Кіріспе
Құрама Штаттардың біріккен аймақтарындағы ең биік тау.
| орналасқан жері =
| карта = USA California#USA
| карта атауы = жоқ
| карта мөлшері = 200
| белгі орны = сол
| сілтеме = Sierra Nevada
| координаттары =
| сілтеме координаттары = Солтүстік Американың ең төменгі нүктесінен, Өлім аңғары ұлттық паркіндегі Бадвотер ойпатынан солтүстік-батысқа қарай 282 фут (86 м) теңіз деңгейінен төмен орналасқан. Таудың батыс беткейі Секуоя ұлттық паркіне жатады, ал шыңы – Йосемити аңғарындағы Бақытты аралдардан 211,9 миль (341 км) қашықтықта аяқталатын Джон Мьюр жолының оңтүстік нүктесі. Шығыс беткейлері Инёо округінің Инёо ұлттық орманында орналасқан. Уитни тауы топографиялық оқшаулау бойынша 18-ші орында тұр.
the mountain
| location =
| map = USA California#USA
| map caption = none
| map size = 200
| label position = left
| range = Sierra Nevada
| coordinates =
| range coordinates =
| coordinates ref = west northwest of North America's lowest point, Badwater Basin in Death Valley National Park, at 282 feet (86 m) below sea level. The mountain's west slope is in Sequoia National Park and the summit is the southern terminus of the John Muir Trail, which runs 211.9 mile (341 km) from Happy Isles in Yosemite Valley. The eastern slopes are in Inyo National Forest in Inyo County. Mount Whitney is ranked 18th by topographic isolation.
География
Уитни тауының шыңы Сьерра-Крест және Ұлы Бассейн бөлігінде орналасқан. Ол Сьерра-Неваданың көптеген ең биік шыңдарының жанында жатыр. Шыңы Оуэнс аңғарынан биіктеп көрінеді, 10778 фут (3285 метр) немесе Оуэнс аңғарындағы Лон Пайн қаласынан шығысқа қарай сәл жоғары орналасқан. Таудың пішіні ішінара күмбезді, оның әйгілі тік беткейлері жақтарына қарай созылып жатыр. Уитни тауы ағаш шегінен жоғары орналасқан, альпілік климат пен экологияға ие. Шыңына жақын жерде өте сирек өсімдіктер өседі, мысалы, аспан пилоты – төмен өсетін, жастықша тәрізді өсімдік. Жануарлар тек көшпенді түрлерден кездеседі, мысалы, Parnassius phoebus көбелегі және сұр басты қызғылт қарлы тоқылдақ. Уитни тауын құрайтын гранит Сьерра-Невада батолитінің бөлігі болып табылады. Бор дәуірінде, қазіргі Уитни орнындағы жер астына енген балқыған тау жыныстары субукция нәтижесінде пайда болып, жер астында қатып, үлкен гранит кеңістіктерін құрады.
Климат
Уитни тауы Кёппен климаттық жіктелімі бойынша альпілік тундралық климатқа (ЭТ) ие. Жазғы температуралар өте өзгермелі, Оуэнс аңғарындағы ең қатты ыстық толқындар кезінде нөлден төмен температурадан бастап, жоғары температураға дейін жетеді. Кестедегі (желтоқсаннан наурызға дейін) қысқы температуралардың ең жоғары орташа көрсеткішінен ең төменгі орташа көрсеткішіне дейінгі аралыққа сүйенсек, сұйық жауын-шашынның әрбір бірлігі шамамен қардың бірлігіне тең, ал температура төмендеген сайын қардың қалыңдығы артады. Тау шаңырағында метеостанция жоқ, бірақ бұл климаттық кесте шаңырақтан төмен жатқан аймақ үшін интерполяцияланған деректерді қамтиды.
Барлау тарихы
1864 жылдың шілдесінде Калифорния геологиялық зерттеуінің мүшелері шыңға Калифорния штатының геологы және зерттеуге демеушілік еткен Джозиа Уитнидің есімін берді. 1873 жылдың 18 тамызында Чарльз Бегол, А. Х. Джонсон және Джон Лукас, барлығы жақын орналасқан Лон Пайн қаласынан, құрлықтағы АҚШ-тың ең биік шыңына алғаш жетті. Олар балық аулау сапары барысында, жақын жердегі Керн каньонына бағыт алғанда, тауды «Балықшы шыңы» деп атады. 1881 жылы Лэнглимен бірге Визалия қаласының судьясы Уильям Б. Уоллес, В. А. Райт және пастор Фредерик Уэльс болды. Уоллес өзінің естеліктерінде былай деп жазды: «Пайют үндістері Уитни тауын Too man i goo yah деп атаған, яғни «өте ескі адам». Олар өз халқының тағдырын шешетін Ұлы Рухтың бұл тауда мекен еткенін сендіреді». Too man i goo yah деген жазу – пайют тіліндегі Mono тілінен жасалған транслитерация. Тағы бір нұсқасы – Too man go yah. 1891 жылы АҚШ Геологиялық зерттеулер басқармасының Географиялық атаулар жөніндегі кеңесі Уитни тауының атын ресми мойындады. Өздері қалаған атын жоғалтса да, Лон Пайн тұрғындары Густав Марш жобалаған және 1904 жылдың 22 шілдесінде аяқталған шыңға дейінгі алғашқы жолды қаржыландырды. Төрт күннен кейін жаңа жол Уитни тауындағы алғашқы қазаға себеп болды. Жолмен жүріп өткен АҚШ Балық шаруашылығы бюросының қызметкері Бёрд Сурби шыңда түскі ас істеп отырғанда шаңқаяққа шалынып қаза тапты. Осыған жауап ретінде Марш Смитсондар институтының паналауына айналған тас үйдің құрылысын бастады және 1909 жылы аяқтады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тауды Уинстон Черчилльдің есімімен атау жөніндегі қозғалыс басталды, бірақ Уитни тауының аты өзгеріссіз қалды.
Жолдар
Ең танымал маршрут – Уитни Порталынан басталатын Уитни тауы жолы. Уитни Порталы теңіз деңгейінен 2548 метр (8360 фут) биіктікте орналасқан және Лон Пайн қаласынан батысқа қарай 21 километр (13 миль) қашықтықта жатыр. Саяхаттың ұзындығы шамамен 35 километр (22 миль), ал биіктік көтерілуі 1859 метрден (6100 фут) асады. Жыл бойына рұқсат алу қажет, ал орманды шамадан тыс пайдалануды болдырмау үшін Орман шаруашылығы қызметі 1 мамыр мен 1 қараша аралығында рұқсаттардың шектеулі санын береді. Олар жолға шығу және жаяу серуендеуге рұқсат алу үшін жыл сайын лотерея өткізеді. Өтініштер 1 ақпаннан 15 наурызға дейін қабылданады. Лотерея аяқталғаннан кейін қалған рұқсаттар әдетте 1 сәуірде сатылады. Көптеген саяхатшылар маршрут бойында бір-екі түн кемпингте тұруды жоспарлайды. Жақсы дене күші барлар кейде бір күнде саммитқа жетіп, Уитни Порталына оралуға тырысады. Бір күндік жаяу жүру үшін күндізгі пайдалану рұқсаты қажет, ол түнде демалуға арналған жабдықтарды (ұйқы қапшығы мен шатырды) пайдалануға тыйым салады. Күндізгі саяхатшылар көбінесе күн шықпай тұрып Уитни Порталынан шығып, 12-18 сағат бойы жол жүреді. Осы маршрут бойынша саммитқа және қайта Порталға дейін ең жылдам уақыт – Калифорния штатының Бишоп қаласынан Джейсон Лейки жасаған 3 сағат 10 минут.