Кіріспе

1882–1965 жылдардағы ағылшын ұшқыш-инженері, капитан сэр Джеффри де Гавиланд (27 шілде 1882 – 21 мамыр 1965) – ағылшын авиацияның пионері және аэроғарыш инженері. Ол негізін қалаған ұшақ компаниясы ең әмбебап соғыс машинасы деп есептелетін Mosquito ұшағын жасады, ал оның Comet ұшағы – өндіріске түскен алғашқы реактивті лайнер болды.

Ерте өмір

Магдала үйінде, Терриерс, Хай-Уайкомб, Букингемширде туған де Гавиланд, преподобный Чарльз де Гавиландтың (1854–1920) және оның бірінші әйелі Элис Жаннеттің (туған Сондерс; 1854–1911) екінші ұлы болды. Ол жаңа екі қанатты ұшақ құрастырып, 1910 жылдың қыркүйегінде Ньюбери маңындағы шалғында алғашқы рейсін жасады. Осы оқиғаға арналған ескерткіш тақта орнатылған. Келесі жобалары одан да табысты болды: 1912 жылы ол өзі жасаған ұшақта 10 500 фут (3200 м) биіктікке көтеріліп, жаңа британдық рекордты орнатты. Джеффри – жобалаушы, ал оның ағасы Херевард – сынақ ұшқышы болды. 1910 жылдың желтоқсанында де Гавиланд Фарнбородағы HM Balloon Factory зауытына қосылды, ол кейіннен Royal Aircraft Factory болып өзгерді. Ол өзінің екінші ұшағын (ұшуды үйрену үшін пайдаланған) жаңа жұмыс берушісіне 400 фунт стерлингке сатты. Ол F.E.1 аталды, Royal Aircraft Factory зауытынан шыққан алғашқы ресми ұшақ болды. Келесі үш жыл ішінде де Гавиланд «Factory» зауытында бірнеше тәжірибелік үлгілерді жобалады немесе жобалауға қатысты. 1912 жылдың 2 қыркүйегінде ол Корольдік әуе күштеріне екінші лейтенант (тапсырыс бойынша) болып кірді, 24 қарашада RFC-де резервтік офицер болып тағайындалды және 25 желтоқсанда шені расталды. 1913 жылдың желтоқсанында де Гавиланд Аэронавтикалық инспекция басқармасы үшін ұшақ инспекторы болып тағайындалды. 1914 жылдың мамырында ол Хендон қаласындағы Airco компаниясының бас дизайнері болып тағайындалды. Airco үшін ол көптеген ұшақтарды жобалады, олардың барлығы оның әріптерімен – DH белгіленді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде де Гавиланд жасаған көптеген ұшақтар Корольдік әуе күштері/Корольдік әуе күштерімен пайдаланылды. Де Гавиланд соғыс кезінде RFC-де қызметін жалғастырды. 1914 жылдың 5 тамызында ол лейтенант шеніне көтеріліп, сол күні RFC-де ұшқыш офицер болып тағайындалды. Ол қысқа мерзімге Шотландияның шығыс жағалауындағы Монтроуз қаласында соғыс міндетінде болды. «Блериот» ұшағымен ол британдық кемелерді неміс суасты қайықтарынан қорғауға тиіс болды. Бірнеше аптадан кейін ол осы міндеттен босатылып, Airco-ға оралды. Алайда, ол соғыс аяқталғанға дейін формальды түрде әскерде қалды. 1916 жылдың 30 сәуірінде ол капитан шеніне көтеріліп, ұшқыштар командирі болып тағайындалды. Оның жұмыс берушісі Airco компаниясын 1920 жылдың басында Birmingham Small Arms Company қару-жарақ тобы сатып алды, бірақ ол құндылығы жоқ екенін анықтағаннан кейін BSA 1920 жылдың шілдесінде Airco компаниясын жапты. Airco компаниясының бұрынғы иесі Джордж Холт Томас көмегімен ол де Гавиланд Aircraft Company компаниясын құрып, бұрынғы әріптестерін жұмысқа алды. Ол үшін жасаған ұшақтарына риза болған Алан Батлер, кейін компания төрағасы, үй-жай сатып алу үшін капитал берді, содан кейін Эджвардағы Стаг Лейн әуежайын сатып алды, онда ол және оның әріптестері көптеген ұшақтарды, соның ішінде Moth отбасын жобалап, құрастырды. Оның міндеттерінің бірі – компанияның ұшақтарын сынақтан өткізу болды. 1928 жылы Солтүстік Америкада Moth ұшақтарын құрастыру үшін De Havilland Canada еншілес компаниясы құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, өндіріс британдық ұшақ зауыттарын толықтыру үшін кеңейтілді, жау бомбалаушыларынан ешқандай қауіп болмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін De Havilland Canada бірнеше жергілікті үлгілерді жобалап, өндіруге кірісті, олардың кейбіреулері өте табысты болды. 1933 жылы компания Хертфордширдегі Хэтфилд әуежайына көшті. 1944 жылы ол досы және қозғалтқыш жобалаушысы Франк Халфордтың консультациялық фирмасын сатып алып, Халфорд басшылығымен де Гавиленд қозғалтқыш компаниясын құрды. Халфорд бұған дейін де Гавиланд үшін бірнеше қозғалтқыштарды жобалаған, соның ішінде де Гавиленд Гипси және де Гавиленд Гипси Майор. Халфордтың алғашқы газ турбиналық қозғалтқышы де Гавилендтің алғашқы реактивті ұшағы «Вампир» ұшағын қуаттандырған де Гавиленд Гоблин ретінде өндіріске енгізілді. 1960 жылы Hawker Siddeley компаниясы сатып алғанға дейін де Гавиланд компанияны басқарды. Оның қаржылық қолдаушысы Алан Батлер 1950 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін өте белсенді төраға болып қалды.

Зейнеткерлік және өлім

Де Гавиланд 1955 жылы компаниясындағы белсенді қызметтен зейнеткерлікке шықты, бірақ президенттік лауазымында қалды. Ол 70 жасқа дейін ұшқыштықпен айналысып, соңғы рет DH85 Leopard Moth, G ACMA ұшағымен ұшты. 1934 жылғы туған күніне орай CBE (Civil Division) орденімен марапатталды. 1919 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету кезінде Бірінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін Әскери Әуе күштерінің кресімен (AFC) марапатталды. 1944 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету кезінде рыцарьдық дәрежесі берілді және 1944 жылдың 15 ақпанында Джордж VI оны Букингем сарайында рыцарьдыққа ие етті. 1962 жылдың қараша айында Ұлыбританияның Еңбегі үшін орденімен (OM) марапатталды. Ол көптеген ұлттық және халықаралық алтын және күміс медальдарға және ғылыми және инженерлік қоғамдардың құрметті мүшелігіне ие болды, соның ішінде 1947 және 1963 жылдары Корольдік әуе клубының алтын медалін алды. 1972 жылы де Гавиланд Халықаралық Ұшқыштар және Ғарышкерлер Даңқы залына енгізілді. 1997 жылдың шілдесінде Хертфордшир университетінің Колледж-Лейн кампусының кіреберісіне жақын де Гавиландтың ескерткіші орнатылды. Ол университет игілігі үшін 1951 жылы Хертфордшир округі кеңесіне А1 тас жолының жанындағы жерді оның алғашқысы – Хатфилд техникалық колледжі үшін сыйға берді. Ескерткішті Эдинбург герцогы ашты. Университеттегі Де-Хэвиленд кампусы (De Hav деп те аталады) оның құрметіне аталды.

Отбасы

Актрисалар Оливия де Гавиланд пен Джоан Фонтейн де Гавиландтың бірінші туыстары болды; оның әкесі Чарльз және олардың әкесі Уолтер жартылай бауырлар еді. Оның інісі Херевард де Гавиланд та белгілі авиатор және сынақ пилоты болды. Сэр Энтони де Гавиланд (1969 жылы туған) – Джеймс де Гавиландтың (1553–1613) тікелей ұрпағы, ол Гернсиден Дорсеттегі Пулге көшіп келді және Пулде сауда лицензиясын алды. 1909 жылы Джеффри де Гавиланд бұрын де Гавиландтың қарындастарына тәрбиеші болған Луиза Томасқа үйленді. Олардың Питер, Джеффри және Джон деген үш ұлы болды. Ұлдарының екеуі де Гавиланд ұшақтарында сынақ пилоты ретінде қаза тапты. Оның кіші ұлы Джон 1943 жылы екі "Москито" ұшағының ауада соқтығысып қаза тапты. Джеффри кіші "Москито" және "Вампир" ұшақтарының алғашқы ұшуларын жүргізді және 1946 жылы DH 108 Swallow реактивті ұшағымен ұшып, дыбыс жылдамдығына немесе оған жақын жылдамдықпен сүңгіп бара жатып қаза тапты. Осы қайғылы оқиғалардан кейін Луиза нервтік ауруға шалдығып, 1949 жылы қайтыс болды. Де Гавиланд 1951 жылы Джоан Мэри Фритпен (1900–1974) қайтадан үйленді. Олар оның өліміне дейін бірге өмір сүрді.

Өлгеннен кейін жариялау

1975 жылы де Гавиландтың 1961 жылғы "Аспан қызуы" автобиографиясы Питер мен Энн де Гавиландтар тарапынан қайта жарияланды. Алғашқы басылымы Хамиш Гамильтон баспасынан шыққан.