Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ж. Р. Р. Толкиннің ойдан шығарылған әлеміндегі оқиғалар
Events in J. R. R. Tolkien's fictional universe
Ж. Р. Р. Толкиннің аңыздар жинағында Эльфтер немесе Квенди – бөлінген халық. Олар Орта жер құрлығындағы Куивиененде оянды, онда үш тайпаға бөлінді: Миньяр (Біріншілер), Татьяр (Екіншілер) және Нельяр (Үшіншілер). Біраз уақыттан кейін оларды Ороме Аман құрлығындағы Валинорда Валармен бірге тұруға шақырды. Бұл шақыру және одан кейінгі Ұлы Саяхат Эльфтерді екі негізгі топқа (және көптеген кіші топтарға) бөлді, олар ешқашан толыққанды қайта біріктірілген жоқ. Толкин оқиғалардың оның эльф тілдері үшін әлем құру мақсатында жасалғанын, керісінше емес екенін айтты. Толкин зерттеушісі Том Шиппи "Силмариллионның" бөлінген Эльфтердің – Квенья және Синдарин тілдері арасындағы тілдік байланыстан туындағанын жазады. Толкин зерттеушісі Верлин Флигер Толкиннің үлгі ретінде индоевропалық типтегі прото-тілді қолданғанын айтады. Оның пікірінше, Эльфтердің бөлінуі Орта жердің бастапқы кемелділігінен кейінгі біртекті құлдырауын көрсетеді; ең жоғары Эльфтер – сол бастапқы күйден ең аз ауытққандар, яғни Толкиннің схемасында, тегі мінезге бағдар береді.
In J. R. R. Tolkien's legendarium, the Elves or Quendi are a sundered (divided) people. They awoke at Cuiviénen on the continent of Middle earth, where they were divided into three tribes: Minyar (the Firsts), Tatyar (the Seconds) and Nelyar (the Thirds). After some time, they were summoned by Oromë to live with the Valar in Valinor, on Aman. That summoning and the Great Journey that followed split the Elves into two main groups (and many minor ones), which were never fully reunited. Tolkien stated that the stories were made to create a world for his elvish languages, not the reverse. The Tolkien scholar Tom Shippey writes that The Silmarillion derived from the linguistic relationship between the two languages, Quenya and Sindarin, of the divided Elves. The Tolkien scholar Verlyn Flieger states that Tolkien used the Indo European type of proto language as his model. In her view, the sundering of the Elves reflects the progressive decline and fall in Middle earth from its initial perfection; the highest Elves are those who deviated least from that state, meaning that in Tolkien's scheme, ancestry is a guide to character.
Автор
Дж. Р. Р. Толкин (1892–1973) ең белгілі жоғары фантастикалық туындылары – «Хоббит» және «Сақиналардың иесі» романдарының авторы ретінде танымал. Ол кәсіби филолог, тілдер арасындағы сөздердің өзгеруіне маманданған ғалым. Ол эльфтер үшін жаңа тілдер отбасын жасады, олардың арасындағы айырмашылықтарды олардың қияли ортақ тегінен алшақтауын көрсететіндей етіп мұқият жобалады. Ол өзінің тілдері оны «Сильмариллион» мифологиясын құруға, тілдерінің өмір сүруі мүмкін әлемді жасауға жетелегенін айтты. Сол әлемде эльфтердің бөлінуі олардың тілдерінің фрагментациясын шағылыстырды. Ол ең ірі тайпа – Нельярдан шыққан, бірақ Нельярдың көп бөлігі саяхатқа қатысты. «Жарыс басталғанда 144 адамның арасында Авари немесе Эльдар болып табындарының шамамен үлесі: Миньяр 14: Авари 0, Эльдар 14; Татьяр 56: Авари 28, Эльдар 28; Нельяр 74: Авари 28, Эльдар 46: Аманьяр Телери 20, Синдар және Нандор 26» (Нандор 8, 412-бет). Аваридің шамамен бірдей мөлшерде Татьяр және Нельярдан тұратыны көрінеді.
J. R. R. Tolkien (1892–1973) is best known as the author of the high fantasy works The Hobbit and The Lord of the Rings. He was a professional philologist, an expert in the changes in words between languages. He created a family of invented languages for Elves, carefully designing the differences between them to reflect their distance from their imaginary common origin. He stated that his languages led him to create the invented mythology of The Silmarillion, to provide a world in which his languages could have existed. In that world, the splintering of the Elvish peoples mirrored the fragmentation of their languages. came from the largest tribe, the Nelyar, but most of the Nelyar went on the journey. efn|"The proportions, out of 144, that when the March began became Avari or Eldar were approximately: Minyar 14: Avari 0, Eldar 14; Tatyar 56: Avari 28, Eldar 28; Nelyar 74: Avari 28, Eldar 46: Amanyar Teleri 20, Sindar and Nandor 26." (Nandor 8 p. 412) It can be seen that the Avari are made up of roughly equal numbers of Tatyar and Nelyar.
Эльдарлардың суреттелуі
[[Файл:Эльфтердің көшіп-қонулары мен туыстары. Бірінші дәуірде Арда. Эльфтер Орта жердегі Хелкар теңізіндегі (оң жақта) Куивиененде оянды, және олардың көптегені (туыстар үшін жасыл атаулар) батысқа қарай Амандағы Валинорға (жебелер) көшті, бірақ кейбіреулері Белериандта (жоғарыда) тоқтады, ал басқалары кейін Белериандқа қайтып келді (қызыл жебелер). Аманға шақыруға бағынғандар Эльдар деп аталды; қалғандары Авари немесе бас тартқандар. Аманның баталы жерінде Валинордың екі ағашының нұрын көргендер Калакенди, Яғни Жарық Эльфтері деп аталды; көрмегендер Морикенди, Яғни Қараңғылық Эльфтері деп аталды. Орналасқан жерлер схемалық түрде көрсетілген. Ұлы Белегаер теңізінің жағалауына келген, бірақ онда қалуға шешім қабылдағандар немесе кемемен өтуге кешіккендер Фалатрим (Жаға халқы) деп аталды. Оларды Кеме жасаушы Сирдан басқарды. Аманға жеткендер Аманьар Телери деп аталды; оларды Фалмари, Толқындар халқы деп те атады, олар кеме жасау және теңіз ісінде шебер болды.
[[File:Elvish Migrations and Kindreds. svg|thumb|center|upright=3.5|Arda in the First Age. The Elves awoke at Cuiviénen, on the Sea of Helcar (right) in Middle earth, and many of them (green titles for kindreds) migrated (arrows) westwards to Valinor in Aman, though some stopped in Beleriand (top), and others returned to Beleriand later (red arrows). Those who obeyed the summons to Aman were known as the Eldar; the rest, the Avari or refusers. Those who saw the light of the Two Trees of Valinor in the blessed land of Aman were called Calaquendi, Elves of Light; those who did not were called the Moriquendi, Elves of Darkness. Locations are diagrammatic. Those who came to the shores of the Great Sea of Belegaer but decided to stay there, or who arrived too late to be ferried, were called the Falathrim (People of the Shore). They were ruled by Cirdan the Shipwright. Those who reached Aman were called Amanyar Teleri; they were also called the Falmari, the People of the Waves, expert with ships and the sea.
Нандор
Телеридің тұманды тауларды кесіп өтуден бас тартып, Андуин аңғарында қалғандары Нандор (Артқа қайтушылар) деп аталды. Квеня тілінде олар "Лайкенди", ал синдарин тілінде "Лаегрим" деп аталды. Олар Белериандтың шығыс аймағы Оссириандта қоныстанды және ән салуларымен әйгілі болды. Ленве ұлы Денетор Тингол патшаның бейбіт аймақтары туралы естіп, шашыраған халқының мүмкіндігінше көбін жинап, Эред Луин арқылы батысқа қарай Оссириандқа аттанды. Оссириандтың Жасыл эльфтері кейде Морготқа қарсы шайқастарға қатысқан болса да (мысалы, Белериандтың бірінші шайқасы), олар көбінесе қарапайым, бейбіт және усақ-түйекке көңіл бөлмейтін халық болды.
Those of the Teleri who refused to cross the Misty Mountains and stayed in the valley of Anduin were called the Nandor (Those [Elves] who turn back). "Laiquendi" was the term in Quenya, while the Sindarin version was "Laegrim". They settled in Ossiriand, an eastern region of Beleriand, and were famous for their singing. Hearing of the peaceful territories of King Thingol, Denethor, son of Lenwë, collected as many of his scattered people as he could and finally ventured westward over the Ered Luin into Ossiriand. Although in some instances the Green elves of Ossiriand did participate in the battles and strife concerning Morgoth (the First Battle of Beleriand for example), they were for the most part a simple, peaceful, and reclusive people.
Ваньяр
Ваньярлар Жоғарғы Эльфтердің ең әдемі және ең асылдары болды; олардың аты "Сұлулар" дегенді білдіреді, себебі олардың шаштары алтын түсті. Олардың шағын руын Куивиененде оянған алғашқы Эльф Имин, оның әйелі Иминье және олардың он екі серігі құрды: олар негізінен Миньярлармен сәйкес келеді. Ингве – Вала Оромемен бірге Валинорға сапар шеккен Ванья Эльфі және олардың патшасы атанды. Ваньярлар Ваньярин деп аталатын Квенья тілінің бір диалектісінде сөйледі. Олар Валинорде болғандықтан Белериандтағы соғыстарға қатыспады, тек аймақты құлатқан Қаһарлы соғысқа қатысты. Толкин зерттеушісі Том Шиппи Сундерингтің Толкинге скандинавия мифологиясындағы Дөккалфар мен Льосальфар, яғни Жарық және Қараңғы Эльфтердің болуын түсіндіруге мүмкіндік бергенін айтады. Жарық Эльфтер Альфхеймде ("Эльфтер мекені") өмір сүрді және олар Толкиннің Калакендилерімен сәйкес келеді. Svartalfheim ("Қара Эльфтер мекені") жер астында өмір сүрген Қара Эльфтерді Толкин өзінің Морикендилері ретінде "жаңартып" берді.
The Vanyar were the fairest and most noble of the High Elves; their name means "the Fair", as they have golden hair. Their small clan was founded by Imin, the first Elf to awaken at Cuiviénen, with his wife Iminyë and their twelve companions: they broadly correspond to the Minyar. Ingwë was the Vanya Elf to travel with the Vala Oromë to Valinor, and became their king. The Vanyar spoke a dialect of Quenya called Vanyarin. Since they stayed in Valinor, they played no part in the wars in Beleriand, except for the War of Wrath that brought an end to the region. The Tolkien scholar Tom Shippey notes that the Sundering allowed Tolkien to explain the existence of Norse mythology's Dökkálfar and Ljósálfar, Light and Dark Elves. The Light Elves lived in Alfheim ("Elfhome") and correspond to his Calaquendi. The Dark Elves, who lived underground in Svartalfheim ("Black Elfhome"), Tolkien "rehabilitates" as his Moriquendi.
Нолдориндік қуғын-сүргіншілер
Көптеген Нолдор Күннің тууына дейін Орта Жердегі Белериандқа Фейнормен бірге оралды. Алайда Фейнор (Телерин) Фалмариден ұрланған кемелермен асығыс теңізге шықты. Фалмарилер қарсылық көрсетті, ал Фейнордың Нолдоры Эльфтердің Эльфтерге қарсы болған бірінші туысқан өлтіруінде олармен шайқасып, өлтірді. Сонымен қатар, Фейнор өзінің жарты бауыры Фингольфин Нолдорын қалдырып кетті, ол да оралуды қалады. Ашуға буған Фингольфин алыс солтүстіктегі Хелкараксе – мұзды ұнтақтаушы жер арқылы қауіпті сапарға мәжбүр болды. Бұл Нолдор топтары "Шеттегілер" деп аталды. Белериандта олар тұратын жерлеріне қарай бөлінді, атап айтқанда Хитлум, Гондолин, Дортонион, Нарготронд және Маедростың маршы.
Most of the Noldor returned with Fëanor to Beleriand in Middle earth before the raising of the Sun. Fëanor however sailed in haste in ships stolen from the (Telerin) Falmari. The Falmari resisted, and Fëanor's Noldor fought and killed them in the First Kinslaying, a battle of Elves upon Elves. In addition, Fëanor left behind his half brother Fingolfin's Noldor, who also wanted to return. Fingolfin, furious, was obliged to make the perilous journey on foot via the Helcaraxë, the Grinding Ice of the far north. These groups of Noldor became known as the Exiles. In Beleriand they became divided by their place of dwelling, namely Hithlum, Gondolin, Dorthonion, Nargothrond and the March of Maedhros.
Нольдор мен Синдардың бірігуі
Бірінші дәуірді аяқтаған Қаһарлы соғыстан кейін аман қалған нольдор мен синдарлардың көп бөлігі (көбінесе бір халыққа қосылып кеткен) Тол Эрессеада тұру үшін Батысқа қайтып келді. Қалғаны Екінші және Үшінші дәуірлерде Орта жерде қалды, Орман эльфтерінің Қара Орман аймағына кірді немесе Линдон, Эрегион, Лотлориен және Ривенделл патшалықтарын құрды. Шиппи "Сильмариллионның нағыз түбірі" екіге бөлінген эльфтердің тілдері арасындағы дыбыстық өзгерістер мен семантикалық айырмашылықтарымен толыққанды тілдік байланыста жатыр деп санайды. Ол эльфтердің түстермен емес, жарық және қараңғы сияқты есімдерге қарамастан, олардың тарихымен, соның ішінде көші-қондарымен бөлінетінін айтады. Толкиннің жоспарында ең жоғары эльфтер – бастапқы күйлерінен ең аз ауытққандар (Валарлардың еркіне бағынып, Валинорға сапарлап, ең жоғары тіл – квенияда сөйлеуді жалғастырғандар) болып табылады. Керісінше, ең төменгі эльфтер, авари, көптеген руларға бөлініп, әртүрлі тілдерде сөйлей отырып, ақырында Орта жерге тарады. Толкин осылайша тектілікті мінез-құлыққа бағдар беру үшін пайдаланды; әр түрлі эльф тілдерінің айырмашылықтары Бөліністің және "Сильмариллион" оқиғаларының көрінісі болып табылады.
After the War of Wrath that ended the First Age, the greater part of the surviving Noldor and Sindar (mostly mingled into a single people) returned into the West to dwell in Tol Eressëa. The rest remained in Middle earth throughout the Second and Third Ages, entering the realm of Mirkwood of the Wood Elves or establishing the kingdoms of Lindon, Eregion, Lothlórien and Rivendell. Shippey suggests that the "real root" of The Silmarillion lay in the linguistic relationship, complete with sound changes and differences of semantics, between the two languages of the divided elves. He adds that the elves are separated not by colour, despite names like light and dark, but by their history, including their migrations. In Tolkien's scheme, the highest Elves are those who deviated least from their initial state (complying with the will of the Valar, travelling to Valinor, and continuing to speak the highest language, Quenya). Conversely, the lowest Elves, the Avari, fragmented into many kindreds with different languages as they eventually spread out across Middle earth. Tolkien thus intended ancestry to be a guide to character; the differences between the various Elvish languages mirror both the Sundering and the events of The Silmarillion.