Кіріспе

Фибрин (Iа факторы деп те аталады) – қан ұюына қатысатын талшықты, шар тәрізді емес ақуыз. Ол фибриногенге протеаза тромбиннің әсерінен пайда болады, бұл оның полимерленуіне себеп болады. Полимерленген фибрин тромбоциттермен бірге жарақат орнында гемостаздық тығын немесе қан тіршігін құрайды. Қан тамырының қабығы зақымданғанда, тромбоциттер тартылып, тромбоциттерден тұратын тығын пайда болады. Бұл тромбоциттердің бетінде тромбинге сезімтал рецепторлар болады, олар қан сарысуындағы тромбин молекулаларын байланыстырады, ал олар өз кезегінде қан сарысуындағы ерігіш фибриногенді жарақат орнында фибринге айналдырады. Фибрин тромбоциттерге байланысқан, берік, ерімейтін ақуыздың ұзын жіптерін құрайды. XIII фактор фибриннің өзара байланысын аяқтап, оның қатаюына және жирылуына көмектеседі. Өзара байланысқан фибрин тромбоциттердің үстінде тор құрайды, бұл қан тіршігін толықтырады. Фибринді 1666 жылы Марчелло Малпиги ашқан.

Аурудың пайда болуындағы рөлі

Коагуляциялық каскадтың белсендірілуіне байланысты фибриннің шамадан тыс түзілуі тромбозға алып келеді, яғни қызыл қан тасқыншаларының, тромбоциттердің, полимерленген фибриннің және басқа да компоненттердің бірігіп қалуынан қан тамырының бітелуіне. Фибриннің жеткіліксіз түзілуі немесе ерте ыдырауы қан кету қаупін арттырады. Бауырдың дисфункциясы немесе ауруы фибриннің белсенді емес алдынғы түрі – фибриногеннің өндірісінің азаюына немесе төмен белсенділігі бар фибриноген молекулаларының қалыптан тыс түзілуіне (дисфибриногенамия) әкелуі мүмкін. Фибриногеннің (гені 4-хромосомада орналасқан) тұқым қуалайтын аномалиялары сандық және сапалық сипатта болады, оларға афибриногенамия, гипофибриногенамия, дисфибриногенамия және гиподисфибриногенамия жатады. Фибриннің азаюы, жоқтығы немесе дисфункциясы пациенттерді гемофилияға ұшыратады.

Физиологиясы

Түрлі жануарлардың фибрині көбінесе күрделі типті екі антенналы аспарагинге байланысқан гликанмен гликозильденеді. Негізгі фукозиляция деңгейі, сондай-ақ сиало қышқылы мен галактоза байланысының түрінде әртүрлілік кездеседі.

Құрылымы

Фибрин, фибриногеннің А-шынжырларынан фибринопептид А (FPA) тромбинмен кесілгеннен кейін түзіледі, осылайша фибрин полимерленуі басталады. Екі тізбекті фибрилдер ортадан-ұшқа дейінгі домен (D:E) байланысы арқылы қалыптасады, ал бір мезгілде жүретін бүйірлік фибрилдердің бірігуі және тармақталуы қан ұю желісін құрайды. Фибрин құрастыру гамма-тізбек жұптарының молекулааралық антипараллель C-терминалдық орналасуын жеңілдетеді, содан кейін олар XIII фактормен ("плазма протрансглютаминазасы") немесе XIIIa фактормен ковалентті түрде "қайыстырылып", "гамма-димерлерді" құрайды. Сол жақтағы сурет – екі байланысқан лигандтары бар адам фибринінен алынған қос d фрагментінің кристалдық құрылымы. Суретті алу үшін қолданылған эксперименталды әдіс – рентген сәулелерінің дифракциясы, оның ажыратымдылығы 2,30 Å құрайды. Құрылымның басым бөлігі қызыл түсте көрсетілген альфа спиральдардан және сары түсте көрсетілген бета-парақтардан тұрады. Екі көк түсті құрылым – байланысқан лигандтар. Лигандтардың химиялық құрамы: Ca2+ ионы, альфа D маноза (C6H12O6) және D глюкозамин (C6H13NO5).