Кіріспе

Солтүстік Америкадағы геологиялық аймақ

Мың арал – Фронтенак доғасы аймағы немесе Фронтенак осьі – Канада мен АҚШ-тағы Канад қалқанын Алгонкин паркімен Нью-Йорктегі Адриондак тау аймағымен байланыстыратын, Квебек Лорантиан тауларының жалғасы болып табылатын Кембрийге дейінгі тау жыныстарының ашық жолағы. Алгонкин мен Адриондак аймағы, оның ішінде Фронтенак осьі немесе доғасы, биологиялық әртүрлілік пен тұрақтылық үшін маңызды байланыс болып табылады және маңызды сақтау мүмкіндігіне ие. Ось Сент-Лоуренс жазықтығы мен Ұлы көлдер жазықтығын бөліп тұрады. Онда көптеген ерекше өсімдік және жануар түрлері кездеседі. Фронтенак аймағы – арканың Онтарио бөлігінің ең жас бөлігі, оның жасы 1,2 миллиард жылды құрайды. Бұл тау жыныстары ежелгі Родиния суперконтинентінің ірі тау тізбегінің бір бөлігі болған. Холлефорд маңында сонымен қатар метеор кратері де бар, онда қалқан оңтүстік-шығыс Онтарионың әктас жазықтарымен жанасады.

Экология

Бұл аймақ әдетте оңтүстікке қарай өсетін және солтүстік шегіне жеткен ағаш түрлерімен ерекшеленеді. Мысалы, қарағай (Pinus rigida). Жайпақ топырақтар мен қайталама өрттер де ерекше өрт салдарынан туған қауымдастықтарды қалыптастырды. Бұл қауымдастықтар сирек кездесетін өсімдіктерге, мысалы, аю дуына (Quercus ilicifolia) және жусан (Vaccinium stamineum) сияқты түрлерге, сондай-ақ сирек кездесетін жануарларға, мысалы, бес жолақты скинк (Plestiodon fasciatus) және сұр тышқан жыланға (Pantherophis spiloides) мекен жасайды. Аймақта құстардың жоғары деңгейде әртүрлілігі байқалады, оның ішінде орманның жойылуына байланысты ұлттық деңгейде қауіп төнген керей құсы (Cerulean Warbler) да бар. Өсімдік және жануарлар дүниесін қалыптастырудағы ең маңызды фактор, әдетте, тау жыныстары болып табылады, бірақ Ұлы көлдердің де ықпалы болуы мүмкін. Сонымен қатар, кейбір солтүстік түрлердің ареалы оңтүстікке қарай кеңейеді, оларды Канада қалқанының тік гранитті ландшафты тартып алады. Аймақтың негізгі экожүйе типі - қоңыр жапырақты орман. Аймақта ұзақ жылдар бойы ағаш кесу жүргізіліп келеді, бұл орманды ірі ағаштардан айырды. Елді мекендер көбінесе терең топырақты жерлерде орналасқан, ал өрттер жоталарға ерекше әсер еткен. Ертедегі жер өлшеушілердің орман сипаттамаларына сілтеме жасау, гемолока (Hemlock) сияқты түрлердің азаюын растайды, олар тері шыраю үшін басымдықпен алынып тасталған. Бұл ормандарды қалпына келтіру критерийлері белгіленді, оларға ағаштардың мөлшері, көктемгі эфемерлі өсімдіктердің көптігі және ірі бұтақтардың болуы кіреді. Ланарк округінен алынған тозаң түйірлері орман жамылғысының ұзақ мерзімді тенденциялары туралы ақпарат береді. Аймақта сулы жерлердің кең ауқымы бар, олардың ішінде Сент-Лоуренс өзені бойындағы үлкен батпақтардан бастап, су арналары бойындағы кішкентай батпақтар мен шалғындарға дейін, және көптеген бобёр тоғандары бар. Бобёр тоғандарындағы өсімдік циклдары сулы жерлердің әртүрлілігіне үлес қосады; бобёр белсенділігінің деңгейіне байланысты ашық су, батпақ, ылғалды шалғын немесе бұталы тоғайлар болуы мүмкін. Аймақтағы кейбір көлдерде, мысалы Боб көлінде, сондай-ақ карталы және Бландингтің бақалары сияқты сирек кездесетін бақа түрлері де кездеседі. Мармурлы тау жыныстары немесе кальцийдің басқа көздері бар жерлерде, құрғақ батпақтар пайда болуы мүмкін. Бұл жерлерде кальцийге тәуелді ерекше сулы өсімдіктер өседі. Аймақтың оңтүстік бөлігі 2002 жылы ЮНЕСКО-ның биосфералық қорығы деп жарияланды – Frontenac Arch биосфералық қорығы. Бұл биосфералық қорықтың ішінде салыстырмалы түрде кішкентай Сент-Лоуренс аралдары ұлттық паркі орналасқан. Бұл парк кішкентай болғанымен, жоғарыда аталған көптеген Frontenac Arch түрлерін қамтиды, оның ішінде жусан, Бландингтің бақасы және бес жолақты скинктер бар. Солтүстікке қарай Алгонкин паркімен экологиялық байланыста әлі де үлкен үзіліс бар. Бұл үзілісте Фронтенак провинциялық паркі және Бон Эхо провинциялық паркі сияқты кішкентай парктер орналасқан.