Кіріспе
Қысқа мерзімді қаржыландыруды қамтамасыз ететін қаржы нарығының түрі.
Ақша нарығы – экономиканың қысқа мерзімді қаржыландыруды ұсынатын құрамдас бөлігі. Ақша нарығында әдетте бір жыл немесе одан кем мерзімге берілетін қысқа мерзімді несиелер айналысады. Қысқа мерзімді бағалы қағаздар тауар ретінде қалыптасқан кезде, ақша нарығы бір жылға дейінгі бастапқы мерзімі бар қысқа мерзімді қарыз алу, несие беру, сатып алу және сату операцияларымен байланысты активтерге арналған қаржы нарығының бір бөлігіне айналды. Ақша нарығындағы сауда-саттық тікелей келісімдер арқылы және көтерме сауда көлемінде жүзеге асырылады. Көптеген дамыған елдерде ақша нарығының құралдарына қазынашылық вексельдері, коммерциялық қағаздар, банк акцепттері, депозиттер, депозиттік сертификаттар, вексельдер, қайта сатып алу келісімдері, федералдық қаражат, сондай-ақ қысқа мерзімді ипотекалық және активтермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар жатады. Бұл құралдардың әрқайсысының мерзімі, валютасы, несие тәуекелі және құрылымы әртүрлі болады. Нарық жоғары өтімді, қысқа мерзімді активтерден тұратын болса, ол ақша нарығы деп сипатталады. Ақша нарығы қорлары көбінесе мемлекеттік бағалы қағаздарға, депозиттік сертификаттарға, компаниялардың коммерциялық қағаздарына және басқа да жоғары өтімді, төмен тәуекелді бағалы қағаздарға инвестиция жасайды. Ақшаның негізгі төрт түрі – тауар ақшасы, фиат ақшасы, сенім ақшасы (шектер, банкноттар) және коммерциялық банк ақшасы. Тауар ақшасы айырбас құралы ретінде қолданылатын, өзіндік құны бар тауарларға негізделеді. Ал фиат ақшасының құны үкіметтің бұйрығымен анықталады. Ақша нарықтары, капитал нарықтарын қоса, жаһандық қаржы жүйесіне өтімділік ұсынады және қаржы нарықтарының кең жүйесінің бір бөлігі болып табылады.
Функциялар
Ақша нарықтары бес мақсатқа қызмет етеді: сауданы қаржыландыру, өнеркәсіпті қолдау, пайдалы инвестиция жасау, коммерциялық банктердің тәуелсіздігін арттыру және орталық банк саясатын жеңілдету.
Сауда-саттықты қаржыландыру
Ақша нарығы ішкі және халықаралық сауданы қаржыландыруда маңызды рөл атқарады. Саудагерлерге коммерциялық қаржы алмалы-сауда вексельдері арқылы ұсынылады, олар вексельдік нарықта эскрондалады. Акцепттеушік үйлер мен эскрондау нарықтары шетелдік сауданы қаржыландыруға көмектеседі.
Пайдалы инвестициялар
Ақша нарығы коммерциялық банктерге артық резервтерін пайдалы инвестицияларға жұмсауға мүмкіндік береді. Коммерциялық банктердің басты мақсаты – резервтерінен табыс табу, сонымен қатар салымдамашыларының белгісіз ақша сұранысын қанағаттандыру үшін өтімділікті сақтау. Ақша нарығында коммерциялық банктердің артық резервтері ақшаға жақын активтерге (мысалы, қысқа мерзімді сауда вексельдеріне) инвестицияланады, оларды оңай ақшаға айналдыруға болады. Осылайша коммерциялық банктер өтімділіктің төмендеуіне жол бермей табыс табады.
Коммерциялық банктердің өзін-өзі қамтамасыз етуі
Дамыған ақша нарықтары коммерциялық банктердің өздерін-өздерімен қамтамасыз етуіне көмектеседі. Төтенше жағдайда, коммерциялық банктерде қаражат жетіспесе, олар орталық банкке жүгініп, жоғары пайызбен қарыз алудың қажеті болмайды. Олар өз қажеттіліктерін ақша нарығы арқылы өтей алады.
Дисконттық және аккумуляциялық құралдар
Тұрақты кіріс нарығында мерзіміне дейін пайыз төлейтін екі түрлі құрал бар: дисконттық және жиынды құралдар. Дисконттық құралдар, мысалы, қайта сатып алу келісімдері, номиналды құнынан арзанға шығарылады, ал олардың мерзіміне дейінгі құны номиналды құнға тең болады. Жиынды құралдар номиналды құн бойынша шығарылады және номиналды құнмен қоса пайыз да төленеді.