Кіріспе

Шығыс Азиядағы жойылған теңіз арыстаны

Жапон теңіз арыстаны (Zalophus japonicus) (ニホンアシカ, hangul=강치, 바다사자) – 1970 жылдары жойылған су сүтқоректі жануар. 2003 жылға дейін ол Калифорния теңіз арыстанының (Z. californianus) бір түрінің төл түрі деп есептелді. Олар Батыс Солтүстік Тынық мұхиты мен Охот теңізі және Жапон теңізі сияқты оның шеткі теңіздерінде, әсіресе Жапон архипелагы мен Корея түбегінің жағалау аймақтарында мекендеген. Олар көбінесе ашық және тегіс құмды жағалауларда көбейді, бірақ кейде тасты жерлерде де кездесетін. 1900 жылдары олар коммерциялық мақсатта ауланып, жойылды.

Таксономия

2003 жылға дейін ол Калифорния теңіз арыстанының *Zalophus californianus japonicus* түршесі саналды. Бірақ, кейіннен жеке түр ретінде жіктелді. Жапонияда және Нидерландының Лейден қаласындағы Ұлттық табиғи тарих мұражайында Филипп Франц фон Зибольд сатып алған бірнеше салынған (таксидермия) үлгілерін табуға болады. Британ мұражайында оның терісі мен төрт бас сүйегі сақталған.

Сипаттама

Жапон теңіз арыстанының аталықтары қара сұр түсті болған, ұзындығына дейін жететін және шамамен салмағы болған. Аналықтары әлдеқайда кішідірек болған, ұзындығы және салмағы шамамен болған, ал түсі аталықтарға қарағанда ақырқы сұр болған.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Жапон теңіз арыстандары Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауында, атап айтқанда Жапонияда, Кореяда, Камчатка түбегінің оңтүстігінде және Сахалин аралында кездесетін. Дегенмен, олар Камчаткада болмаған болуы мүмкін, олардың ең солтүстік ареалы Курил аралдарымен шектелген. 1949 жылы Монерон аралында атылған бір жеке арыстан туралы ғана сенімді мәлімет бар. Теңіз арыстандары мен ителдер Жапония жағалауындағы жер-су атауларында із қалдырды, мысалы, Ашика ива (海驢岩 немесе 海鹿岩, теңіз арысы тасы) және Ашика джима (海島 немесе 海鹿島, теңіз арысы аралы), сондай-ақ, олардың қасқа улауына байланысты Инубо мысы (犬吠埼, иттер үрлеген мүйіс) атауы пайда болған. Б.з.б. 3500-2000 жылдарға жататын Z. japonicus сүйектері Пусан қаласының Донгсамдонг ауданындағы қабық үйіндісінен табылған. Гендік деректер Лианкур аралдарында Z. japonicus бұрын кездескенін растайды. Олар көбінесе жазық, ашық, құмды жағалауларда мекендеген, бірақ тасты жерлерде сирек кездесетін. Үңгірлерде демалуды ұнататын.

Пайдалану және жойылу

Жапон теңіз арыстанының көптеген сүйектері Жапониядағы Жомон кезеңіне жататын қабық үйінділерінен қазылып алынды. Ал 18 ғасырдағы «Вакан Сансай Цуэ» энциклопедиясында етінің дәмді еместігі және олардың тек май шамдарына май алу үшін пайдаланылғаны туралы мәлімет бар. Терисінен құнды май шығарылып, ішкі органдары қымбат дәрілер жасауға, ал мұрттары мен терісі құбырларды тазалауға және былғары бұйымдарын жасауға қолданылды. 20 ғасырдың басында оларды цирктерде пайдалану үшін аулап ұстаған. Жапон траулерлері барлығы 16 500-ге жуық теңіз арыстанын аулап, олардың жойылуына себепкер болды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы теңіз шайқастары олардың мекендеу орындарын жоюға да ықпал еткен деп саналады. Z. japonicus-тің соңғы көрілуі 1970 жылдарға дейін жетеді, ал соңғы расталған жазба 1974 жылы Хоккайдоның солтүстігіндегі Ребун аралының жағалауынан ұсталған жас жануарға қатысты. 1983 және 1985 жылдары расталмаған бірнеше көріністер тіркелді. Соңғы сенімді құжаттама 1951 жылы Лианкурт тауларында 50-60 жануар туралы мәліметтерді қамтыды. Дегенмен, бұл Кариб теңізіндегі монах тырнасымен бірге, теңіз сүтқоректілерінің соңғы жойылған түрлерінің бірі болды.

Қайта өркендеуге тырысу

2007 жылы Оңтүстік Кореяның Қоршаған орта министрлігі Оңтүстік Корея, Солтүстік Корея, Ресей және Қытай Жапон теңізіне теңіз арыстандарын қайтару бойынша бірлесіп жұмыс істейтінін жариялады, бұл іздеуден басталады. Мақсаты – әлі тірі қалған Жапон теңіз арыстандарын табу. Оңтүстік Кореяның Ұлттық экологиялық зерттеу институтына осы жобаның мүмкіндігін зерттеу тапсырылды. Егер жануар табылмаса, Оңтүстік Корея үкіметі АҚШ-тан Калифорния теңіз арыстандарын көшіруді жоспарлап отыр. 2016 жылдың наурыз айында Косикидзима аралдарында екі жануар фотосуреттер арқылы Otariidae тұқымдасына жататыны анықталды, бірақ олардың нақты түрлері белгісіз.