Кіріспе

Америкалық блюз әншісі, әнші-күйші және гитарист (1903–1958)

Биг Билл Брунзи (нағыз аты Ли Конли Брэдли; 26 маусым 1893 немесе 1903 – 14 тамыз 1958) – американдық блюз әншісі, әнші-күйші және гитарист. Оның мансабы 1920 жылдары басталды, ол көбінесе афроамерикандық тыңдаушыларға кантри музыкасын орындады. 1930 және 1940 жылдары ол жұмысші табының қара нәсілді тыңдаушылары арасында танымал болған қалалық блюз стиліне көшті. 1950 жылдары дәстүрлі фолк-блюз тамырларына қайта оралу оны Американың жаңадан туындаған халық музыкасының қайта жаңғыруының маңызды тұлғаларының біріне және халықаралық жұлдызға айналдырды. Оның ұзақ және алуан түрлі мансабы оны 20 ғасырда блюз музыкасының дамуындағы маңызды тұлғалардың бірі ретінде көрсетеді. Брунзи 300-ден астам әннің авторлық құқығын алған, олардың ішінде дәстүрлі халық әндерінің бейімделулері мен түпнұсқа блюз әндері бар. Блюз композиторы ретінде ол ауылдық және қалалық өмірінен алынған оқиғаларды бейнелейтін әндер жазуда ерекше көзге түсті.

Алғашқы жылдар

Ли Конли Брэдли атты ол, Фрэнк Брунзи (Брэдли) мен Митти Белчердің 17 баласының бірі еді. Оның туған күні мен орны даулы. Брунзи Миссисипи штатының Скотт қаласында туғанын айтқан, бірақ блюз тарихшысы Роберт Райсман жинаған жаңа зерттеулер оның Арканзас штатының Джефферсон округінде туғанын көрсетеді. Брунзи 1893 жылы туғанын мәлімдеді, көптеген дереккөздер де сол жылды көрсетеді, бірақ оның қайтысынан кейін табылған отбасылық жазбалар 1903 жылды көрсетті. Ол туылғаннан кейін көп ұзамай отбасы Арканзас штатының Пайн-Блафф қаласына жақын, Дик көлі деген жерге көшіп келді, сол жерде Билл балалық шағын өткізді. Ол ерте жасынан музыкамен айналыса бастады. 10 жасында сигара қорабынан скрипка жасап, ағасы Джерри Белчерден рухани әндер мен халық әндерін үйренді. Ол және Луис Картер деген досы, үйде жасалған гитарада ойнап, қоғамдық және шіркеу шараларында өнер көрсете бастады. Бұл ертедегі өнер көрсетулерге "екі жақты" ойнау кірді: пикниктерде ақтар мен қаралар бір шарада би биледі, бірақ қаралар мен ақтар үшін бөлек сахналар болды. 1898 жылы туды деген болжам бойынша, дереккөздер 1915 жылы 17 жастағы Брунзи үйленіп, жер жыртушы ретінде жұмыс істегенін айтады. Ол скрипка ойнауды тоқтатқан және дін қызметкері болған. Әңгімеге сүйенсек, егер ол жергілікті орында төрт күн ойнаса, оған 50 доллар және жаңа скрипка сыйланады. Ол ұсынысқа жауап бермес бұрын, әйелі ақшаны алып, жұмсап қойған, сондықтан оның ойнауы тиіс болды. Бұрын 1916 жылы құрғақшылықтан егісі мен мал-мүлігі жойылғаны және 1917 жылы әскерге шақырылғанға дейін жергілікті жерде жұмыс істегені, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Еуропада екі жыл қызмет еткені және 1919 жылы әскерден босатылғаннан кейін Пайн-Блаффты қалдырып, Литтл-Рок аймағына көшіп кеткені айтылған. Алайда, өмірбаяншы Боб Рисман Брунзидің отбасылық жазбаларын, халық санағының мәліметтерін және жергілікті әскерге шақыру қағаздарын зерттегеннен кейін, Брунзидің 1917 жылы АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда 14 жаста болғанын және Брунзидің Бірінші дүниежүзілік соғыста ешқашан әскерде қызмет етпегенін анықтады. 1920 жылы Брунзи мүмкіндік іздеп Чикагоға көшіп кетті.

1920-шы жылдар

Чикагоға келгеннен кейін Брунзи скрипкадан гитараға ауысты. Ол гитарада ойнауды 1924 жылы Paramount Records компаниясына жазған тәжірибелі музыкант және көшпенді театр артисі Папа Чарли Джексоннан үйренді. 1920 жылдары Брунзи табысын арттыру үшін түрлі жұмыстар істеді, оның ішінде Поуллман вагонының жүк көтергіші, аспаз, қорыту цехының жұмысшысы және күзетші болып жұмыс істеді, бірақ оның басты қызығушылығы музыка болды. Ол тұрақты түрде кештегі тойларда және әлеуметтік жиындарда ойнап, гитарада ойнау өнерін жетілдіріп отырды. Осы кезеңде ол өзінің ең танымал шығармаларының бірі – "Saturday Night Rub" атты жеке гитарамен орындалатын туындысын жазды. Джексонмен болған байланысының арқасында Брунзи Paramount компаниясының басшысы Джей Мейо Уильямспен кездесіп, өнерін көрсетті. Оның алғашқы сынақ жазбалары, досы Джон Томаспен бірге орындалған, қабылданбады, бірақ Брунзи жанынан табылмады және бірнеше айдан кейін жасаған екінші әрекеті сәтті аяқталды. Оның алғашқы пластинкасы "House Rent Stomp", "Big Bill Blues" әнімен бірге (Big Bill and Thomps, Paramount 12656) 1927 жылы жарық көрді. Жазу жақсы қабылдамағанымен, Paramount өзінің жаңа талантын сақтап алып, келесі бірнеше жылда Биг Билл мен Томасқа тиесілі жазбаларды шығарды. Пластинкалар нашар сатылды. Сыншылар оның стилін дамылмаған және еліктеушілік деп бағалады.

1930 жылдар

1930 жылы Paramount компаниясы алғаш рет Брунзидің толық атын "Station Blues" жазбасында пайдаланды, бірақ ол "Big Bill Broomsley" деп қате жазылған. Жазба сатылымы нашар болды, ал Брунзи азық-түлік дүкенінде жұмыс істеді. Оны Лестер Мелроуз таңдап алды, ол Champion Records және Gennett Records сияқты әртүрлі лейблдер үшін музыкалық топтарды өндірді. Брунзи, Джорджия Том және Мозель Альдерсоннан құралған Harum Scarums триосы 1931 жылдың қаңтарында Висконсин штатының Графтон қаласында Paramount Records (Paramount 13054) үшін екі бөлімнен тұратын "Alabama Scratch" жазбасын жасады, және ол "шынғын дастарханға ұқсайды" деп хабарланды. Брунзи 1931 жылдың көктемінде Big Bill Johnson атымен бірнеше жазба жасады. 1932 жылдың наурыз айында ол Нью-Йоркке сапар шегіп, American Record Corporation компаниясының арзан лейблдерінде (Melotone Records, Perfect Records және басқалары) жаздыра бастады. Бұл жазбалар жақсы сатылып, Брунзи танымал бола бастады. Чикагоға оралған соң ол Оңтүстік жақтағы клубтарда тұрақты түрде жұмыс істеді және Мемфис Миннимен гастрольдік сапарлар жасады. 1934 жылы Брунзи RCA Victor компаниясының еншілес компаниясы Bluebird Records-қа көшіп, "Black Bob" деп танылатын пианистпен жазбалар жасады. Black Bob-пен бірге оның музыкасы күшті R&B стиліне қарай өркендеді, ал ән орындауы сенімді және жекеленіп шықты. 1937 жылы ол пианист Джошуа Альтаймермен бірге ойнай бастады, "тұзақтар" (барабандар), контрабас және бір немесе бірнеше мелодиялық аспаптар (соңғылар немесе гармоника немесе екеуі де) бар шағын аспаптық топпен жаздырып, өнер көрсетті. 1938 жылдың наурыз айында ол Vocalion Records компаниясы үшін жаздыра бастады. Брунзидің беделі арта түсті. 1938 жылы Джон Хэммондтың продюсерлігімен Карнеги залында өткен "Рухани әндерден Свингке дейін" концертінде ол жақында қайтыс болған Роберт Джонсонның орнын толтыруға шақырылды. Ол 1939 жылы сол жерде өткен концертте де өнер көрсетті.

1950 жылдар

Бронзи 1950 жылы Чикагодан Айова штатына күзетші болып жұмыс істеуге кетті, онда ол өнер көрсетіп, өзінің ықпалын және шеберлігін дамытуға бағытталған қарым-қатынастар орнатты. Сахнаға қайта оралғаннан кейін, "I Come for to Sing" жұмысының жарық көргені оған 1951 жылы Еуропаға гастрольдеуге мүмкіндік берді. Еуропалық сахналарда Бронзиге тұрғанша шапалақтар мен мақтаулар көп болды. Гастрольдер оның өміріндегі маңызды өзгеріс болды, және ол Америка Құрама Штаттарына оралғанда Пит Сигер, Сонни Терри және Брауни МакГи сияқты танымал фолк әртістерімен бірге өнер көрсетті. 1953 жылдан бастап Бронзидің қаржылық жағдайы жақсарды, ол музыкадан тапқан ақшасымен жақсы өмір сүре алды. Ол өзінің соло фолк-блюз тамырларына оралды және көп саяхаттап, көптеген жазбалар жасады. 1950-ші жылдардағы британдық фолк және джаз клубтарындағы оның көптеген өнер көрсетулері британдық тыңдаушылардың блюзді түсінуіне үлкен әсер етті, сондай-ақ британдық фолк өркендеуіне және ерте блюз сахнасын дамытуға көмектесті. Көптеген британдық музыканттар, мысалы, Берт Янш, оны маңызды шабыт көзі деп атады. The Beatles тобының Джон Леннон мен Пол Маккартни де Бронзиді маңызды ерте ықпал деп есептеді. 1953 жылы Вера (Кинг) Морковин мен Студс Теркель Бронзиді Мичиган штатындағы Делтон қаласындағы Circle Pines Center, жыл бойы жұмыс істейтін лагерьге, жазғы лагерьдің аспазы ретінде жұмысқа алды. Ол 1953 жылдан 1956 жылға дейін жазда жұмыс істеді. 1954 жылдың 4 шілдесінде Пит Сигер Circle Pines-ке сапар шегіп, Бронзибен ферма алаңында концерт берді, оны Сигер Чикагодағы жаңа көркем радиостанция WFMT FM үшін жазды. 1955 жылы бельгиялық жазушы Янник Брюногедің көмегімен Бронзи өзінің "Биг Билл Блюз" атты автобиографиясын жариялады.

Ауру және өлім

1940-жылдардың соңында Үлкен Билл Брунзидің дәрігері оған 20 жыл бойы үздіксіз саяхаттап, "көшпенді музыкант" өмірін сүрудің оның қартайған денесі мен денсаулығына қауіпті әсер ететінін ескертті. 1956 жылдың маусым айында Брунзи "күңкейгенін" сезіне бастады, Пим Ван Исвельдтке "жүйкесі нашарлаған болуы мүмкін" деп түсіндірді. 1956 жылдан 1957 жылға дейін, Еуропа бойынша соңғы гастрольдік сапарында жүргенде, Брунзидің жағдайы нашарлап, 1957 жылдың шілдесінде оған рак диагнозы қойылды. Брунзи 1957 жылдың 12-14 шілдесінде Чикагодағы соңғы жазбаларын жасады. 1957 жылдың қыркүйегінде Брунзи Ван Исвельдтке жақында өкпесінің біреуін алып тастаған операция жасалғанын хабарлады. Брунзи оған Лондонға қайта оралуға тырысты, бірақ ол Еуропаға ешқашан қайта сапар шекпеді. 1957 жылдың күзінде жасалған екінші операция оның дауыс бауларын қиып тастады, және 1958 жылдың басында дауыс бауларын жақсарту мақсатында тағы бір операция жоспарланған болатын, бірақ Брунзи енді ешқашан сахнада өнер көрсетпеді. 1958 жылға қарай Брунзи жұтқыншақ рагынан зардап шегіп жүрді. Брунзидің медициналық қарызын өтеуге көмектесу үшін қайырымдылық концерті ұйымдастырылды, нәтижесінде шамамен 2000 доллар жиналды. Екі жарым сағаттық қойылымнан кейін Брунзи сахнаға шығып, достары мен әріптестеріне "кешті осылай есте қаларлық еткендері үшін" алғыс айтты. 1958 жылдың 14 немесе 15 тамызында (көздер нақты күнді келіспейді) Брунзи 4716 Оңтүстік Парквейдегі үйінен Биллингс ауруханасына асығыс жеткізіліп бара жатқанда рактан көз жұмды. Оның жаназасы 19 тамызда өтті, ол Иллинойс штатының Блю Айленд қаласындағы Линкольн зиратында жерленді.

Стиль және әсері

Брунзидің музыкалық әсеріне халық музыкасы, спиритуалдар, жұмыс әндері, рагтайм, хокум және кантри-блюз жатты, оларды ол өсіп келе жатқанда естіген. Сонымен қатар, оның замандастарының, атап айтқанда Джимми Роджерс, Блайнд Блейк, Сон Хаус және Блайнд Лемон Джефферсонның стильдері де оған әсер етті. Брунзи барлық бұл әсерлерді өзінің ерекше блюз стиліне біріктірді, ол кейіннен Мэдди Уотерс және Вилли Диксон сияқты музыканттар жетілдіріп, танымал еткен соғыстан кейінгі Чикаго блюзінің алға басушысы болды. Бұл ән расизм туралы білім беруде бүкіл әлемде қолданылып келеді. Алайда, 1990 жылдардың соңында Англияның Ұлы Манчестер қаласындағы мектепте расизмге қарсы білім беруге енгізілгеннен кейін, оқушылар мектептегі жалғыз қара нәсілді оқушыны әннің "Егер ақ болсаң, жарайды, егер қоңыр болсаң, тұр, бірақ егер қара болсаң, о, бауырым, артқа қайт, артқа қайт, артқа қайт" деген қосымшасымен мазақтады. Ұлттық БАҚ хабарлағандай, жағдай соншалықты нашарлаған, тоғыз жасар баланың анасы оны мектептен алып кетті. Бұл әнді Ұлттық Фронт, 1970 жылдары ең үлкен танымалдылыққа ие болған және Ұлыбританияға ақ емес иммигранттардың көшіп келуіне қарсы болған британдық оңшыл саяси партия қабылдады. Брунзидің ARC/CBS жазбаларының көп бөлігі CBS Sony арқылы қайта шығарылды, ал оның ертерек жазбалары блюзді қайта шығарушы лейблдерде жинақталды, сондай-ақ 1950 жылдардағы Еуропа мен Чикагодағы жазбалары да бар. Smithsonian's Folkways Records Брунзидің бірнеше альбомын шығарды. 1980 жылы ол әлемдегі ең ұлы 20 блюз шеберімен бірге Блюз Даңқы залының бірінші құрамына енді. 2007 жылы ол Луи Армстронг, Джелли Ролл Мортон, Джин Оттри және Лоуренс Велк сияқты 11 музыкалық ұлылармен бірге Gennett Records Даңқы залының бірінші құрамына енді. Акустикалық гитарада ойнайтын Брунзи Мэдди Уотерс, Мемфис Слим, Рей Дэвис, Джон Ренборн, Рори Галлахер және Стив Хоуға үлгі болды. 2007 жылғы қыркүйек айындағы Q Magazine журналында Rolling Stones тобының гитарашысы Ронни Вуд Брунзидің "Guitar Shuffle" әнін өзінің сүйікті гитаралық музыкасы деп атады. Вуд: "Бұл мен үйренген алғашқы әндердің бірі еді, бірақ оны бүгінгі күнге дейін дәл ойнай алмаймын" деді. Эрик Клэптон Брунзиді маңызды шабыт көзі деп атап, оның "акустикалық гитарада қалай ойнау керектігін маған көрсеткен үлгі болғанын" айтты. Клэптон өзінің Unplugged альбомында Брунзидің "Hey Hey" әнін орындады. Дерек пен Доминоның Layla and Other Assorted Love Songs альбомында олардың "Key to the Highway" әнінің жазбасы бар. Том Джонс Брунзидің өзіне үлкен әсер еткенін айтты және 2012 жылғы сұхбатында Брунзидің музыкасымен алғаш танысқанда "Бұл не? Ол кім?" деген сұрақтарды қойғанын еске алды. Брунзидің музыкасы Джерри Гарсияға да үлкен әсер еткен. Ол Брунзидің блюз ойнаған күйін естіп, 15 жасқа толған күні алған аккордеонды электр гитараға айырды. 2009 жылы Барак Обаманың президенттік инаугурациясының аяқталуында азаматтық құқық қозғалысының қайраткері Рев. Доктор Джозеф Лоуэри Брунзидің "Black, Brown and White Blues" әнінен үзінді келтірді. WFMT желісі, Чикаго тарих мұражайы және Конгресс кітапханасымен бірлесіп, 1955 жылдың 13 қыркүйегінде Стэдс Теркель жазған Брунзидің бір сағаттық сұхбаты онлайн режимінде қолжетімді болды. Сұхбатта оның өмірі мен блюз дәстүрі туралы ойлары, оның ең танымал әндерінің бірі "Альберта", сондай-ақ "Goin' Down the Road Feelin' Bad" және басқа да классикалық әндері орындалды.

Дискография

1927 және 1942 жылдар аралығында Брунзи 224 ән жазды, бұл оны сол кезеңдегі екінші ең көп жазба жасаған блюз орындаушысы етеді. Бұл жазбалар музыка индустриясының сауда журналдары блюз жазбаларын тіркеуді бастамас бұрын шығарылды. 1942 жылдың қазан айында Billboard журналы "расалық музыка" тізімін енгізген кезде Брунзидің жазбаларының танымалдылығы төмендеді және олардың ешқайсысы тізімге ілікпеді.

Таңдалған жеке әндер

Бронзидің көптеген синглдері бірнеше рекордтық компаниямен, кейде әртүрлі атаулармен шығарылды. Кейбір әндердің қосымша нұсқалары да жарық көрді. Олар үстеме белгімен көрсетілген. Дата Атауы Таңба және каталог нөмірі. Пікірлер 1927 "House Rent Stomp" Paramount 12656+ Big Bill және Thomps ретінде "Big Bill Blues" Paramount 12656 Big Bill және Thomps ретінде 1930 "Station Blues" Paramount 13084 Big Bill Broomsley ретінде "Saturday Night Rub" Perfect 147+ Famous Hokum Boys ретінде "I Can't Be Satisfied" Perfect 157 Sammy Sampson ретінде 1932 "Mistreatin' Mama" Champion 16396+ Big Bill Johnson ретінде 1934 "At the Break of Day" Bluebird 5571+ "C. C. Rider" Melotone 13311+ 1935 "Midnight Special" Vocalion 03004 State Street Boys ретінде "Bricks in My Pillow" ARC 6–03–62 1936 "Matchbox Blues" ARC 6–05–56+ 1937 "Mean Old World" Melotone 7–07–64+ 1937 "Louise Louise Blues" Vocalion 03075+ 1938 "New Shake 'Em on Down" Vocalion 04149+ George Barnes-тың электр гитарасымен "Night Time Is the Right Time No. 2" Vocalion 04149+ George Barnes-тың электр гитарасымен 1939 "Just a Dream" Vocalion 04706+ "Too Many Drivers" Vocalion 05096 1940 "You Better Cut That Out" Okeh 05919 "Lonesome Road Blues" Okeh 06031 "Rockin' Chair Blues" Okeh 06116+ 1941 "All By Myself" Okeh 06427+ "Key to the Highway" Okeh 06242+ "Wee Wee Hours" Okeh 06552 "I Feel So Good" Okeh 06688+ 1942 "I'm Gonna Move to the Outskirts of Town" Okeh 06651 Big Bill & His Chicago 5 ретінде 1945 "Please Believe Me" Hub 3003 A (HU418B) Little Sam, блюз вокалисі, Don Byas Quartet-пен бірге 1945 "Why Did You Do That To Me" Hub 3003 B (HU 419B) Little Sam, блюз вокалисі, Don Byas Quartet-пен бірге 1951 "Hey Hey" Mercury 8271

Бронзи сонымен қатар Lil Green, Sonny Boy Williamson I, Washboard Sam, Jazz Gillum және басқа Bluebird Records әртістерінің жазбаларында қосымша музыкант ретінде де қатысқан.