, well perceived and popular until her later years of living. "Smith deserves to be read not simply as a writer whose work demonstrates changes in taste, but as one of the primary voices of her time and a worthy contemporary of the male romantic poets." Smith's novels reappeared at the end of the 20th century, when critics "interested in the period's women poets and prose writers, the Gothic novel, the historical novel, the social problem novel, and post colonial studies" argued for her significance as a writer. They concluded that she helped to revitalise the English sonnet, a view found in Coleridge and others. Scott wrote that she "preserves in her landscapes the truth and precision of a painter" and poet. Barbauld claimed that Smith was the first to include sustained natural description in novels. In 2008, Smith's complete prose became available to the general public. The edition contains all her novels, the children's stories and rural walks.