Клод Сомэз: Француз ғалымы және классикалық әдебиет зерттеушісі

Кіріспе

Француз классигі, жазушы және Лейдендегі профессор (1588–1653)

Клод Сомез (15 сәуір 1588 – 3 қыркүйек 1653), латын тілінде Клаудиус Сальмасиус деген атпен де белгілі, француз классигі болған.

Өмір

Салмазиус Бургундиядағы Семур-ан-Оксоиде дүниеге келген. Салмазиус он алты жасқа толғанда, оның әкесі, Дижон Парламентінің кеңесшісі, оны Парижге жіберді, онда ол Исаак Казобонмен (1559–1614) жақын танысты. 1606 жылы ол Гейдельберг университетіне барып, заңгер Денис Годфройдан сабақ алды. Ол кітапханашы Ян Грутердің ықпалымен классикалық әдебиеттерді зерттеді. Мұнда ол анасының дінін – протестантизмді қабылдады. Бургундияға оралған соң, Салмазиус әкесінің лауазымын мұраға алуға лайықты болды, бірақ дініне байланысты кейіннен одан айырылды. 1623 жылы ол атақты әулеттен шыққан протестант әйел, Анна Мерсьеге үйленді. Оксфорд, Падуа және Болоньядан түскен шақырулардан бас тартып, 1631 жылы ол Лейденде бұрын Жозеф Скалигер ұстаған профессорлық қызметке тағайындалды. Бұл лауазым оған көп жағынан қолайлы болғанымен, ол климатты қиын деп тапты. Ол Жаңа Өсиеттің грек тіліндегі аудармасы мәселесі бойынша Даниэль Хайнсиуспен қатыгез дауға түсті. Бұл дау өте жеке және кеңінен танымал болды, ал Хайнсиус, университет кітапханашысы ретінде, оның қажетті кітаптарға қол жеткізуіне тыйым салды. 1649 жылы жарияланған "Патшаны қорғау" (Defensio regia) атты polemikaлық еңбегінен кейін, 1650 жылы патшайым Кристинаның шақыруымен Швецияға сапарлады. Кристина оған көптеген сыйлықтар мен құрмет көрсетті. Салмазиус 1651 жылы Швециядан қайтып келді, ал Кристина оған жылы хаттар жіберіп, қайта оралуға шақырды. 1606 немесе 1607 жылы Салмазиус Гейдельбергтегі Палатин графтарының кітапханасында Кефаланың 10 ғасырлық грек антологиясының толыққанды көшірмесінің жалғыз сақталған нұсқасын тапты. Онда Сардистің Стратонына тиесілі гомоэротикалық өлеңдердің 258 өлеңнен тұратын антологиясы бар еді, ол кейін грек антологиясының 12-ші кітабы ретінде танымал болды. Салмазиус жаңадан табылған өлеңдердің көшірмелерін Палатин нұсқасында жасап, оларды "Anthologia Inedita" деп атап, жасырын түрде қолжазба көшірмелерін таратуды бастады. Оның көшірмесі кейіннен баспа түрінде жарық көрді: алғаш рет 1776 жылы Ричард Франсуа Филипп Бранк оны өзінің "Analecta" еңбегіне қосты, сондай-ақ Фридрих Якобс толық Палатин антологиясын "Anthologia Graeca" (13 том, 1794–1803; 1813–1817 жылдары қайта қарастырылған) ретінде жариялағанда. Стратонның антологиясының қалдықтары Якобтың стандартты сындық "Anthologia Graeca" басылымының 12-ші кітабына айналды. Тек 2001 жылы 12-ші кітаптың толық грекше-ағылшынша аудармасы жарық көрді (Принстон университетінің баспасынан). 1620 жылы Салмазиус Казобонның "Август тарихы" еңбегіне өзінің көптеген қосымшаларымен бірге түсініктемелер жариялады. 1629 жылы ол сыншы ретіндегі ең маңызды еңбегін жариялады – Гай Юлий Солининнің "Полихисторы" туралы, немесе оның жұмысының ең маңызды бөлігі үшін Солинин қарыз болған Плиний Ақсақал туралы түсініктеме. Оның замандастары бұл түсініктемеге тым жоғары баға берген болса да, ол білім мен еңбектің ескерткіші ретінде сақталды. Салмазиус өз жұмысының ботаникалық бөлігін орындау үшін араб тілін үйренді. Заңгерлер мен теологтардың қарсылығына қарамастан, Голланд реформатор шіркеуі ақша қарызымен қарыз бергендерді құтқарылу рәсіміне қабылдауға кірісті. Оның "De primatu Papae" (1645) трактаты Нилус Кабасиластың трактатының қайта басылымымен бірге Францияда дау тудырды, бірақ үкімет оны басып тастаудан бас тартты. 1649 жылы, қараша айында, көптеген адамдар Салмазиусты ең жақсы есте сақтайтын шығармасы жарық көрді: Карл I-нің өлім жазасына кесілуіне байланысты оның "Патшаны қорғау" (Defensio regia pro Carolo I) атты трактаты. Оның кеңесін ағылшын және шотланд мәселелері бойынша сұраған, пресвитериандыққа немесе өзгертілген епископтыққа бейімделген ол ағылшын тәуелсіз дінге қарсы жазды. "Defensio regia" еңбегін жазуға кімнің ықпалы тигені белгісіз, бірақ Карл II баспа шығындарын өтеді және авторға 100 фунт стерлинг сыйлады. Алғашқы басылым анонимді түрде жарық көрді, бірақ авторды барлығы білді. Француз тіліндегі аударма ("Клод Ле Грос" деген атпен тез жарық көрді) Салмазиус өзі жасаған. Бұл атақты еңбек Джон Милтонның "Англикан халқы үшін қорғаныс" (Defensio pro Populo Anglicano) еңбегіне шақыру жасады, онда Салмазиус әйеліне шабуыл жасады және көптеген жала жабулар бар еді. Милтон сонымен қатар Салмазиус 1651 жылы Швециядан кеткеніне осы шабуылдар себеп болғанын мәлімдеді, бірақ Кристинаның оған жіберген жылы хаттары осы пікірге қарсы. Милтонға берген жауабы өлімінен кейін аяқталмады: оның ұлы оны 1660 жылы жариялады. Бұл ең жақсы нұсқа. Папийон Салмазиус еңбектерінің толық тізімін, басылған және қолжазба түріндегілерін ұсынды. Антуан Клеман Салмазиус хаттарының басылымына (Лейден, 1656) мадақтау сөзді қосты, ал С. Б. Морисо оны өзінің хаттарына (Дижон, 1656) енгізді. Сондай-ақ Эжен Хаагтың "Франция протестанттығы" (ix. 149 x73) және Дэвид Массонның "Милтон өмірі" еңбектерін қараңыз.

Salmasius was born at Semur en Auxois in Burgundy. When Salmasius was sixteen, his father a counsellor of the parlement of Dijon sent him to Paris, where he became intimate with Isaac Casaubon (1559–1614). In 1606 he went to the University of Heidelberg, where he studied under the jurist Denis Godefroy, and devoted himself to the classics, influenced by the librarian Jan Gruter. Here he embraced Protestantism, the religion of his mother. Returning to Burgundy, Salmasius qualified for the succession to his father's post, which he eventually lost on account of his religion. In 1623 he married Anne Mercier, a Protestant lady of a distinguished family. After declining overtures from Oxford, Padua and Bologna, in 1631 he accepted the professorship formerly held by Joseph Scaliger at Leiden. Although the appointment in many ways suited him, he found the climate trying. He became involved in a vicious controversy, over the Greek of the New Testament, with Daniel Heinsius. The quarrel became both highly personal and widely known, and Heinsius as university librarian refused him access to the books he wished to consult. Following his polemical Defensio Regis of 1649, a flattering invitation from Queen Christina induced him to visit Sweden in 1650. Christina loaded him with gifts and distinctions. Salmasius withdrew from Sweden in 1651; Christina sent warm letters and pressed him to return. In 1606 or 1607 Salmasius had discovered in the library of the Counts Palatine in Heidelberg the only surviving copy of Cephalas's 10th century unexpurgated copy of the Greek Anthology, including the 258 poem anthology of homoerotic poems by Straton of Sardis that would eventually become known as the notorious Book 12 of the Greek Anthology. Salmasius made copies of the newly discovered poems in the Palatine version and began to circulate clandestine manuscript copies of them as the Anthologia Inedita. His copy later appeared in print: first in 1776 when Richard François Philippe Brunck included it in his Analecta; and also when Friedrich Jacobs published the full Palatine Anthology as the Anthologia Graeca (13 vols. 1794 1803; revised 1813 1817). The remains of Straton's anthology became Book 12 in Jacob's standard critical Anthologia Graeca edition. Only in 2001 did a full Greek to English translation of Book 12 appear (from Princeton University Press). In 1620 Salmasius published Casaubon's notes on the Augustan History, with copious additions of his own. In 1629 he produced his magnum opus as a critic, his commentary on Gaius Julius Solinus's Polyhistor, or rather on Pliny the Elder, to whom Solinus is indebted for the most important part of his work. Greatly as his contemporaries may have overrated this commentary, it stands as a monument of learning and industry. Salmasius learned Arabic to qualify himself for the botanical part of his task. Although it was opposed by lawyers and theologians, the Dutch Reformed Church began to admit money lenders to the sacrament. His treatise De primatu Papae (1645), accompanying a republication of the tract of Nilus Cabasilas, excited controversy in France, but the government declined to suppress it. In 1649, in November, appeared the work for which many remember Salmasius best: his royalist tract Defensio regia pro Carolo I provoked by the execution of Charles I. His advice had already been sought on English and Scottish affairs, and, inclining to Presbyterianism or to a modified episcopacy, he had written against the English religious Independents. It remains unknown whose influence induced him to undertake the Defensio regia, but Charles II defrayed the expense of printing, and presented the author with £100. The first edition appeared anonymously, but the author was universally known. A French translation (which speedily appeared under the name of "Claude Le Gros") was the work of Salmasius himself. This celebrated work provoked from John Milton the Defensio pro Populo Anglicano, including attacks on Salmasius's wife along with much other vituperation. Milton also claimed that Salmasius's withdrawal from Sweden in 1651 was due to the attack, but Christina's continued warmth in letters to him argue against that cause. His reply to Milton remained unfinished at his death: his son published it in 1660. — by far the best extant. Papillon included an exhaustive list of Salmasius' works, both printed and in manuscript. Antoine Clément prefixed a eulogy to his edition of Salmasius's Letters (Leiden, 1656), and C. B. Morisot inserted another into his own Letters (Dijon, 1656). See also Eugène Haag, La France protestante, (ix. 149 x73); and, for the Defensio regia, David Masson's Life of Milton.

Шығармалары

Папаның билігі туралы, 1645. Де Крус, Лейден, Йоханнес Майр, 1646. Кароль I үшін корольдік қорғаныс, 1649. Хаттар, Лейден, 1656. Римдік әскери іс туралы, 1657.