Кіріспе

Қағаз немесе картон мұқабасы бар кітап.

Жұқа қағаз немесе картон мұқабасы бар кітап, көбінесе тігістермен немесе скрепкалармен емес, желіммен біріктіріледі. Ал қатты мұқабалы кітаптар мата, былғары, қағаз немесе пластикпен қапталған картонмен байланыстырылады. Арзан, қағазға бапталған кітаптар кем дегенде 19 ғасырдан бері памфлеттер, сары мұқабалы кітаптар, дим-романтар және әуежай романдары сияқты түрлерде кездеседі. Қазіргі кездегі қағаз кітаптар бір-бірінен өлшемі бойынша ерекшеленеді. АҚШ-та «жаппай таралған қағаз кітаптар» және үлкен, берік «саудалық қағаз кітаптар» бар. Ұлыбританияда А форматы, В форматы және ең үлкен С форматы қолданылады. Кітаптардың қағаз түріндегі басылымдары баспагер кітабын төмен бағамен шығаруды шешкен кезде жарық көреді. Төмен сапалы қағаз, желіммен (тігілген немесе скрепкаланған емес) байланыс және қатты мұқабаның болмауы қағаз кітаптардың төмен құнына әсер етеді. Қазіргі заманғы қағаз кітаптардың алғашқы жылдары, 1930 және 1940 жылдары, олар дәстүрлі қатты мұқабалы кітаптарға қарағанда арзан, аз тұрақты және ыңғайлы балама ретінде сатылды, бұл алғашқы американдық қағаз кітап баспасының аты – Pocket Books көрсеткендей. Сонымен қатар, Pocket Books баспасынан 1939 жылы шыққан «Боранды биіктер» кітабы, оқырмандарға егер олар кітаптан қатты ләззат алса, оны «тұрақтырақ нұсқада сатып алуға» ниетті болса, 25 центтік кітапты қосымша 70 центпен Pocket Books-қа қайтарып беруге болатынын, ал олар 95 центтік «Modern Library» басылымын «берік матамен тігілген» күйде жіберуге уәде берді. 20 ғасырдың ортасынан бері қағаз кітаптар кітаптың үлкен сатылымға ие болатыны күтпеген жағдайда және баспагер кітапты үлкен инвестициясыз шығаруды қалағанда да басымдыққа ие болуы мүмкін. Мысалдарға көптеген романдар және ескі кітаптардың жаңа басылымдары немесе қайта басылымдары жатады. Қағаз кітаптардағы пайда маржасы төмен болғандықтан, көптеген баспагерлер қатты мұқабалы кітаптарды сатудан түсетін пайданы, қағаз кітаптарды көптеп сатудан түсетін, бірақ әрбір кітаптан кірістігі аз пайдамен теңестіруге тырысады. Көптеген қазіргі кітаптардың, әсіресе жанрлық көркем әдебиеттердің алғашқы басылымдары қағаз түрінде шығарылады. Ал ең көп сатылатын кітаптар, керісінше, қатты мұқабамен ұзақ уақыт бойы сатылымда болуы мүмкін, осылайша қатты мұқабадан көбірек пайда табуға болады.

1950 жылдарКешірме кітаптардағы түпнұсқа (шығармашылық) революциясы

("Қағаздық кітаптың түпнұсқасы" термині тек көркем әдебиеттің алғашқы басылымдарына қолданылады. Ол әдетте ғылыми емес туындыларға қолданылмайды, бірақ қағаз баспалары да ғылыми емес туындыларды жариялай бастады.) Алғашқыда, қағаз кітаптар толығымен қайта басылымдардан тұрды, бірақ 1950 жылы Fawcett Publications-тың Gold Medal Books баспасы көптеп таралған қағаз кітаптарда түпнұсқа көркем әдебиеттерді жариялай бастады. Бұл революциялық болды. 1945 жылы тәуелсіз газет стендінің дистрибьюторы Fawcett, New American Library-мен өзінің Mentor және Signet атауларын тарату үшін келісімшарт жасасты. Бұл келісімшарт Fawcett-ке өзінің қағаз кітаптарын қайта басып шығару арқылы бәсекелестікке түсуіне тыйым салды. Роско Кент Fawcett, Fawcett қағаз кітаптарының желісін құруды қалаған және ол түпнұсқа туындылар келісімшартты бұзбайды деп ойлады. Келісімшартқа наразылық білдіру үшін Fawcett екі антология жариялады: "The Best of True Magazine" және "What Today's Woman Should Know About Marriage and Sex" – Fawcett журналдарында бұрын кітаптарда жарияланбаған материалдарды қайта басып шығарды. Бұл кітаптар сәтті жарияланғаннан кейін, Fawcett 1949 жылдың желтоқсанында 1950 жылдың ақпанында "Алтын медаль кітаптары" деп аталатын серияда "25 центтік қалта форматында батыс және детективтерді қоса алғанда, түпнұсқа көркем әдебиеттерді" жариялайтынын хабарлады. Publishers Weekly 1950 жылдың мамыр айында Fawcett кітаптарының "көптеген қағаз кітаптарға ұқсас сыртқы түрі мен мұқабасының тартымдылығы бар, бірақ сюжеттік материалы түпнұсқа және әдеттегі басылымдардан қайта басылмаған" деп жазды. Сондай-ақ, авторларға 2000 доллар көлемінде аванс төленді және алғашқы 200 000 данасы басылып шығарылды. Сол айда Fawcett алғашқы төрт "Алтын медаль" кітаптарын шығарды: В. Р. Бернетт, Сакс Ромер, Ричард Химмель және Джон Флагтың түпнұсқа романдары, бір батыс және үш детективтік/приключениялық роман. Fawcett-тің бұл әрекеті бірден дау тудырды, Pocket Books атқарушы вице-президенті бүкіл идеяны сынады, әдеби агент бір қатты мұқабалы баспагер оның агенттігіне бұқаралық нарық баспагерлерімен жұмыс істесе бойкот жасайтынын мәлімдеді, ал Doubleday-дің LeBaron R. Barker қағаз кітаптардағы түпнұсқалар "басылымның бүкіл құрылымын құлатпайды" деді. Сатулар өсті, соның нәтижесінде "Алтын медаль" журналының редакторы Ральф Дейг кейінірек: "Соңғы алты айда біз 9 020 645 кітап шығардық, және адамдар оларды жақсы көреді" деді. 1950 жылы "Алтын медаль" 35 атау жариялады, 1952 жылы – 66. Басқа қағаз кітап баспагерлері "Алтын медальдың" табысын көрді және оған еліктеуге кірісті. Publishers Weekly 1952 жылдың мамыр айында Avon компаниясы сәуір айындағы басылымдарына үш түпнұсқаны қосып, одан да көп іздеп жүргенін хабарлады. Dell компаниясы "бірнеше жүйелі бағдарламаларды қарастырып жатыр", Lion Books компаниясы "нақты түпнұсқа бағдарламасы жоқ", ал Graphic компаниясы бір жыл бұрын түпнұсқаларды жариялай бастағанын айтты. Bantam, Pocket Books және New American Library түпнұсқаларды жарияламауға ниетті екенін мәлімдеді. Houghton Mifflin-нің 3 долларлық қатты мұқабалы басылымымен бір мезгілде 35 центке, 7 дюймдік биіктікте жарық көрген кітап екі баспагер үшін де табысты болды. Келесі тоғыз романының екеуі Houghton Mifflin баспасында, біреуі Farrar, Straus & Young баспасында жарық көрді, ал алтауы жеке басылымдар болды. 1953 жылы Dell өзінің түпнұсқалар желісін, Dell First Editions-ты жариялады және Уолт Гроув, Фредерик Браун және Чарльз Эйнштейннің алғашқы романдарын жариялады. АҚШ қағаз кітаптары тез канадалық нарыққа енді. 1940 жылдардағы Канаданың көптеп таралған қағаз кітаптарға қатысты бастамаларына Collins (Ұлыбритания) компаниясының еншілес компаниясы White Circle Books кірді; ол біршама сәтті болды, бірақ көп ұзамай 1949 жылы басталған Harlequin компаниясының табысынан озып кетті. Бірнеше жыл бойы еңбектің нәсілі жоқ романдарды жариялағаннан кейін, ол романтика жанрына назар аударды және әлемдегі ең ірі баспагерлердің бірі болды. МакКлелланд пен Стюарт 1960 жылдардың басында "Канаданың бестселлер кітапханасы" сериясымен Канаданың көптеп таралған кітап саудасына кірді, осы кезде Канаданың әдеби мәдениеті танымал бола бастады және канадалық авторлық жекеліктің қажеттілігі туралы канадтықтар арасында талқыланды.

Жаппай нарық

Бұқаралық нарықтағы қағаздық кітап – кішкентай, көбінесе суретсіз, арзан кітап мұқабасының түрі. Олар әдетте қатты мұқабамен шығарылған басылымнан кейін жарық көреді және көбінесе кітап дүкендерінде ғана емес, сонымен қатар кітаптар негізгі тауар емес жерлерде, мысалы, әуежайларда, дәріханаларда және супермаркеттерде сатылады. 1982 жылы махаббат романдары қағаздық кітаптардың барлық сатылымының кем дегенде 25% құрады. 2013 жылы қағаздық кітаптар сатылымының 51% махаббат романдарына тиесілі болды. Көптеген кітаптар, әсіресе жанрлық көркем әдебиеттер, алғаш рет қағаздық кітап түрінде жарық көреді және қатты мұқабамен шығарылмайды; бұл, әсіресе, жаңа авторлардың тұңғыш романдары үшін тән. Әуежайлардағы газет стендтерінде сатылатын бұқаралық нарықтағы қағаздық кітаптар, саяхатшылар күтіп отырып оқу үшін сатып алатын "әуежай романы" деп аталатын шамалы анықталған әдеби жанрдың пайда болуына әкелді. Бұқаралық нарықтағы қағаздық кітаптар, сондай-ақ Эрни Бушмиллердің "Нэнси" және Чон Дейдің "Бауырлас Себастьян" сияқты комикстер мен журналдардағы карикатуралар жинақтарын ұсынды.

B-форматы

B форматы – бұл орташа көлемді кітап, оның көмегімен әдеби романдар жанрлық әдебиеттен ерекшеленеді. Егер кітап бұрынғы қатты мұқабалы басылымның жұмсақ мұқабалы нұсқасы болса және оны сол баспа үйі шығарса, кітаптың мәтіндік беттері қатты мұқабалы басылыммен бірдей болады, ал кітаптың көлемі де шамамен сол болады. Бет номерлері сәйкес келеді, сондықтан мәтінге жасалған сілтемелер өзгеріссіз қалады, бұл рецензенттер мен ғалымдар үшін аса маңызды. Тек мұқабасы жұмсақ болады; қағазы әдетте массалық таралған кітаптардағыдан сапалырақ, көбінесе қышқылсыз қағаз болады. АҚШ-та «саудалық кітапша» термині жоғарыда B форматы деп сипатталған орташа көлемді кітапшаларды да қамтиды. Британдық саудалық кітапшалар 1960 жылға дейін американдық нарыққа енген жоқ. Массалық таралған кітаптардан айырмашылығы, оларды бастапқы қатты мұқабалы баспагерлер тікелей кітап дүкендеріне, журналдар арқылы басқа сауда орындарына емес, жібереді.

Коммерциялық комикстер

Саудалық қағаздар көбінесе бір томда комикстер сериясының бірнеше саны немесе маңызды сюжет желісінің, тіпті бүкіл серияның қайта басылуы үшін қолданылады. "Саудалық қағаз" атауы қайта басылған материалдар жинағын білдіреді. Графикалық романдар да саудалық қағаз түрінде жарық көруі мүмкін. Баспагерлер кейде танымал жинақтарды алдымен қатты мұқабамен шығарып, бірнеше айдан кейін саудалық қағаз түрінде жарыққа шығарады. Мысалы, Marvel Comics' Secret War және DC Comics' Watchmen. Жапон мангалары жинақталғанда танкобон форматында шығарылады, ол саудалық көлемдегі кітаптың шамамен мөлшерімен тең келеді. Ең көп таралған танкобон өлшемдері – жапондық B6 (128 × 182 мм) және ISO A5 (148 × 210 мм).