Кіріспе

Тақ мұрагері

Тақ мұрагері немесе мұрагерлік принц – патшалық немесе императорлық монархиядағы тақтың ізбасары болып табылады. Атақтың әйелдік түрі – мұрагер ханшайым, ол мұрагерлік құқыққа ие әйел немесе, әсіресе бұрынғы уақыттарда, мұрагер принцтің әйелі болуы мүмкін. Тарихта таққа бірінші кезекте талапкер болып табылатын және тақты мұраға алуы күтілетін (яғни, ізбасар) ханзаданы сипаттау үшін «тақ мұрагері» термині қолданылған. Кейбір монархияларда бұл лауазыммен байланысты нақты атақтар берілуі мүмкін (мысалы, Ұлыбританиядағы Уэльс принці, Испания Корольдігіндегі Астурия принці және бұрынғы Франциядағы Дофин). Мұндай монархияларда «тақ мұрагері» термині нақты атаудан сирек немесе еш қолданылмауы мүмкін. ХХ ғасырдың соңына дейін ешбір заманауи монархия әйелдердің таққа отыруына кепілдік беретін жүйені (яғни, абсолютті тұңғыштық) қабылдаған жоқ. Сондықтан, мұрагер ханшайым дегеніміз көбінесе мұрагер принцтің жұбайы. Ол өзінің құқығымен емес, әдеп бойынша мұрагер ханшайым атанды. Бүгінде корольдік дәрежеден төмен монархияларда «тақ мұрагері» термині ағылшын тілінде қолданылады (мысалы, Умм әл-Кувейннің Тақ мұрагері).

Сипаттама

Тақ мұрагері деген термин Еуропа монархияларында қолданылмайды, мұрагерлік монарх король/королева немесе император/императрицадан төмен атақ алатын жағдайларда (мысалы, ұлы герцог немесе ханзада), бірақ кейде ол мұрагердің синонимі ретінде қолданылады. Еуропада, Папалық пен Андоррадан басқа барлық монархияларда бірінші туған ұл немесе (жақында) үлкен баласы, династияның әйелдері жеке мұрагерлік құқықтарына ие болған жағдайда, тақ мұрагері немесе принцесса рөлін атқарады. Бельгия, Дания, Люксембург, Норвегия, Швеция, Нидерланды және Ұлыбританияда ерлерге басымдық беру жойылды. Монархтың тұңғыш тірі баласы кейде мұрагер немесе тақ мұрагері болмайды, себебі бұл лауазымды қайтыс болған үлкен баланың ұрпағы иеленуі мүмкін, ол «өкілдік құқығы» арқылы ата-анасы тірі болғанда мұрагерлік тізбегіндегі сол орынды мұраға алады (мысалы, Карл Густав, Йәмтланд герцогы 1950 жылдан 1973 жылға дейін Швеция королі Густав VI Адольфтың үлкен немересі ретінде Швецияның тақ мұрагері болды, бірақ бұрынғы принц Сигвард, Уппланд герцогы Густав VI Адольфтың тұңғыш тірі ұлы болды, ал принц Бертил, Холланд герцогы сол жылдары оның тұңғыш тірі династиялық ұлы болды). Кейбір монархияларда, мысалы, Таяу Шығыстағы монархияларда, мұрагерлік династиялық мұрагерлікте шешуші фактор болмайтын жағдайларда, адам туғаннан тақ мұрагері атағына ие болмайды, бірақ оны басқа заңды немесе дәстүрлі негізде жасалған ресми тағайындау арқылы алуы (және жоғалтуы) мүмкін, мысалы, Иорданияның бұрынғы тақ мұрагері Хасан бин Талал. Мұрагер және болжамды мұрагерді салыстырып қараңыз. Скандинавия патшалықтарында таққа мұрагерлік мұрагер атағы мұрагерден өзгеше болуы мүмкін: тұқым қуалайтын ханзада (немісше: Erbprinz, французша: prince héréditaire). Бұл сондай-ақ Лихтенштейннің мұрагері, сондай-ақ Монаконың мұрагері немесе болжамды мұрагері үшін де қолданылады. Люксембургте мұрагер мұрагерлік ұлы герцог атағын иеленеді (немісше: Erbgroßherzog, люксембургше: ierfgroussherzog); мұрагерлік ханзадамен бірге, ол ұлы герцогтардың, тәуелсіз герцогтар мен княздықтардың тақтарына мұрагерлікпен ие болған және 1918 жылы жойылған неміс монархиясындағы медиатизацияланған княздық отбасылардың да атағы болды.