Кіріспе
Рим саясаткері, Цицеронның жауы Гай Веррес (б.з.д. 114 – 43 ж.) – Римнің шенеунігі, Сицилияны дұрыс басқарамауымен әйгілі болған. Оның жергілікті шаруаларды тонауы және храмдарды қараққа салуы Цицеронның оны сотқа беруіне себеп болды. Цицеронның айыптаулары соншалықты күшті болғандықтан, оның адвокаты Веррес елден кетуге кеңес беруге мәжбүр болды. Цицеронның сот процесінде айтқан сөздері кейін "Веррин" деген атпен жарияланды.
Gaius Verres ( 114 – 43 BC) was a Roman magistrate, notorious for his misgovernment of Sicily. His extortion of local farmers and plundering of temples led to his prosecution by Cicero, whose accusations were so devastating that his defence advocate could only recommend that Verres should leave the country. Cicero's prosecution speeches were later published as the Verrines.
Өмірбаян
Гай Веррес б.з.д. 114 жыл шамасында дүниеге келген.
Қоғамдық мансап
Сулланың азамат соғысы кезінде Веррес Гай Мариус пен Карбоның үкіметтік фракциясынан шығып, Суллаға қосылды. Сулла оған Беневентумда жер сыйлап, ол талан-таражға салғаны үшін жазаланбауын қамтамасыз етті. 80 ж.б.э. Цицеронның айтуынша, губернатор мен оның қол астындағы адамдары өлкені аяусыз тонады. 78 ж.б.э. Долабелла Римде зорлық-зомбылық жасады деген айыппен сотқа тартылды және Веррестің куәлігімен кінәлі деп танылды, ол өзін кешірімге ие еткен еді. 74 ж.б.э. Веррес көптеген пара беру арқылы преторлық лауазымға ие болды. Ол билігін партиясының саяси мақсаттарын ілгерілету үшін теріс пайдаланды. Сый ретінде Сенат оны Рим республикасының астық қамбасы – Сицилияға губернатор (пропратор) етіп жіберді, бұл провинцияның Орта теңіздегі орталық орнының арқасында, сауда орталығы болғандықтан, ерекше байып келгендігін атап өткен жөн. Халықтың көп бөлігі гүлденген және қанағаттанған, бірақ Веррес билігінде арал Бірінші Пуника соғысы немесе жақындағы құл көтерілістері кезіндегіден де көп қайғы мен қиындыққа тап болды. Веррес бидай өсірушілерді және салық жинаушыларды аса жоғары салықтармен немесе келісімдерді әділетсіз жою арқылы қиратты. Ол ғибадатханаларды (әсіресе Сиракуза соборының орнындағы) және жеке үйлерді өнер туындыларынан тонады, Рим азаматтарының құқықтарын ескермеді. Верреске қарсы тағы бір маңызды айып – Сицилиядағы қызметі кезінде Спартакқа қарсы үшінші құл соғысының кезінде ол төтенше жағдайды пайдаланып ақша жинады деген күдік болды. Ол бай жер иелерінің кілтті құлдарын таңдап, оларды Спартақтың көтерілісіне қосылуға немесе провинцияда дүрлік шығаруға қатысқан деп айыптады. Содан кейін ол құлға айып тағып, айыпты жою үшін құл иесінен ірі пара алуға ишарат жасап, оны айыптап өлім жазасына кесті. Кейде ол жер иелерінің құлдарын жасырып отырғанын айтып, көтеріліс жоспарлап жатыр деген күдікпен құлдың атын атады. Егер иесі ойдан шығарылған адамды көрсетпесе, Веррес оны босату үшін пара төленгенше түрмеге тастады. Ол Терциямен болған қоғамдық қарым-қатынасы үшін де сынға ұшырады, бұл қарым-қатынас артық әрекет деп есептелді, ал оның қарсыластары Келидонға оның лауазымына тиімсіз ықпал еткенін айтты. Веррес 70 ж.б.э. Римге оралды, сол жылы сицилиялықтардың өтініші бойынша Марк Туллий Цицерон оны сотқа тартып, қудалады. Цицерон кейіннен сот процесінде айтқан сөздерін «Верр сөздері» деп жариялады. Веррес өзінің қорғанысын Римнің ең көрнекті адвокаты Квинт Гортензийге тапсырды, сондай-ақ ол бірнеше жетекші римдік патрицийлердің қолдауын алды.
Сот және жер аударылу
Соттың құрамына тек сенаторлар кірді, олардың кейбіреуі оның достары болуы мүмкін. Алайда, сот төрағасы, қалалық претор Маний Ацилий Глабрион, өте адал адам еді, ал оның сарапшылары кем дегенде пара алуға келмейтін. Веррес сот процесін 69 жылға дейін кейінге жылдыруға тырысты, онда оның досы Марк Цецилий Метелл төрағалық ететін еді. Хортенсий сот процесін кешіктіру үшін екі тактика қолданды. Біріншісі – Вифинияның бұрынғы губернаторына қарсы қудалауды басымдыққа қойып, Веррес ісін шеттетуге тырысу. Бұл сәтсіз аяқталған соң, қорғау рәсімдік кешігулерге (және римдік қысым жасау процесінің әдеттегі форматымен ойынға салып) ұзақ және жақын арадағы мерекелерден кейін күтті, содан кейін Глабрионның мерзімі бітіп, жаңа және ыңғайлырақ судья тағайындалғанға дейін сот процесін жалғастыруға уақыт жетпейді. Алайда, тамыз айында Цицерон істі ашып, дәлелдер мен куәларды ертерек ұсыну үшін сот процесінің форматын өзгерту мүмкіндігін пайдаланып, жоспарларды күйретуге серт берді және қысқа, бірақ күшті сөзбен бастады. Алғашқы қысқа сөздің әсері соншалықты зор болды, Хортенсий жауап беруден бас тартып, клиентіне елден кетуді ұсынды. Қудалауға берілген тоғыз күн аяқталмас бұрын Веррес елден қуылды. Ол б.з.д. 43 жылға дейін өмір сүрді, содан кейін Марк Антоний оны жазалап, кейбір өнер туындыларын Антонийге тапсырудан бас тартқаны үшін тыйым салды. Веррес, мүмкін, Цицерон, ақпараттың негізгі көзі ретінде, оған тағайындағаннан гөрі жақсы мінезге ие болған, бірақ ол Рим провинциялық губернаторларының ең жаман үлгілерінің бірі болды деген айыптаманы жоққа шығаратын ешқандай дәлел жоқ. «Верр сөздері» деп аталған жеті сөздің тек екеуі ғана айтылды; қалған бесеуі куәгерлердің жазбаларынан жинақталды және Веррес қашқаннан кейін жарияланды. Веррес қай руға жататыны белгісіз, бірақ кейбіреулер оған Лициний деген атты берді.
Популярлы мәдениет сілтемелері
Last Seen in Massilia, Стивен Сейлордың Roma Sub Rosa сериясындағы романы. Веррес – екінші дәрежелі кейіпкер. Империя, Роберт Харристің Цицерон туралы трилогиясының бірінші романы. Кітаптың бірінші жартысында Цицеронның Верреске қарсы қудалауы баяндалады. Спартак: Қилыштар мен күл, Джонатан Клементстің романы. Веррес – романның маңызды кейіпкері, оқиғасы оның Сицилия губернаторы болар алдындағы кезеңде өтеді және Неапольдегі жас Цицеронмен болған құжаттастырылмаған жанжалды қамтиды. Fortune's Favourites, Коллин МакКаллоның «Рим шеберлері» сериясындағы романы. Веррес, екінші реттік кейіпкер болғанымен, өзінің мансабын толыққанды сипаттайды: Социалдық соғыс кезінде Самниумды тонауынан бастап, губернатор Гней Корнелий Долабелланың ілесімен Азияға аттануына дейін – автор оның жамандықтары мен шексіз ашкөздігін көрсетеді, бұл оның Сицилияны нашар басқаруының алғышарты болады, соңында Цицеронның белсенді қудалауы суреттеледі. "Song for Cleomenes" – The Mountain Goats тобының "Beautiful Rat Sunset" 10" EP альбомындағы ән Веррес туралы айтады.