Готикалық қоғам: скандинавиялық ежелгілікті қайта жаңғырту және ұлттық романтизм

Кіріспе

Геат қоғамы (Götiska Förbundet, сондай-ақ Готика одағы, Готика лигасы) 1811 жылы швед ақындары мен жазушыларының біріккен күшімен құрылды. Бұл қоғам Швециядағы ғалымдар арасында әдебиетті зерттеу үшін әлеуметтік клуб ретінде пайда болды, мақсаты – Скандинавия тарихын зерделеу арқылы қоғамның рухани деңгейін көтеру болатын. 1844 жылы қоғам ресми түрде таратылды, бірақ одан кейін 10 жылдан астам уақыт бойы қызметін тоқтатты.

Тарих

Скандинавия мифологиясының жоғары өнердегі тақырып ретінде қолайлылығы туралы қызу пікірталас аясында, швед және даниялық солтүстік академияларының берік неоклассикалық білімі Киелі кітап пен классикалық сюжеттерге басымдық бергендіктен, «Götiska Förbundet» мүшелері викинг рухын және оған байланысты мәселелерді қайта жандандыруға ұмтылды. 1800 жылы Копенгаген университеті осы пікірталасты байқау тақырыбы еткен кезде, даниялық романтик Адам Готтлоб Оеленшлягер скандинавия мифологиясын қолдады. Ол тек туған жердің емес, сонымен қатар ескірмеген және солтүстік Еуропалық романтизмнің ұлттық бағытына сай болды, себебі грек мифологиясынан моральдық тұрғыдан жоғары саналды. 1817 жылы «Förbundet» скандинавиялық тақырыптағы мүсіндер байқауын жариялады. Клуб «Iduna» журналын шығарды, онда көптеген өлеңдер жарияланды және оның көзқарастары, әсіресе ескі исланд әдебиеті мен тарихын зерттеуге қатысты пікірлері жазылды. Мүшелер Æsir және скандинавия мифологиясының басқа да бөліктері туралы кеңінен жазды. Олаус Рудбектің тарихи жазбалары да қайта жаңғыртылып, көркем бейнелер жасауға пайдаланылды. Олардың өлеңдерінде, әсіресе бай иллюстрацияларында, скандинавиялық қола дәуірі, англосаксон және викинг дәуірі сияқты нақты скандинавиялық элементтер бірігіп, өткеннің заманауи мифологиясын құрады. Ең танымал мүшелері Эсаиас Тегнер мен Эрик Густаф Гейер болды. Олардың ең танымал өлеңдерінің кейбіреулері «Геатистік қоғамның» идеялары мен сезімдерінің ықпалымен жазылған, атап айтқанда Тегнердің «Фритиоф сағасы» эпикалық өлең түрінде және «Skidbladner» қысқа өлеңі, сондай-ақ Гейердің «Vikingen» және «Odalbonden» өлеңдері. Олардың барлығы кем дегенде жартылай «Iduna» журналында жарық көрді. Арвид Афзелиус, швед халық әндерінің «Svenska visor från forntiden» антологиясын құрастырушы, лирикалық ақын Карл Август Никандер, швед тілінің мұғалімі Пэр Хенрик Линг және тарихи роман «Tord Bonde» авторы Гюстав Вильгельм Гумелиус (1789–1877) да белгілі мүшелер болды. Қоғам мүшелері викингтер туралы көп жазды, көбінесе оларды ерлікпен және асыл ізгілікпен сипаттап, романтикалық көзқарас ұстанды. «Геатистік қоғамның» мүшелері кейде мүйізді бас киімдер киетін, осыдан викингтер осындай бас киімдер таққан деген аңыз пайда болды. Бірақ шындығында, олар мұндай бас киімдер таққандығын көрсететін ешқандай дәлел жоқ. 1844 жылы Якоб Адлербет қайтыс болғаннан кейін және қоғам таратылғаннан кейін, «Götiska förbundet» жинаған кітапхананың бір бөлігі және оның архиві Швед Корольдік Әдебиет, Тарих және Көне заттар академиясының кітапханасына (Vitterhetsakademiens bibliotek) тапсырылды, онда материалдар арнайы коллекциялардың арасында сақталады. Бұл қозғалыстың мифологиясы мен бейнелері Германия империясында да кең таралды, онда осыған ұқсас қоғамдар «Völkisch қозғалысының» құрамына кірді. Келесі ғасырда ұқсас тақырыптар нацистік Германияда да көтерілді. Олар неонацистер арасында да белгілі бір дәрежеде танымал. Идеологиялық тұрғыдан алғанда, этникалық фольклорға, жергілікті тарихқа және «жерге оралу» антиурбанизміне деген сезімтал патриоттық қызығушылықтан басқа ешқандай айқын байланыс көрінбейді. Бұл ұлттық романтизмнің жалпы ортақ белгілері, қазіргі қалалық индустриализмді және оның дегенеративті әсерін сынау үшін қолданылады. Алайда, викингтердің бейнесі негермандық емес тайпалар мен христиандық сияқты мәдениеттермен байланысқа түспеген таза герман тайпаларының тұжырымдамасына сілтеме жасайды. Осылайша, ол нацистік биологиялық, мәдени және саяси идеалдар тұрғысынан оңай түсіндірілетін көркемдік идеалды ұсынады. Идеалданған викингтер қазіргі заманғы құндылықтарға қайшы келетін жауынгерлік ерлікпен байланысты болды, сондықтан бейнелер радикалды нацистік немесе пангермандық милитаризмге сілтеме жасайды.

In the context of contentious debate over the suitability of Norse mythology as subjects of high art, in which the strong neoclassical training of northern academies, both Swedish and Danish, furnished powerful prejudices in favor of Biblical and Classical subjects, the members of the Götiska Förbundet sought to revive Viking spirit and related matters. When in 1800 the University of Copenhagen had made the debate the subject of a competition, the Danish Romantic Adam Gottlob Oehlenschläger expressed himself in favor of Norse mythology. Not only was it native, but because it had not become hackneyed and characteristically for the direction Northern European Romanticism nationalism was to take, because it was considered morally superior to Greek mythology. In 1817 Förbundet announced a competition for sculpture on Nordic themes. The club published a magazine, Iduna, in which it printed a great deal of poetry, and expounded its views, particularly as regards the study of old Icelandic literature and history. The members wrote extensively on the Æsir and other parts of Norse mythology. The historical writings of Olaus Rudbeck were also revived and used for creating vivid imagery. In their poems, especially the rich illustrations, actual Norse elements would be mixed with, for instance Nordic Bronze Age, Anglo Saxon and Viking Age elements in order to create a modern mythology of the past. Among the most famous members were Esaias Tegnér and Erik Gustaf Geijer, both editors of Iduna. Some of their most famous poems were composed under the influence of the ideas and sentiments of the Geatish Society, notably the Frithiofs saga i form of epic verse and the shorter poem Skidbladner by Tegnér, as well as Geijer's poems Vikingen and Odalbonden. All were at least in part published in Iduna. Other well known members were Arvid Afzelius, an editor of the ground breaking anthology of Swedish folksong, Svenska visor från forntiden, the lyric poet Karl August Nicander, Swedish teacher Pehr Henrik Ling and Gustaf Vilhelm Gumaelius (1789–1877) author of the historical novel, Tord Bonde. Members of the society would write extensively on the Vikings, often in a romanticized manner which described a largely heroic and noble ancient people. Members of the Geatish Society would occasionally wear horned helmets, which is the source of the myth that Vikings would have worn such helmets. In actuality, there is not evidence to suggest they ever did. In 1844, following the death of Jakob Adlerbeth and the dissolution of the Society, part of the library accumulated by the Götiska förbundet, together with its archive, was given to the library of the Royal Swedish Academy of Letters, History and Antiquities (Vitterhetsakademiens bibliotek); there the materials are maintained among the special collections. The mythology and imagery of this movement was also very popular in the German Empire, where comparable societies were part of the "Völkisch movement". In the next century, similar themes would be taken up in Nazi Germany. To some extent they remain popular among Neo Nazis to this day. Ideologically there seems no obvious connection, save the common concerns with sentimental patriotic interest in ethnic folklore, local history and a "back to the land" anti urbanism that are commonplaces of National Romanticism, employed as critiques of modern urban industrialism and its degenerative impact; however, Viking imagery alludes to conceptions of pristine Germanic tribes unaltered either culturally or racially by contact with non Germanic tribes and cultures like Judaeo Christianity. It thus provides an artistic ideal that was easily interpreted in terms of Nazi biological, cultural and political ideals. The idealized Vikings were associated with a warrior manliness that is transgressive of modern values; thus the imagery alludes to radical Nazi or pan Germanic militarism.