Кіріспе
Америка Құрама Штаттарында жерді бөлу жүйесі
Қоғамдық жерді зерттеу жүйесі (PLSS) – Америка Құрама Штаттарында жылжымайтын мүлікті сату және қоныстандыру үшін жоспарлау немесе бөлу мақсатында әзірленген және қолданылатын зерттеу әдісі. 1785 жылғы Жер туралы заңға сәйкес, 1783 жылғы Париж шарты бойынша АҚШ-қа өткен жерді зерттеу үшін құрылған. Американ революциясы аяқталғаннан кейін пайда болған бұл жүйе, қазіргі Огайо штатындағы Жеті аймақтан бастау алды және АҚШ-тағы негізгі зерттеу әдісі ретінде қолданылып келеді. 1787 жылы Солтүстік-Батыс жарлығы қабылданғаннан кейін, Солтүстік-Батыс аймағының бас геодезисі аталған аймақтағы жерлерді жоспарлады. Бас геодезист кейіннен АҚШ Бас жер кеңсесімен біріктірілді, ол өз кезегінде АҚШ Жерді басқару бюросының (BLM) құрамына кірді. Бүгінде BLM АҚШ сатып алған жерлерді зерттеу, сату және қоныстандыру процесін бақылайды.
Тарих
Томас Джефферсон бастап ұсынған, "еркін шаруалар" ұлтын құру мақсадындағы PLSS, американдық революциядан кейін федералды үкімет алғашқы он үш штаттың батысындағы кең аумақтарға жауапкершілік алғанда басталды. Үкімет революциялық соғысқа қатысқан әскерлерге қызметтері үшін сыйлық ретінде жер бөліп беруді, сондай-ақ ел қажеттіліктері үшін қаражат жинау мақсатында жерді сатуды көздеді. Бұған дейін жерді өлшеу және картаға түсіру қажет болды. 1785 жылғы Жер туралы заң Мемлекеттік жерді зерттеу жүйесінің басталуын белгіледі. Конфедерациялық Конгресс Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін үлкен қарызға батқан еді. Салық салуға мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, федералды үкімет Батыс территорияларын сату арқылы соғыс қарыздарын өтеуге бекінді. PLSS Бас жер кеңсесі мен Жерді басқару бюросы шығарған нұсқау хаттары мен нұсқаулықтар арқылы кеңейтіліп, сәл өзгертілді және қазіргі таңда Пенсильванияның батысындағы көптеген штаттарда, Флорида, Алабама және Миссисипи штаттарына дейін оңтүстікке қарай, Тынық мұхитына дейін батысқа және Аляскадағы Арктикаға дейін солтүстікке қарай қолданылып келеді.
Қолдану
Жаңа тікбұрышты жүйе бойынша алғашқы зерттеулер Огайо штатының шығысында, "Жеті жота" деп аталатын аймақта жүргізілді. АҚШ мемлекеттік жер зерттеуінің басталу нүктесі Огайо штатының Шығыс Ливерпуль және Пенсильвания штатының Охиовилл қалалары арасындағы Огайо мен Пенсильвания шекарасындағы жеке меншік жерде орналасқан. Бұл орынды еске алу үшін орнатылған Ұлттық тарихи ескерткіш белгісі мемлекеттік тас жолдың жанында, нүктеден дәл солтүстікке 339 метр қашықтықта орналасқан. Огайо штаты бірнеше ірі бөліктерге бөлініп зерттелді, олар жиынтығында "Огайо жерлері" деп аталады, және әрқайсысының өз меридианы мен негізгі сызығы болды. Алғашқы зерттеулер, әсіресе Огайода, мұқияттыққа қарағанда жылдамдықпен жасалды, нәтижесінде ең көне қалалар мен бөлімдердің көптегені өздеріне белгіленген пішіні мен ауданынан айтарлықтай өзгеше. Батысқа қарай жылдам сатудан гөрі дәлдік маңыздырақ болды, және жүйе бір негізгі солтүстік-оңтүстік сызығы (негізгі меридиан) және бір шығыс-батыс (негізгі) сызығын белгілеу арқылы жеңілдетілді, бұл сызықтар бүкіл штат немесе одан да көп штат үшін сипаттамаларды анықтайды. Мысалы, бір ғана Вилламет меридианы Орегон және Вашингтон штаттарына қызмет етеді. Аудандық шекаралар көбінесе зерттеулерге сәйкес келеді, сондықтан Орта Батыс және Батыста көптеген тікбұрышты аудандар кездеседі.
Дизайн
Кез келген аймақты, мысалы, бір немесе бірнеше штатты зерттеу – көп қадамды процесс. Біріншіден, екі бақылау зерттеу сызығы белгіленеді: шығыстан батысқа дейін созылатын негізгі сызық және солтүстіктен оңтүстікке дейін созылатын бас меридиан. Олардың орналасуы бұрын таңдалған бастапқы нүктемен анықталады, олар сол нүктеден басталып, қиылысады. Содан кейін, әдетте 24 немесе 30 миль (48 км) аралықта, жыл мен орналасқан жерге байланысты, негізгі сызыққа параллель стандартты ендік параллельдері белгіленеді. Осылайша белгіленген меридиан, негізгі сызық және стандартты параллельдер барлық келесі зерттеулерге негіз болатын торды құрайды. Келесі жұмыстар жерді шамамен 6 миль (10 км) қабырғалы зерттеу қалашықтарына бөледі. Бұл қалашықтар мен аудандардың шекараларын белгілеу арқылы жүзеге асырылады. Қалашық шекаралары негізгі сызыққа (шығыстан батысқа) параллель, ал аудан шекаралары солтүстіктен оңтүстікке қарай жүреді; әрқайсысы 6 миль аралықпен белгіленеді. Содан кейін қалашықтар шамамен 36 бөлімге, ал бөлімдер әрқайсысы төрттен бір бөлімге бөлінеді. Қалашық сызығының (немесе негізгі сызықтың) аудан сызығымен (немесе бас меридианмен) қиылысуы қалашық бұрышын, бөлім сызығының кез келген басқа сызық түрімен қиылысуы бөлім бұрышын, ал кез келген екі бөлім бұрышының арасындағы нүкте – төрттен бір бұрышты құрайды. Федералды үкімет әдетте тек осы төрттен бір бөлім деңгейіне дейін зерттеу жүргізеді, ал кішігірім учаскелерді жеке зерттеушілер бастапқы сатудан кейін кейін зерттейді. Зерттеу жоспары екі өлшемді (тұғырлы), ал нақты Жер үш өлшемді (шамамен шар тәрізді және топографиялық) болғандықтан, қателердің жиналуын болдырмау үшін жер аумақтарына мерзімді түрде түзетулер енгізу қажет; барлық бөлімдер бір шаршы мильге тең бола алмайды, ал барлық қалашықтар дәл 36 шаршы мильге тең бола алмайды. Нақтырақ айтқанда, барлық солтүстік-оңтүстікке қарай жүретін сызықтар (барлық аудан сызықтары және бөлім сызықтарының жартысы), бас меридиан сияқты, әрқашан нақты, геодезиялық солтүстікке сілтеме жасап белгіленеді. Бірақ осы шартты орындап, жердің тікбұрышты торын сақтау физикалық мүмкін емес, өйткені мұндай сызықтар солтүстік полюске жиналады. Бұл түзетулер екі түрлі масштабта жасалады. Кіші масштабта (қалашық ішінде) бұл секциялық зерттеулерді (қалашықтың "бөліністерін") оңтүстік-шығыс бұрышынан бастап, солтүстік-батыс бұрышына қарай біртіндеп жылжыту арқылы жасалады. Қолданылатын алгоритм – шығысқа қарайғы алты бөлімді (және төрттен бір бөлімді) солтүстікке жылжыту, содан кейін қалашықтың шығыс шекарасына параллель бір миль аралықта батысқа жылжу, қалашықтың батыс жағына жеткенше осы процесті қайталау. Нәтижесінде, барлық бөлімдердің ең солтүстік және батыс қатарлары – барлығы 11 бөлім – бір шаршы мильден ауытқуға рұқсат етіледі, бірақ қалған (оңтүстік-шығыстағы) 25 бөлім бұлай емес. Бұл әдіс қаладағы қисықтық мәселесін шешеді және сонымен қатар, жұмыстың физикалық қиындығы мен қолданылатын қарапайым жабдықтардың салдарынан зерттеу кезінде жасалған қателерді (алуға болатын) тым көп қауіпке ұшыратпай, жүйенің негізгі тікбұрышты сипатын сақтауға мүмкіндік береді. Үлкен, бірнеше қалашықты қамтитын масштабта стандартты параллельдер негізгі сызықты белгілеу кезінде пайда болды, сондықтан қалашық ені желі солтүстікке қарай жылған сайын үнемі азаймайды (әлі де олардың құрылуының негізгі себебі). Осылайша, Жердің қисықтығы үшін түзетулер екі бөлек кеңістіктік масштабта бар – қалашықтардағы кіші масштабта және бірнеше қалашықтар арасындағы үлкен масштабта және стандартты параллельдерде. Әрқашан нақты және қысқаша орналасқан жердің сипаттамасы қолданылады, онда қалашықтар мен бөлімдер (1) қалашықтың бастапқы нүктеге қатысты орналасуы, (2) бөлімнің белгіленген қалашықтағы орналасуы және (3) бас меридианға сілтеме негізінде индекстеледі. Қалашық, аудан және бөлім әріптерімен T, R және S деп белгіленеді, ал бастапқы нүктеден бағыттар N, S, E және W әріптерімен, әр бас меридианның өз қысқартуы бар. Мысалы, "T1SR20E S13 MDM" сипаттамасы былай оқылады: Township 1 South, Range 20 East, Section 13, Mount Diablo Meridian. Яғни, негізгі сызықтан оңтүстікке қарай бірінші қалашықтағы 13-ші бөлім (бұл жағдайда Диабло тауының негізгі сызығы) және бас меридианнан шығысқа қарай 20-шы қалашық (Диабло тауының меридианы). Қалашық және аудан сызықтары алты мильге бөлінгендіктен, атаудың "T1SR20E" бөлігі бірден негізгі сызықтан оңтүстікке қарай нөлден алты мильге дейін, ал бас меридианнан шығысқа қарай 114-тен 120 мильге дейін орналасқан жерді көрсетеді. Бөлімдер қалашықтарда қалай нөмірленгенін білгенде, 13-ші бөлім 2-ден 3 мильге дейін оңтүстікке және 119-дан 120 мильге дейін шығысқа қарай орналасқан бір шаршы мильді қамтиды, Диабло тауының бастапқы нүктесінен (Орталық Калифорнияда). Бөлімдер қалашықтарда дәстүрсіз, бустрофедон үлгісімен (2-суретте) нөмірленгенін ескеріңіз, онда кезектесетін қатарлар қарама-қарсы бағыттарда нөмірленеді, 1-ші бөлімнен солтүстік-шығыс бұрышынан басталып, 36-шы бөліммен оңтүстік-шығыс бұрышында аяқталады, 2-суретте көрсетілгендей. Сондықтан, 13-ші бөлім белгіленген қалашықтың шығыс аудан сызығына жақын орналасқан. Осы үлгіде нөмірлеу бір қалашықтағы сандық тізбектелген бөлімдердің физикалық жақын орналасқандығын және бір түзу бойындағы шекараларды бөлісуін қамтамасыз етеді.
Өлшем
Алыс қашықтықтар әрқашан Edmund Gunter-дің 66 футтық өлшеу тізбегіне негізделген шынжырлар мен буындармен өлшенді. Шынжыр – нағыз металл шынжыр – 100 буыннан тұратын, әрқайсысы белгілі бір ұзындықтағы. Сегіз шынжыр бір АҚШ зерттеу милясын құрайды (бұл халықаралық милядан бірнеше миллиметрге өзгеше). Екі тізбекші болды, олардың әрқайсысы өлшеуді жүзеге асырды, ал біреуі әр тізбек орналасқанда дұрыс бағытты анықтау үшін "компасшы" қызметін атқаратын. Орманды аймақтарда жылдамдық пен дәлдік үшін басты тізбекші әрқашан дұрыс бағытты сақтауы қажет еді, себебі ағаштардың арасымен кері қайтып, тізбекті түзеп өлшеуге мүмкіншілік болмады. Сондай-ақ тізбектің көлденең болуын қамтамасыз ету қажет болды, өйткені барлық қашықтықтар көлденең қашықтыққа негізделген, емес еңіс қашықтығына. Қиыр жерлерде бұл тізбектің бір ұшын екіншісінен жоғары көтеруді немесе екеуін де қысқартуды білдірді. Тізбекпен өлшеу мүмкін болмаған жерлерде, мысалы, өте тік жерлерде немесе су бөгеттерінде, қашықтықтар триангуляция арқылы есептелді.
Ескерткіштер
Монументация – жер бетінде орнатылатын тұрақты нысандар, олар зерттелген нүктелер мен сызықтардың нақты орналасқан жерін көрсетеді. Бұл мүліктік шекараларды белгілеу үшін қолданылатын заңды міндетті белгілер және кез келген геодезиялық жұмыстың маңызды бөлігі болып табылады. Олар бұрыш белгілерінен және оларға «куәлік ететін» жақын жердегі қосымша нысандардан тұрады. Куәлік нысандары кейіннен геодезистер мен жер иелеріне белгі жойылған жағдайда бұрыш белгісінің бастапқы орнын табуға мүмкіндік береді. Жерді иеленушілер немесе жаңа қоныс іздеушілер, егер жерді тіркеу олардың жердегі құқығына қауіп төндіретінін сезінсе, бұрыш белгілерін жоюға тырысуы мүмкін еді. Осы себепті, бұрыш белгілерін немесе олармен бірге орнатылған куәлік нысандарын жою – федералдық құқық бұзушылық болып саналады және қазір де солай. Бұрыштарда бұрыш белгілері орнатылып, олардың жердегі нақты орны белгіленеді. PLSS ережелерінің көптеген бөліктері сияқты, бұрыш белгілеріне қатысты талаптар да уақыт өте келе өзгерді. 19 ғасырда белгілер көбінесе тас үйіндісінен, ағаш тіреуінен немесе екеуінің комбинациясынан жасалған. Егер бұрыш ағаш өскен жерге түйіскен болса, ағаштарды да пайдалануға болады. 20 ғасырда тас үйінділерімен бекітілген қақпақтары бар болат құбырлар қажет болды (мысалы, 4-суретті қараңыз). Куәлік нысандары ағаштар, тастар немесе жерге қазылған траншеялар болуы мүмкін; олардың бұрышқа қатысты орналасқан жері және оларға қойылған белгілер геодезистің ресми далалық жазбаларында тіркеледі. Бұрыштардағы куәлік ағаштары көбінесе «бағыт ағаштары» деп аталады, өйткені бұрыштан оларға дейінгі нақты қашықтық пен бағытты (таксон мен диаметрін қоса) жазу қажет болды. Әр бағыт ағашында әдетте екі белгі жасалды: біреуі көкірек деңгейінде, оңай көрінетіндей, ал екіншісі жер деңгейінде (егер ағаш заңсыз кесілсе, түбі қалсын үшін). Белгінің ашық ағаш бөлігіне геодезистер ағаш кескішпен қала, аудан және бөлім туралы ақпаратты жазды, әдетте екі немесе төрт бағыт ағашында, егер олар бұрыштан шамалы қашықтықта болса (алғашқыда нақтыланбаған, бірақ кейіннен 3 шынжырдан (178 фут, 60 метр) аспауы тиіс еді). Бағыт ағаштары осы жер шекарасы үшін ғана емес, сонымен қатар экологтарға елді мекендер мен кең ауқымды адамзаттың әсерінен бұрынғы орман өсімдіктерінің жағдайын бағалау үшін де маңызды. Бұл зерттеулерде алынған деректер орманның бастапқы құрамын және құрылымын анықтауға мүмкіндік береді, сондықтан бұл мәліметтер кеңінен қолданылады. Зерттеу сызықтары бойында монументация одан да қарапайым болды, негізінен тек ағаштарды жарып, тікелей немесе зерттеу сызығына өте жақын жазудан тұрды. Бұл қажет болған жағдайда зерттелген сызықты қайта табуға көмектесу үшін жасалды. Бұл сонымен қатар сызықтың дұрыс жүргізілгенін растау үшін қосымша дәлел болды, әсіресе жарылған ағаш туралы тиісті ақпарат (түрі, диаметрі және алдыңғы бұрыштан қашықтығы) далалық жазбаларда тіркелген жағдайларда, бұл көбінесе талап етілетін.
Темір жолға жер беру
1862 жылы президент Авраам Линкольн қол қойған Тынық мұхиты темір жолы заңы – трансконтиненталдық темір жолға арналған алғашқы маңызды жер беру болды. Бұл заң темір жол жүйесін салу үшін іздеу жұмыстарынан өткен мемлекеттік жерлерді, сондай-ақ болашақ темір жолдарды салуға және күтіп ұстауға қажетті капиталды жинау үшін миллиондаған акр жерді қарастырды. Салынған темір жолдың әр бір милі үшін, жоспарланған рельс жолының екі жағындағы 10 шаршы миль жер берілді. Өлшеу үшін PLSS (жерді кадастрлық бөлу жүйесі) пайдаланылды. Салынған темір жолдың әр бір милі бір бөлімге теңестірілді. Егер темір жол басымды түрде шығыс-батыс бағытында салынса, 400 фут (122 м) енді жолдың екі жағындағы әрбір жағынан 10 мильді (16 км) құрайтын бір шаршы мильдік учаскелер бөлінді. Егер темір жол басымды түрде солтүстік-оңтүстік бағытында салынса, 400 фут (122 м) енді жолдың екі жағындағы әрбір жағынан 10 мильді (16 км) құрайтын бір шаршы мильдік қалашықтар бөлінді. Жерлер кезекпен берілді (бір шаршы мильдік учаскелер), тақ нөмірлі учаскелер темір жол компаниясына, ал жұп нөмірлі учаскелер үкіметке тиесілі болды. Бұл жоспарланған темір жол бойында шахмат тәрізді үлгі құрады. Осы жүйе темір жолға қол жеткізудің темір жолға берілген және үкіметке тиесілі учаскелердің құнын арттыруы тиіс болды. Бұл жүйені сенатор Стивен А. Дуглас ойлап тапты, ал сенатор Джефферсон Дэвис саяси қолдау көрсетті.
Білім
1785 жылғы заң бойынша әрбір қалашықтың 16-бөлігі мектептерді құруға арналды және осы себепті оны «мектеп бөлімі» деп атады. Батыс штаттарында кейіннен 36-бөлім де мектеп бөлімі ретінде қосылды. Әртүрлі штаттар мен округтер бұл талапты өздерінің тәсілдерімен елемеді, өзгертті немесе түзетті, бірақ жалпы (көзделген) нәтиже – жергілікті мектептердің қаржымен қамтамасыз етілуіне және қоғамдық мектептердің барлық балалар үшін орталықта орналасуына кепілдік берілді. Жоғары білім беруге арналған жер участақтарының мысалы – Огайо штатының Колледж қалашығы.
Сауалнамаларды ашу
Көптеген алаяқтық немесе нашар сауатты жер өлшеу оқиғалары тіркелді, тіпті дерлік барлық штаттарда болды деуге болады. Зерттеліп жатқан жердің қашықтығы осы алаяқтықтар жасауға жағдай жасады. Ең әйгілі, кең ауқымды және қымбат алаяқтықты Бенсон Синдикаты жасады, ол 1880 жылдары негізінен Калифорнияда қызмет етті.
Метрлік жүйені қабылдау
PLSS Америка Құрама Штаттарында метрикалық жүйені қабылдаудағы маңызды келіспеушіліктердің бірі болып саналады. PLSS негізгі өлшем ретінде Гунтер тізбесін пайдаланған. Дегенмен, Канадада жерді өлшеу АҚШ жерді өлшеумен бірдей өлшем бірліктеріне негізделгендіктен, метрикалық жүйе ешқандай қиындықсыз қабылданды. "Америка Құрама Штаттарындағы әрбір жер учаскесінің өлшемдері акр, фут және дюйммен жасалған және осы елге тән тіркеу жүйесі бойынша жерге иелік құқығымен бірге ресми түрде тіркелген". – Филадельфиядағы Франклин институты (1876). Осы себепті, меншік шекараларын қайта анықтау көптеген заңдық мәселелерге және меншік иелерінің жаңылысуына әкелуі мүмкін. Көптеген жергілікті жоспарлау заңдары фут/квадрат футпен белгіленеді. Жерді өлшеушілер үшін өлшем бірліктерін аудару оңай емес, және жиі күрделі шешімдер қабылдау қажет (мысалы, жалпыға қолданылмаған аудару коэффициенттері, шартты/нақты аударулар, сандарды жуындату).
" the measurements of every plot of ground in the United States have been made in acres, feet, and inches, and are publicly recorded with the titles to the land according to the record system peculiar to this country." —Franklin Institute of Philadelphia (1876). Because of this, redefining property boundaries could create a large amount of legal issues and property owner confusion. Many local zoning laws are defined in feet/square feet. Conversion of units for surveyors are not simple, and complex decisions are frequently required (such as non universal conversion factors, soft/hard conversions, number rounding).
Қалалық жобалау
Жолдар әдетте 1,6 км ара қашықтықтағы учаскелік шекаралар бойымен салынғандықтан, өсіп келе жатқан қалалық аймақтар шамамен 1,6 км-лік "блоктардан" тұратын жол желілерін негізгі көше желісі ретінде қабылдады. Мұндай жолдар қалалық аймақтарда секциялық жолдар деп аталады, олар көбінесе автомобильдермен жүруге арналған және моторсыздар үшін қолдануы шектеулі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қала маңындағы аудандарда саудалық даму көбінесе магистральдардың қиылыстарында және бойында дамыды, ал бұрынғы шаршы мильді құрайтын жерлер тұрғын үйлермен, мектептермен, діни нысандармен және саябақтармен толықты. Мысалы, Мичиган штатының Детройт қаласындағы Майл жол жүйесін қарастыруға болады. Кейде, және көбінесе қала маңындағы сыртқы аймақтарға қарағанда, метрополияның ішкі соғыстан кейінгі қала маңындағы аудандарында магистральдар шамамен 0,8 км аралықта орналасқан. Бұл қатаң реттелген қалалық (немесе қала маңындағы) құрылым Евклидтік аймақтарға бөлумен (Огайо штатының Евклид қаласының атымен аталған, ол 1926 жылы Жоғарғы Соттағы «Евклид ауылы, Огайо» мен «Амблер Реалти Компанисі» арасындағы істі жеңіп, аймақтарға бөлудің конституциялық екенін бекіткен) үйлеседі. Евклидтік аймақтарға бөлуде мүліктің қолданылуы аймақтарға бөлу ауданымен анықталады және реттеледі, оның шекаралары көбінесе магистральдардың орналасқан жеріне сәйкес келеді. Аппалачи тауларының батысында жол жүйелері көбінесе PLSS желілік құрылымын қабылдайды. Соның салдарынан 90 градусқа қиылысатын және ұзақ түзу жолдар пайда болады.
Танымал мәдениет
Жер жүйесі американ тарихы мен мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады. Басқа нәрселермен қатар, американ фильмдерінде кейде естілетін "төменгі 40", "алдыңғы 40", "артқы 40" және "40 акр және есек" сияқты тұрақты тіркестер, төрттен бір бөліктің төрттен бір бөлігін көрсетеді. Төрттен бір бөлімдегі "төменгі 40" - су ағып жататын бағыттағы, яғни ең төменгі биіктіктегі жер. "Төменгі 40" көбінесе өзеннің немесе көлдің орналасқан жері немесе бағыты болып табылады. "40 акр және есек" деген тіркес – Американ Азамат соғысынан кейін Фридмен бюросы тарапынан миф бойынша уәде етілген өтемақы еді. Америка батыс мәдениетінің маңызды бөлігі болған жаңа жерлерді игеру PLSS-ке тәуелді болды. 1862 жылғы алғашқы Homestead Act-та, Линкольн әкімшілігі кезінде, әр қоныс аударушыға төрттен бір бөлік жер берілді. Homestead Act-қа кейінгі түзетулер көбірек жерді, шамамен 640 гектарға дейін, бір бөлімді берді. Бұл бұрын қоныстанған, жақсырақ жерлерге қарағанда құрғақ немесе шөлді жерлерге қолдануға арналған жақсы түзету болды. Көбінесе бұл жерлер егіншілікке емес, мал шаруашылығына көбірек қолайлы болды.